Καταγγελίες για την ισραηλινή ICL στην Ισπανία και τον λευκό φώσφορο

Έως και χίλια άτομα συγκεντρώθηκαν, μεταξύ 17 και 19 Απριλίου, σε μια κατασκήνωση διαμαρτυρίας κατά της διατήρησης των ορυχείων νατριούχων και καλιούχων αλάτων στην κομητεία Bages, στην επαρχία της Βαρκελώνης. Ποιος ήταν ο λόγος; Οι εθνικές και διεθνείς συνέπειες που αποδίδονται στην ιδιοκτήτρια εταιρεία, την Israel Chemicals Ltd. (ICL), της οποίας ο ιβηρικός βραχίονας είναι γνωστός ως Iberpotash και διαχειρίζεται τα ορυχεία των δήμων Sallent, Balsareny, Vilafruns και Súria από την ιδιωτικοποίησή τους το 1998.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Δεκάδες ιστορικές πλατφόρμες της περιοχής, όπως η Montasalat, καταγγέλλουν εδώ και χρόνια τη ρύπανση που προκαλείται σε αυτή την κομητεία. Η εταιρεία έχει συσσωρεύσει επί δύο δεκαετίες βουνά αποβλήτων, τα οποία φέρονται να έχουν διαρρεύσει στονLlobregat, έναν από τους βασικούς ποταμούς που διασχίζουν την περιοχή, μετά τη χρήση δεκάδων χιλιάδων λίτρων νερού σε μια ζώνη που πλήττεται από επαναλαμβανόμενες περιόδους ξηρασίας.

Ωστόσο, οι διαδηλωτές κινητοποιήθηκαν επίσης κατά της παραγωγής από την ICL λευκού φωσφόρου, ενός χημικού που αναφλέγεται ακαριαία όταν έρχεται σε επαφή με το οξυγόνο και είναι πολύ δύσκολο να σβηστεί. Έχοντας την τάση να προσκολλάται στο δέρμα και στα ρούχα, προκαλεί εγκαύματαβαθιά και σοβαρά, διεισδύοντας ακόμη και μέσα από τα οστά.

Η χρήση του καταγράφηκε και επαληθεύτηκε από δύο οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις 16 Οκτωβρίου 2023 στην πόλη Daraiya, στα νότια του Λιβάνου, από τον ισραηλινό στρατό, καθώς και στη Λωρίδα της Γάζας.

Τα παλαιστινιακά εδάφη, Γάζα και Δυτική Όχθη, υφίστανται αυτή τη διασταύρωση πολέμων και περιβαλλοντικών ζημιών από το Ισραήλ ήδη πριν επιδεινωθεί η ιστορική σύγκρουση στην περιοχή μετά τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου. Για παράδειγμα, μέσω της εκτροπής των υδάτινων πόρων τους (η κρατική ισραηλινή εταιρεία Mekorot, σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, διανοίγει συστηματικά γεωτρήσεις από το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα προκειμένου να ευνοεί τους εποίκους και τον ισραηλινό πληθυσμό) ή της καταστροφής των καλλιεργειών τους.

Η κλιμάκωση από το 2023 εναντίον των κατοίκων της Γάζας έχει επιδεινώσει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. «Το Ισραήλ έχει παράξει περισσότερα αέρια του θερμοκηπίου τα δύο τελευταία χρόνια μόνο από τους βομβαρδισμούς, απ’ ό,τι όλη η δραστηριότητα της Ισπανίας», κατήγγειλε ο Mazin Qumsiyeh, διευθυντής του Παλαιστινιακού Ινστιτούτου Βιοποικιλότητας και Βιωσιμότητας, σε ομιλία του το 2025 στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης.

Αυτά τα δύο αλληλένδετα γεγονότα (η γενοκτονία που έχει αναγνωρίσει ο ΟΗΕ μέσω μιας ad hoc επιτροπής και η επακόλουθη περιβαλλοντική καταστροφή στην περιοχή) έχουν δημιουργήσει ένα κίνημα πολιτικής ανυπακοής στην καρδιά της Καταλονίας, το οποίο κορυφώθηκε με τη συγκέντρωση που αναφέρθηκε στον δήμο Callús.

Οκτώ θάνατοι την τελευταία δεκαετία και δύο κομητείες πλήττονται

Σύμφωνα με το Ιβηρικό Παρατηρητήριο Μεταλλευτικής Δραστηριότητας, οι εκμεταλλεύσεις αυτές έχουν δημιουργήσει τεράστιες σωρούς εξορυκτικών αποβλήτων, που αποτελούνται κυρίως από χλωριούχο νάτριο και, λόγω της βροχής και της υγρασίας, διαλύονται σε μια μολυσμένη άλμη. Αυτή διηθείται στα υπόγεια ύδατα, μολύνοντας πηγές, ρυάκια, πηγάδια και ποτάμια στη λεκάνη του Llobregat, ο οποίος τροφοδοτεί με νερό ορισμένες από τις μεγαλύτερες πόλεις της επαρχίας, συμπεριλαμβανομένης της πρωτεύουσας και της νοτιοδυτικής μητροπολιτικής της περιοχής.

