Καταγγελίες για τον ρόλο της ισραηλινής ICL στην Ισπανία και τη σχέση της με τον λευκό φώσφορο

Περί τα χίλια άτομα συγκεντρώθηκαν μεταξύ 17 και 19 Απριλίου, σε εκδήλωση διαμαρτυρίας κατά της διατήρησης των ορυχείων νατριούχων και καλιούχων αλάτων στην κομητεία Bages, στην Καταλονία.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Ο λόγος; Οι καταστροφικές συνέπειες για το περιβάλλον, σε τοπικό και όχι μόνο επίπεδο, που αποδίδονται στην ιδιοκτήτρια εταιρεία, την Israel Chemicals Ltd. (ICL), της οποίας η θυγατρική "Iberpotash" διαχειρίζεται τα ορυχεία στους δήμους Sallent, Balsareny, Vilafruns και Súria από την ιδιωτικοποίησή τους το 1998.

Δεκάδες τοπικές οργανώσεις, όπως η Montasalat, καταγγέλλουν εδώ και χρόνια τη ρύπανση που προκαλείται στην κομητεία. Η εταιρεία έχει συσσωρεύσει επί δύο δεκαετίες βουνά αποβλήτων που, σύμφωνα με τις καταγγελίες, έχουν διαρρεύσει στον Llobregat, έναν από τους κύριους ποταμούς που διασχίζουν την περιοχή, αφού για την επεξεργασία τους χρησιμοποιήθηκαν δεκάδες χιλιάδες λίτρα νερού σε μια ζώνη που υποφέρει από επαναλαμβανόμενες περιόδους ξηρασίας.

Ωστόσο, οι διαδηλωτές κινητοποιήθηκαν κατά της παραγωγής από την ICL λευκού φωσφόρου, χημικού στοιχείου που αναφλέγεται ακαριαία όταν έρχεται σε επαφή με το οξυγόνο και είναι εξαιρετικά δύσκολο να σβήσει. Τείνοντας να προσκολλάται στο δέρμα και στα ρούχα, προκαλεί βαθιά και σοβαρά εγκαύματα, διεισδύοντας ακόμη και μέσα από τα οστά.

Η χρήση του έχει τεκμηριωθεί και επαληθευτεί από δύο οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις 16 Οκτωβρίου 2023 στην κωμόπολη Daraiya, στο νότιο Λίβανο, από τον ισραηλινό στρατό, καθώς και στη Λωρίδα της Γάζας.

Τα παλαιστινιακά εδάφη – Γάζα και Δυτική Όχθη – βίωναν τις συνέπειες ήδη πριν επιδεινωθεί η ιστορική σύγκρουση στην περιοχή μετά τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου. Για παράδειγμα, μέσω του εκτροπής των υδάτινων πόρων τους (η κρατική ισραηλινή εταιρεία Mekorot, σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, ανοίγει συστηματικά γεωτρήσεις από τα μέσα του 20ού αιώνα προς όφελος των εποίκων και του ισραηλινού πληθυσμού) ή της καταστροφής των καλλιεργειών τους.

Η κλιμάκωση από το 2023 σε βάρος των κατοίκων της Γάζας κλιμάκωσε το πρόβλημα. «Το Ισραήλ παράγει περισσότερα αέρια του θερμοκηπίου τα δύο τελευταία χρόνια μόνο με τους βομβαρδισμούς από ό,τι όλη η δραστηριότητα της Ισπανίας», κατήγγειλε ο Mazin Qumsiyeh, διευθυντής του Παλαιστινιακού Ινστιτούτου Βιοποικιλότητας και Αειφορίας, σε ομιλία του το 2025 στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης.

Αυτά τα δύο αλληλένδετα γεγονότα (η γενοκτονία που αναγνώρισε ο ΟΗΕ μέσω ειδικής επιτροπής και η επακόλουθη περιβαλλοντική ζημιά στην περιοχή) έχουν γεννήσει ένα κίνημα πολιτικής αντίστασης στην καρδιά της Καταλονίας, που κορυφώθηκε με τη συγκέντρωση στο δήμο Callús.

