Το Ιράν έχει δεσμευτεί ότι δεν θα παράγει ποτέ πυρηνικά όπλα και ότι θα αρχίσει άμεσα να επανανοίγει τα Στενά του Ορμούζ, ενώ οι ΗΠΑ συμφώνησαν σε ένα πακέτο οικονομικών κινήτρων
Το Ιράν έχει δεσμευτεί ότι δεν θα παράγει ποτέ πυρηνικά όπλα και ότι θα αρχίσει άμεσα να επανανοίγει τα Στενά του Ορμούζ, ενώ οι ΗΠΑ συμφώνησαν σε ένα πακέτο οικονομικών κινήτρων που περιλαμβάνει την άρση των κυρώσεων και ένα ταμείο ανοικοδόμησης αξίας 300 δισ. δολαρίων (258,5 δισ. ευρώ), σύμφωνα με ένα έγγραφο 14 σημείων που φαίνεται να αποτυπώνει τους πλήρεις όρους της συμφωνίας-πλαισίου ΗΠΑ–Ιράν.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η γνησιότητα του σχεδίου, που δόθηκε ταυτόχρονα στη δημοσιότητα από μέσα ενημέρωσης στην αραβική γλώσσα, δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί επίσημα ούτε από την Ουάσινγκτον ούτε από την Τεχεράνη. Παραμένει επίσης ασαφές αν το σχέδιο που κυκλοφόρησε στις συνεδριάσεις της G7 θα είναι η εκδοχή που θα οριστικοποιηθεί σε τελετή την Παρασκευή.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, εμφανίστηκε ενοχλημένος από τις διαρροές, λέγοντας σε δημοσιογράφους στο περιθώριο της G7 ότι «κανείς δεν ξέρει τι είναι (η συμφωνία), αλλά θα είναι πολύ ισχυρή». Προειδοποίησε επίσης ότι, αν το Ιράν δεν τηρήσει τους όρους, οι ΗΠΑ θα «επιστρέψουν στους βομβαρδισμούς».
Πηγές που μίλησαν στο Euronews ανέφεραν ότι η αμερικανική αντιπροσωπεία μοιράστηκε το περιεχόμενο του μνημονίου κατανόησης με τους υπόλοιπους ηγέτες της G7. Ένας διπλωμάτης το περιέγραψε ως έγγραφο περίπου δύο σελίδων, που θα μπορούσε να αποτελέσει βάση για μια συμφωνία.
Στο άρθρο 1 αναφέρεται ότι «το Ιράν και οι ΗΠΑ, μαζί με τους συμμάχους τους στον τρέχοντα πόλεμο, δηλώνουν με την υπογραφή αυτού του Μνημονίου Κατανόησης την άμεση και μόνιμη παύση του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, και δεσμεύονται ότι από εδώ και στο εξής θα απέχουν από την απειλή ή χρήση βίας ο ένας εναντίον του άλλου».
Δεν είναι σαφές αν η αναφορά σε «συμμάχους» αφορά το Ισραήλ, το οποίο έως τώρα έχει δηλώσει επισήμως πολλές φορές ότι η ηγεσία του δεν είχε τεθεί υπό διαβούλευση για αυτό που αποκαλεί «συμφωνία του Τραμπ» και ότι θα συνεχίσει τις δικές του στρατιωτικές επιχειρήσεις για την υπεράσπιση της χώρας.
Η παύση της ισραηλινής επίθεσης κατά της οργάνωσης-πληρεξούσιου του Ιράν, της Χεζμπολάχ, στον Λίβανο, αποτελεί βασικό αίτημα της Τεχεράνης για οποιαδήποτε συμφωνία προς μια ειρηνευτική διαδικασία και είναι ενδεικτικό ότι το έγγραφο πλέον περιλαμβάνει τον Λίβανο στην κοινή δέσμευση για «μόνιμη παύση του πολέμου σε όλα τα μέτωπα».
Παραμένει επιπλέον ασαφές αν η αναφορά σε συμμάχους περιλαμβάνει και τις ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες παρείχαν αμυντικές δυνατότητες σε γειτονικά κράτη που δέχθηκαν επιθέσεις από το Ιράν κατά τη διάρκεια της ενεργούς φάσης του πολέμου που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο.
Τα Στενά του Ορμούζ επανέρχονται στην κανονικότητα μέσα σε έναν μήνα
Σύμφωνα με το έγγραφο, οι ΗΠΑ δεσμεύονται να άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών «αμέσως με την υπογραφή», ενώ το Ιράν «θα λάβει άμεσα μέτρα ώστε να επαναληφθεί η κίνηση των εμπορικών πλοίων από τον Περσικό Κόλπο προς τη Θάλασσα του Ομάν και αντιστρόφως».
Αμφότερες οι πλευρές δεσμεύονται επίσης να αποκαταστήσουν τη θαλάσσια κυκλοφορία εντός μέγιστου διαστήματος 30 ημερών «στην πλήρη της δυναμικότητα».
