Ο Τραμπ λέει ότι τα στενά θα είναι «πλήρως ανοικτά» έως την Παρασκευή, όμως παραμένουν αδιευκρίνιστες βασικές λεπτομέρειες, μεταξύ των οποίων ποιος θα διαχειρίζεται τον κρίσιμο θαλάσσιο δίαυλο
Το Ιράν και οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν ότι τα πλοία έχουν αρχίσει ξανά να διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ, με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να δηλώνει ότι η ζωτικής σημασίας θαλάσσια οδός για το πετρέλαιο θα είναι «πλήρως ανοικτή» έως την Παρασκευή, αν και παραμένει ασαφές ποιος και με ποιον τρόπο θα τη διαχειρίζεται.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η επαναλειτουργία ενός από τα σημαντικότερα ενεργειακά «στενά» του κόσμου θεωρείται καθοριστικός παράγοντας για τον τερματισμό μηνών αιματηρού πολέμου και οικονομικής αναταραχής, που προκάλεσαν τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα στο Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου.
Μετά την ανακοίνωση, την Κυριακή, από Ουάσινγκτον και Τεχεράνη μιας συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν, προκύπτουν ερωτήματα για το μέλλον του Ορμούζ, παρά την εμφανή αισιοδοξία του Αμερικανού προέδρου, ο οποίος κάλεσε τα «πλοία του κόσμου» να «βάλουν μπρος τις μηχανές» και να «αφήσουν το πετρέλαιο να ρεύσει».
Ωστόσο, το βράδυ της Τρίτης ο Τραμπ δήλωσε ότι «τα πλοία αρχίζουν να κινούνται, πολλά φορτωμένα με πετρέλαιο, έξω από το Στενό του Ορμούζ», προσθέτοντας αργότερα ότι δεν πιστεύει πως οι ΗΠΑ «θα χρειαστούν μεγάλη βοήθεια» για να κρατήσουν τον δίαυλο ανοικτό.
Ιρανικά μέσα ενημέρωσης φάνηκαν να επιβεβαιώνουν τους ισχυρισμούς του Τραμπ, μεταδίδοντας το βράδυ της Δευτέρας ότι τρία δεξαμενόπλοια και δύο φορτηγά πλοία με φορτίο είχαν περάσει από την περιοχή που τελούσε υπό αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό.
Αρχικά, την Κυριακή, ο Τραμπ είχε ανακοινώσει ότι ο κρίσιμος θαλάσσιος δίαυλος είχε ήδη ανοίξει και ότι ο ναυτικός αποκλεισμός των ΗΠΑ είχε αρθεί. Αργότερα, όμως, ανασκεύασε, λέγοντας ότι αυτό θα ισχύσει μετά την υπογραφή της συμφωνίας στην Ελβετία, την Παρασκευή.
Τεχεράνη: Κρατά τα ηνία;
Ενδεικτικό είναι ότι το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Fars ανέφερε, μετά την ανακοίνωση Τραμπ την Κυριακή, πως η συμφωνία θα περιλαμβάνει ένα νομικό πλαίσιο για τα ύδατα του Περσικού Κόλπου, βάσει του οποίου ο δίαυλος θα τελεί υπό κοινή διαχείριση Ιράν και Ομάν.
Το Στενό του Ορμούζ έχει πλάτος περίπου 38 χιλιόμετρα στο στενότερο σημείο του, γεγονός που σημαίνει ότι τόσο το Ιράν όσο και το Ομάν ήδη ελέγχουν τον δίαυλο, από τον οποίο σε κανονικές συνθήκες διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων φορτίων πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, καθώς και άλλα εμπορεύματα.
Ωστόσο, στα τέλη Μαΐου το Ιράν δημοσίευσε χάρτη με τον οποίο διεκδικούσε κανονιστικό έλεγχο σε τμήμα του Στενού που εκτείνεται βαθιά στα χωρικά ύδατα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και του Ομάν, προκαλώντας την αντίδραση πέντε κρατών του Κόλπου, τα οποία προειδοποίησαν επισήμως, μέσω του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO), τις ναυτιλιακές εταιρείες να μην συμμορφωθούν.
Η Τεχεράνη είχε επίσης δηλώσει ότι θα επιβάλει διόδια στα διερχόμενα πλοία, αφήνοντας να εννοηθεί ότι θα εισπράττει τέλη διέλευσης από κοινού με το Ομάν. Ο ισχυρισμός αυτός απορρίφθηκε άμεσα από τη Μουσκάτ, η οποία υποστήριξε ότι δεν μπορούν να επιβληθούν νόμιμα τέλη, καθώς το Στενό του Ορμούζ είναι φυσικό και όχι τεχνητό πέρασμα.
Μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας την Κυριακή, ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγκαΐ δήλωσε ότι το Ιράν θα επιβάλλει τέλη θαλάσσιων υπηρεσιών και όχι διόδια για τα πλοία που περνούν από το Ορμούζ.
Σύμφωνα με τη δεξαμενή σκέψης Institute for the Study of War (ISW), με έδρα την Ουάσινγκτον, οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν μέχρι στιγμής παρουσιάσει «αποκλίνουσες ερμηνείες» του πλαισίου συμφωνίας, γεγονός που καθιστά σχεδόν αδύνατο να διαπιστωθεί ποια πλευρά το αποδίδει ορθά.
Ωστόσο, η εκδοχή της Τεχεράνης για το μέλλον του Ορμούζ «θα συνιστούσε σημαντική στρατηγική νίκη για το Ιράν, εάν η ερμηνεία του επικρατούσε ως αναγνωρισμένη πραγματικότητα», σημειώνει το ISW στην ανάλυσή του την Τρίτη.
«Οι ιρανικές δηλώσεις υποδηλώνουν ότι το καθεστώς ορίζει ως "ανοικτό" το στενό εκείνο που παραμένει υπό ιρανική διαχείριση, κάτι που έρχεται σε σύγκρουση με τα αμερικανικά και τα διεθνή εμπορικά συμφέροντα», προσθέτει η δεξαμενή σκέψης.
Το Ιράν είχε αποκλείσει το στενό από την έναρξη του πολέμου, εκτοξεύοντας τις τιμές του πετρελαίου και τροφοδοτώντας φόβους για μια παρατεταμένη πληθωριστική κρίση. Οι ΗΠΑ στη συνέχεια μπλόκαραν την κίνηση πλοίων από και προς τα ιρανικά λιμάνια.
Καθώς ο κόσμος αναμένει την επίσημη υπογραφή της συμφωνίας-πλαισίου την Παρασκευή, ανώτερος αξιωματούχος της αμερικανικής διοίκησης δήλωσε ότι ο Τραμπ, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς και ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ έχουν ήδη υπογράψει το κείμενο ηλεκτρονικά.
«Ο πρόεδρος ήθελε να το υπογράψει ο ίδιος, επειδή ήθελε να δείξει την... αφοσίωσή του ώστε να φτάσει σε μια επιτυχή κατάληξη», δήλωσε ο αξιωματούχος.
Ερωτηθείς στη σύνοδο της G7 στη Γαλλία πότε θα δοθεί το κείμενο στη δημοσιότητα, ο Τραμπ απάντησε: «Είναι ένα πολύ ισχυρό έγγραφο και θέλω να δημοσιοποιηθεί. Οπότε, μάλλον πολύ σύντομα».
Ο Ιρανός υφυπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γκαριμπαμπαντί ανέφερε ότι η συμφωνία έφερε ένα «άμεσο τέλος» στον πόλεμο, ενώ οι συνομιλίες για μια «τελική συμφωνία» θα πραγματοποιηθούν μέσα στους επόμενους δύο μήνες.
Οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις χαιρέτισαν τη συμφωνία ως νίκη, υποστηρίζοντας ότι «ταπείνωσε» τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ενώ ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν την χαρακτήρισε «μεγάλο επίτευγμα» για την περιοχή.
Έκτοτε, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί υιοθέτησε πιο επιφυλακτικό τόνο, δηλώνοντας: «Έχουμε ένα ιστορικό αθετημένων δεσμεύσεων... ένα ιστορικό συμφωνιών που ακυρώθηκαν. Όλα αυτά τα έχουμε κατά νου».
Δεσμευμένα κεφάλαια και πυρηνικός εμπλουτισμός στο τραπέζι
Η συμφωνία έρχεται έπειτα από εβδομάδες δύσκολων διαπραγματεύσεων και απειλών για επανέναρξη των εχθροπραξιών.
Ο Μπαγκαΐ είπε ότι η Ουάσινγκτον έχει «δεσμευθεί» να αποδεσμεύσει ιρανικά κεφάλαια που παραμένουν παγωμένα στο εξωτερικό και να αποζημιώσει την Τεχεράνη για τις ζημιές του πολέμου.
Το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Mehr είχε μεταδώσει ότι οι ΗΠΑ θα αποδεσμεύσουν, πριν αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις, δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία ύψους 10,3 δισ. ευρώ προς το Ιράν.
Επικαλέστηκε ένα «μνημόνιο κατανόησης» 14 σημείων μεταξύ των δύο χωρών, το οποίο, όπως ανέφερε, προβλέπει «την αποδέσμευση 24 δισ. δολαρίων (20,6 δισ. ευρώ) σε ιρανικά δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία κατά τη διάρκεια της 60ήμερης περιόδου διαπραγματεύσεων» που ξεκινά μετά την υπογραφή της συμφωνίας-πλαισίου.