Οκτώ θάνατοι την τελευταία δεκαετία και δύο πληγείσες κομητείες

Σύμφωνα με το Ιβηρικό Παρατηρητήριο Μεταλλευτικής Δραστηριότητας, οι εξορύξεις αυτές έχουν δημιουργήσει τεράστιες αποθέσεις αποβλήτων, αποτελούμενες κυρίως από χλωριούχο νάτριο, που λόγω της βροχής και της υγρασίας διαλύονται σε μολυσμένη άλμη. Αυτή διηθείται στα υπόγεια ύδατα, μολύνοντας πηγές, ρυάκια, πηγάδια και ποταμούς στη λεκάνη του Llobregat, ο οποίος τροφοδοτεί με νερό ορισμένες από τις μεγαλύτερες πόλεις της επαρχίας, συμπεριλαμβανομένης της πρωτεύουσας και του νοτιοδυτικού τμήματος της μητροπολιτικής της περιοχής.

Πολλά συνδικάτα έχουν επίσης καταγγείλει και οργανώσει απεργίες για τις κακές συνθήκες εργασίας, που έχουν οδηγήσει ακόμη και σε θανατηφόρα εργατικά δυστυχήματα. Συνολικά οκτώ εργαζόμενοι, μεταλλωρύχοι και γεωλόγοι, έχουν χάσει τη ζωή τους μεταξύ 2011 και 2023, κυρίως λόγω καταπτώσεων βράχων, αλλά και από τυχαίες πτώσεις και συνθλίψεις ανάμεσα σε βαγόνια που μεταφέρουν το υλικό. Οι δύο από αυτούς ήταν φοιτητές σε πρακτική άσκηση.

Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε το 2014 διαδικασία επί παραβάση κατά της Ισπανίας για μη συμμόρφωση με την ευρωπαϊκή οδηγία για τους ορυκτούς πόρους, προκειμένου, πρώτον, να αντιμετωπιστεί η ρύπανση που προκαλείται από τις αποθέσεις αποβλήτων και, δεύτερον, να αποκατασταθούν ορισμένοι χώροι της εταιρείας μέσω αμφιλεγόμενων κρατικών δαπανών.

Τρία χρόνια αργότερα η Επιτροπή έκρινε (πηγή στα Ισπανικά) ότι η Ισπανία χορήγησε παράνομες και ασύμβατες με την ενιαία αγορά ενισχύσεις στην Iberpotash και διέταξε την ανάκτηση των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι αποφάσεις που οδήγησαν στη διαδικασία επί παραβάση ελήφθησαν μεταξύ 2006 και 2008, στο πλαίσιο συμφωνίας μεταξύ της κυβέρνησης της Καταλονίας (υπό τον συνασπισμό του «tripartit» με επικεφαλής το PSC, το καταλανικό παρακλάδι του PSOE Σοσιαλιστών) και της κεντρικής κυβέρνησης.

Οι δεσμοί της ICL με το ανθρωπιστικό δράμα στη Μέση Ανατολή

Αρκετές οργανώσεις, όπως η Διεθνής Αμνηστία, επισημαίνουν τη σύνδεση της ICL με τη χρήση πυρομαχικών με λευκό φώσφορο κατά αμάχων στον Λίβανο και στη Γάζα στα τέλη του 2023. Όπως φαίνεται σε αυτόν τον δημόσιο σύνδεσμο (πηγή στα Ισπανικά) της κυβέρνησης των ΗΠΑ, η ICL εξασφάλισε σύμβαση για την προμήθεια λευκού φωσφόρου στον αμερικανικό στρατό από το 2020 έως τα τέλη του 2025, παρότι αρκετοί από τους επενδυτές της, όπως το Cbus, αρνούνται ότι η εταιρεία παράγει άμεσα τη συγκεκριμένη χημική ουσία.