Στο έγγραφο αναφέρεται ότι το χρονικό αυτό περιθώριο χρειάζεται επίσης για «την άρση των τεχνικών εμποδίων και την εξουδετέρωση των ναρκών από το Ιράν», ένα εμπόδιο που αναγνωρίζουν και Αμερικανοί αξιωματούχοι, οι οποίοι σημείωσαν ότι η επιστροφή στην προπολεμική δυναμικότητα μπορεί να πάρει περισσότερο χρόνο.
Στη G7, ο Τραμπ επανέλαβε ότι η επαναλειτουργία των στενών θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή, ταυτόχρονα με την τελετή στο Λουκέρνη της Ελβετίας. Αντί του Τραμπ, αναμένεται να παραστεί ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς.
Οι ηγέτες της G7 επέμειναν σε κοινή τους δήλωση ότι πρέπει να αποκατασταθεί πλήρως η ελευθερία ναυσιπλοΐας.
Το έγγραφο δεν αποσαφηνίζει πλήρως αν, κατά τις επόμενες 60 ημέρες των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων, το Ιράν θα συνεχίσει να προβάλλει τη μακρόχρονη διεκδίκησή του περί κυριαρχίας στα Στενά του Ορμούζ, βάσει της οποίας θα ρυθμίζει τη ναυσιπλοΐα και θα επιβάλλει διόδια διέλευσης, όπως έχει επανειλημμένα δηλώσει η Τεχεράνη από την έναρξη του πολέμου.
Επιπλέον, οι διεθνείς ναυτιλιακές εταιρείες έχουν επανειλημμένα επισημάνει ότι η επανέναρξη της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών του Ορμούζ θα απαιτήσει νέο σχεδιασμό για τα πλοία, τα πληρώματα, τις θαλάσσιες οδούς, τις ασφαλιστικές καλύψεις και άλλες παραμέτρους.
Διπλωμάτης που γνωρίζει τις συζητήσεις δήλωσε χωριστά στο Euronews ότι οι ευρωπαϊκές χώρες δεν θα πληρώσουν διόδια διέλευσης και ότι έχουν λάβει διαβεβαιώσεις από αξιωματούχους της κυβέρνησης Τραμπ πως ο θαλάσσιος δρόμος θα επαναλειτουργήσει χωρίς να απαιτούνται πληρωμές.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, με επικεφαλής τον πρόεδρο της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν, πρότειναν την ανάπτυξη ναυτικής αποστολής για την εξασφάλιση ασφαλούς διέλευσης, πρόταση που ενσωματώθηκε σε κοινή δήλωση που εξέδωσε η G7 τις πρώτες πρωινές ώρες της Τετάρτης.
Η δήλωση χαιρέτισε τις προσπάθειες του Τραμπ, αναγνώρισε τη συμφωνία-πλαίσιο και έκανε λόγο για νέα δυναμική στη Μέση Ανατολή.
Δισεκατομμύρια στο τραπέζι
Στο έγγραφο, οι ΗΠΑ αποδέχονται και δεσμεύονται σε αρκετά βασικά οικονομικά αιτήματα του Ιράν.
Οι ΗΠΑ και οι περιφερειακοί τους εταίροι δεσμεύονται για χρηματοδότηση τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων για το «σχέδιο αποκατάστασης και οικονομικής ανάπτυξης του Ιράν», για αποδέσμευση κεφαλαίων και περιουσιακών στοιχείων ανάλογα με την πρόοδο των διαπραγματεύσεων, για την άρση «όλων των ειδών κυρώσεων» κατά του Ιράν, καθώς και για εξαιρέσεις του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών όσον αφορά τις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου και όλες τις συναφείς υπηρεσίες.
Το Ιράν έχει επανειλημμένα ζητήσει πολεμικές αποζημιώσεις και πληρωμές για την ανοικοδόμηση ως προϋπόθεση για να συναινέσει σε ειρηνευτική συμφωνία.
Σε αντάλλαγμα, το Ιράν αποδέχεται άνευ όρων το κρίσιμο αίτημα της Ουάσινγκτον, δηλώνοντας ρητά ότι η Τεχεράνη «επαναλαμβάνει πως δεν θα παράγει ποτέ πυρηνικά όπλα».
Το Ιράν επιμένει ότι είχε ήδη συμφωνήσει να μην παράγει πυρηνικά όπλα στο πλαίσιο της συμφωνίας JCPOA με την προηγούμενη κυβέρνηση Ομπάμα, την οποία στη συνέχεια ακύρωσε ο Τραμπ.
Ο πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ, Τζον Μπόλτον, ο οποίος εργάστηκε για τον Τραμπ κατά την πρώτη του θητεία, δήλωσε στο Euronews ότι η συμφωνία είναι ένα «κακό» αποτέλεσμα για την ασφάλεια των ΗΠΑ και του κόσμου, υποστηρίζοντας ότι ο Αμερικανός πρόεδρος «παίχτηκε σαν βιολί» από τους Ιρανούς διαπραγματευτές.