Στο πλαίσιο μπαράζ συνεντεύξεων για την προώθηση της συμφωνίας, ο Βανς δήλωσε στο Fox News ότι «κανένα δολάριο των Αμερικανών φορολογουμένων» δεν θα καταλήξει στην Τεχεράνη με βάση τη συμφωνία.
Ο Μπαγκαΐ πρόσθεσε ότι η Τεχεράνη θα επιδιώξει την έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, αφού προηγηθεί η διαπραγμάτευση μιας τελικής συμφωνίας για το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Αυτό ενδέχεται να αποδειχθεί αμφιλεγόμενο, καθώς η Ουάσινγκτον πιέζει για τον τερματισμό των πυρηνικών φιλοδοξιών του Ιράν και για την αντιμετώπιση του αποθέματός του σε υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο, το οποίο φέρεται να έχει θαφτεί έπειτα από αμερικανικά πλήγματα πέρυσι.
Ο Τραμπ δήλωσε στους New York Times ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να διαπραγματεύονται το αν το Ιράν θα αναστείλει τον εμπλουτισμό για 20 χρόνια, αφήνοντας να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να συμβιβαστεί με 15.
Ο Βανς είπε στο NBC ότι επιθεωρητές των ΗΠΑ και του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA) θα επιτραπεί να εισέλθουν στο Ιράν.
«Μάλιστα, ένα από τα βασικά σημεία της συμφωνίας είναι ότι ο ΔΟΑΕ και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα βοηθήσουν το Ιράν να καταστρέψει τα αποθέματα υψηλού εμπλουτισμού, και αυτό αποτυπώνεται με μεγάλη σαφήνεια στο μνημόνιο κατανόησης», ανέφερε ο Βανς.
Η παρέμβαση στον Λίβανο παραμένει αβέβαιη
Ο Μπαγκαΐ είπε επίσης ότι, βάσει της συμφωνίας, η Ουάσινγκτον πρέπει να διασφαλίσει πως το Ισραήλ θα σταματήσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Λίβανο.
Ο Λίβανος ενεπλάκη στον πόλεμο στις αρχές Μαρτίου, όταν μαχητές της Χεζμπολάχ, που υποστηρίζεται από το Ιράν, εκτόξευσαν ρουκέτες κατά του Ισραήλ μετά τη δολοφονία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, γεγονός που προκάλεσε ισραηλινά πλήγματα και χερσαία εισβολή.
Ωστόσο, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε ότι οι ισραηλινές δυνάμεις θα παραμείνουν στον Λίβανο, τη Συρία και τη Γάζα «για όσο χρειαστεί».
Υποστήριξε ότι ο πόλεμος με το Ιράν έσωσε το Ισραήλ από την απειλή «πυρηνικού αφανισμού» εκ μέρους της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ενώ πολιτικές προσωπικότητες σε όλο το φάσμα του ισραηλινού πολιτικού σκηνικού άσκησαν κριτική στη συμφωνία.
Ο πρόεδρος του Λιβάνου Ζοζέφ Αούν χαιρέτισε τη συμφωνία σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Αραγτσί, εκφράζοντας την ελπίδα ότι θα αποτελέσει «θετικό βήμα προς την αποκλιμάκωση της έντασης».
Αργότερα, τα κρατικά μέσα ενημέρωσης του Λιβάνου μετέδωσαν την πρώτη φονική επίθεση μετά την ανακοίνωση, αναφέροντας ότι η ισραηλινή επιδρομή στον νότο είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο ενός ανθρώπου.
Η Χεζμπολάχ, η οποία ευχαρίστησε το Ιράν που επέμεινε να συμπεριληφθεί ο Λίβανος στη συμφωνία, ανακοίνωσε ότι απέκρουσε ισραηλινή δύναμη που επιχείρησε να «προωθηθεί» στο νότιο Λίβανο.
Η σιιτική ένοπλη οργάνωση Χεζμπολάχ είναι το ισχυρότερο κομμάτι αυτού που το Ιράν αποκαλεί Άξονα της Αντίστασης, ενός δικτύου ένοπλων ομάδων σε όλη τη Μέση Ανατολή, στο οποίο περιλαμβάνονται η Χαμάς στη Γάζα, οι Χούθι στην Υεμένη και σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ, τις οποίες η Τεχεράνη χρηματοδοτεί, εξοπλίζει και καθοδηγεί.
Το δίκτυο αυτό οικοδομήθηκε επί δεκαετίες από τη Δύναμη Κουντς των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και λειτουργεί ως το βασικό εργαλείο περιφερειακής επιρροής του Ιράν.