Το αυστραλιανό δίκτυο «ABC» επικοινώνησε με την ICL (πηγή στα Ισπανικά) για το ζήτημα: τα στελέχη της αρνήθηκαν αρχικά κάθε ανάμειξη, πριν ερωτηθούν ειδικά για τη σύμβαση. Μόνο τότε η ICL αναγνώρισε τη συμφωνία, υποστηρίζοντας πάντως ότι η προμήθεια ολοκληρώθηκε νωρίτερα από την ημερομηνία που είχε συμφωνηθεί με τις ΗΠΑ, συγκεκριμένα το 2023. Δηλαδή, τη χρονιά κατά την οποία σημειώθηκαν τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου και οι επακόλουθες εχθροπραξίες στον Λίβανο, ιδίως στο νότιο τμήμα του.

«Θέλαμε να αναδείξουμε και να καταστήσουμε ορατή τη συνενοχή της περιφερειακής κυβέρνησης (...) Παίρνουν την ποτάσα από μια σιωνιστική εταιρεία για να πλουτίσουν και να συνεχίσουν να βοηθούν το Ισραήλ να διαπράττει αυτή τη γενοκτονία», δήλωσε η Júlia Martí, εκπρόσωπος της συλλογικότητας Revoltes de la Terra, σε πρόσφατη συνέντευξή της στη ραδιοφωνική εκπομπή «Carne Cruda».

Οι ενδείξεις για τις δραστηριότητες της ICL δεν είναι καινούριες. Ήδη από το 2014, Νεοζηλανδός βουλευτής των Εργατικών (ο David Shearer, εκπρόσωπος Άμυνας και ηγέτης της αντιπολίτευσης τα τρία προηγούμενα χρόνια) επιχείρησε να αφαιρέσει την ICL από το κρατικό επενδυτικό ταμείο της Νέας Ζηλανδίας, λόγω υποψιών για στρατιωτική χρήση των προϊόντων της. Η πρωτοβουλία, ωστόσο, δεν προχώρησε (πηγή στα Ισπανικά).

Νέο ντοκιμαντέρ καταγράφει την κατάσταση των κατοίκων του Bages και του Baix Llobregat

Οι καταγγελίες έως και έξι ανθρώπων που πλήττονται από αυτό το οικολογικό και ανθρωπιστικό δράμα παρουσιάζονται σε πρόσφατο ντοκιμαντέρ, το «Sal a la ferida» (Αλάτι στην πληγή), σε παραγωγή του «El Salto», στο οποίο μιλούν αγρότες της περιοχής, ερευνητές και ακτιβιστές. Η Nora Miralles, ερευνήτρια της πλατφόρμας Observatori Drets Humans i Empreses, την οποία επικαλείται το «elDiario.es», υποστηρίζει ότι ο λευκός φώσφορος δεν μένει στις Ηνωμένες Πολιτείες και ότι άλλη εταιρεία της χώρας αναλαμβάνει να τον μεταπωλήσει στον ισραηλινό στρατό.

Κατά τη διάρκεια της διαμαρτυρίας στο Bages, οι συμμετέχοντες οργάνωσαν δραστηριότητες όπως συζητήσεις και εργαστήρια. Μερικοί από αυτούς προχώρησαν επίσης σε δράσεις, όπως την ανάδυση των χημικών αποβλήτων ή να ξήλωμα τμημάτων των σιδηροδρομικών γραμμών που μεταφέρουν υλικό από το ορυχείο της Súria μέχρι το λιμάνι της Βαρκελώνης.

Το σχέδιο αποκατάστασης του 2018 για τα εργοτάξια Sallent και Balsareny‑Vilafruns, που έκλεισαν δύο χρόνια αργότερα, προβλέπει μέγιστη περίοδο 50 ετών για την εξόρυξη και πώληση του αλατιού από τις αποθέσεις αποβλήτων, αλλά μόνο μετά το πέρας αυτής της περιόδου προβλέπεται να γίνει η αποκατάσταση. Υπολογίζεται ότι μόνο η εταιρεία απόθεσης αποβλήτων El Cogulló αποθηκεύει πάνω από 40 εκατομμύρια τόνους αποβλήτων. Η τρέχουσα δραστηριότητα επικεντρώνεται στην κωμόπολη Súria, στο ορυχείο Cabanasses.