Κατά τον Μπόλτον, η συμφωνία δεν εγγυάται την αποξήλωση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και θα οδηγήσει σε οικονομική αποζημίωση της Τεχεράνης μέσω της άρσης των κυρώσεων.
Ο Τραμπ ανέφερε ότι οι κυρώσεις θα αρθούν μόνο αν η Τεχεράνη συμμορφωθεί, ενώ ο Βανς είπε ότι και άλλες χώρες μπορεί να θελήσουν να επενδύσουν στο μέλλον του Ιράν, αλλά μόνο αν αυτό συμπεριφερθεί ως «κανονική χώρα».
Όσον αφορά τους Ευρωπαίους, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε ότι η ΕΕ θα χαλαρώσει τις κυρώσεις μόνο όταν διαπιστώσει «πραγματική αλλαγή επί του πεδίου».
Η διαρρεύσασα συμφωνία δεν διευκρινίζει από πού θα προέλθουν τα χρήματα για το ταμείο ανοικοδόμησης των 300 δισ. δολαρίων.
Σε ερώτηση αν οι ΗΠΑ θα συνεισφέρουν οικονομικά, ο Αμερικανός πρόεδρος είπε σε δημοσιογράφους την Παρασκευή ότι «ούτε ένα σεντ» δεν θα πάει στην Τεχεράνη, προσθέτοντας ωστόσο ότι δεν μπορεί να εμποδίσει άλλες χώρες να επενδύσουν στο Ιράν, αν το επιθυμούν.
Ο Τραμπ πρόσθεσε επίσης ότι δεν είχε εγείρει το ζήτημα στις χώρες του Κόλπου σχετικά με την πιθανή συνεισφορά τους στο ταμείο ανοικοδόμησης. Οι ηγέτες του Κατάρ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων είχαν διμερείς συνομιλίες με τις ΗΠΑ στο περιθώριο της G7 την Τρίτη.
Όχι σε αλλαγή καθεστώτος
Στο έγγραφο αναφέρεται ακόμη ότι «το Ιράν και οι ΗΠΑ δεσμεύονται να σέβονται την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του άλλου και να απέχουν από την ανάμειξη στις εσωτερικές υποθέσεις του άλλου», ένδειξη ότι οι ΗΠΑ συμφώνησαν να πάψουν να επιδιώκουν αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν.
Η Ουάσινγκτον είχε δηλώσει ανοιχτά ότι η αλλαγή καθεστώτος ήταν ο υπ’ αριθμόν ένα στόχος της πριν και μετά την έναρξη του πολέμου, καθώς και ένας από τους βασικούς σκοπούς της στρατιωτικής της δράσης κατά της Τεχεράνης, την οποία στήριζε και το Ισραήλ.
Η διατύπωση της συμφωνίας, σύμφωνα με την οποία οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν περισσότερες δεσμεύσεις από το Ιράν, φαίνεται να επιβεβαιώνει προηγούμενες πληροφορίες ότι ο Τραμπ επέλεξε το περασμένο Σαββατοκύριακο να προσφέρει παραχωρήσεις για να προωθήσει τη συμφωνία, τη στιγμή που το Ιράν ετοιμαζόταν να πλήξει εκ νέου το Ισραήλ ως απάντηση στους βομβαρδισμούς στη Βηρυτό.
Το τελευταίο σημείο του εγγράφου, που αναφέρει ότι «η τελική συμφωνία θα εγκριθεί μέσω δεσμευτικού ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ», φαίνεται να επιβεβαιώνει το αίτημα της Τεχεράνης για πρόσθετες εγγυήσεις από τη διεθνή κοινότητα ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν θα επιτεθούν ξανά στο Ιράν.
Η τελική εκδοχή του εγγράφου ενδέχεται ακόμη να τροποποιηθεί πριν από την τελετή της Παρασκευής, καθώς τεχνικές λεπτομέρειες εξακολουθούν να ρυθμίζονται και, σύμφωνα με δημοσιεύματα, όλες οι πλευρές τηρούν άκρα μυστικότητα ως προς το περιεχόμενό του.
Ο Τραμπ επιβεβαίωσε τη Δευτέρα ότι το μνημόνιο έχει ήδη υπογραφεί ηλεκτρονικά από τις ΗΠΑ και το Ιράν, χωρίς να δοθούν στη δημοσιότητα περισσότερες λεπτομέρειες. Είπε ότι το πλήρες κείμενο θα δημοσιοποιηθεί κάποια στιγμή μέσα στην εβδομάδα, χωρίς να προσδιορίσει ακριβή ημερομηνία.
«Η συμφωνία είναι ολοκληρωτικά υπογεγραμμένη. Και τα στενά έχουν ήδη ανοίξει μερικώς», δήλωσε ο Τραμπ λίγο μετά την άφιξή του στη Γαλλία για τη σύνοδο των ηγετών της G7.
Διαβάστε ολόκληρο το κείμενο του σχεδίου εδώ (πηγή στα Αγγλικά).