Πολλά συνδικάτα έχουν επίσης καταγγείλει και οργανώσει απεργίες ενάντια στις κακές συνθήκες εργασίας, που έχουν οδηγήσει ακόμη και σε θανατηφόρα ατυχήματα. Έως και οκτώ εργαζόμενοι, μεταξύ των οποίων μεταλλωρύχοι και γεωλόγοι, έχουν χάσει τη ζωή τους μεταξύ 2011 και 2023, κυρίως από κατολισθήσεις βράχων αλλά και από τυχαίες πτώσεις και συνθλίψεις ανάμεσα σε βαγόνια των τρένων που μεταφέρουν το υλικό. Δύο από αυτούς ήταν φοιτητές σε πρακτική άσκηση.

Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κίνησε το 2014 διαδικασία παράβασης κατά της Ισπανίας για μη συμμόρφωση με την ευρωπαϊκή οδηγία για τους μεταλλευτικούς πόρους, προκειμένου, πρώτον, να αντιμετωπιστεί η ρύπανση που προκαλείται από τις σωρούς αποβλήτων και, δεύτερον, να αποκατασταθούν ορισμένοι χώροι της εταιρείας μέσω μιας αμφιλεγόμενης ένεσης εκατομμυρίων ευρώ δημόσιου χρήματος.

Τρία χρόνια αργότερα, η Επιτροπή έκρινε (πηγή στα Ισπανικά) ότι η Ισπανία χορήγησε παράνομες και ασύμβατες με την ενιαία αγορά ενισχύσεις στην Iberpotash και διέταξε την ανάκτηση των ποσών που είχαν εισπραχθεί αχρεωστήτως. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι αποφάσεις που οδήγησαν στη διαδικασία παράβασης ελήφθησαν μεταξύ 2006 και 2008, στο πλαίσιο συμφωνίας μεταξύ της κυβέρνησης της Καταλονίας (υπό τον συνασπισμό «tripartit» με επικεφαλής το PSC, κλάδο του καταλανικού PSOE, μαζί με ERC και ICV) και της κεντρικής κυβέρνησης, επίσης υπό τους σοσιαλιστές.

Οι δεσμοί της ICL με την ανθρωπιστική κρίση στη Μέση Ανατολή

Οργανώσεις όπως η Διεθνής Αμνηστία επισημαίνουν τη σύνδεση της ICL με τη χρήση πυρομαχικών με λευκό φώσφορο εναντίον αμάχων στον Λίβανο και στη Γάζα στα τέλη του 2023. Όπως προκύπτει από αυτόν τον δημόσιο σύνδεσμο (πηγή στα Ισπανικά) της κυβέρνησης των ΗΠΑ, η ICL εξασφάλισε σύμβαση για την προμήθεια λευκού φωσφόρου στον αμερικανικό στρατό από το 2020 έως τα τέλη του 2025, παρότι αρκετοί επενδυτές της, όπως η Cbus, αρνούνται ότι η εταιρεία παράγει άμεσα το συγκεκριμένο χημικό.

Το αυστραλιανό κανάλι ABC επικοινώνησε με την ICL (πηγή στα Ισπανικά) για το θέμα· τα στελέχη της αρχικά αρνήθηκαν κάθε εμπλοκή, πριν ερωτηθούν συγκεκριμένα για τη σύμβαση. Μόνο τότε η ICL αναγνώρισε τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ωστόσο ότι η προμήθεια είχε ολοκληρωθεί πριν από τη συμφωνημένη ημερομηνία με τις ΗΠΑ, συγκεκριμένα το 2023. Δηλαδή, το έτος κατά το οποίο σημειώθηκαν τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου και οι επακόλουθες εχθροπραξίες στον Λίβανο, ιδίως στο νότιο τμήμα του.

«Θέλαμε να αναδείξουμε και να καταστήσουμε ορατή τη συνενοχή της Generalitat (...) Μεταφέρουν ποτάσα από μια σιωνιστική εταιρεία για να πλουτίσουν και να συνεχίσουν να βοηθούν το Ισραήλ να διαπράττει αυτή τη γενοκτονία», δήλωσε η Júlia Martí, εκπρόσωπος της συλλογικότητας Revoltes de la Terra, σε πρόσφατη συνέντευξή της στη ραδιοφωνική παραγωγή “Carne Cruda”.

Οι ενδείξεις για τις δραστηριότητες της ICL δεν είναι καινούργιες. Το 2014 ένας νεοζηλανδός βουλευτής των Εργατικών (ο David Shearer, εκπρόσωπος Τύπου για θέματα Άμυνας και επικεφαλής της αντιπολίτευσης τα τρία προηγούμενα χρόνια) επιχείρησε να αποσύρει την ICL από το ταμείο κρατικού πλούτου της Νέας Ζηλανδίας, λόγω υποψιών ότι τα προϊόντα της είχαν στρατιωτική χρήση. Η πρωτοβουλία, ωστόσο, δεν προχώρησε (πηγή στα Ισπανικά).

Ένα νέο ντοκιμαντέρ καταγγέλλει την κατάσταση των κατοίκων του Bages και του Baix Llobregat

Οι μαρτυρίες έως και έξι ανθρώπων που πλήττονται από αυτό το οικολογικό και ανθρωπιστικό δράμα παρουσιάζονται σε ένα πρόσφατο ντοκιμαντέρ, το «Sal a la ferida» (Αλάτι στην πληγή), σε παραγωγή του «El Salto», όπου μιλούν αγρότες της περιοχής, ερευνητές και ακτιβιστές. Η Nora Miralles, ερευνήτρια της πλατφόρμας Observatori Drets Humans i Empreses, την οποία επικαλείται το «elDiario.es», υποστηρίζει ότι ο λευκός φώσφορος δεν μένει στις Ηνωμένες Πολιτείες και ότι άλλη εταιρεία της χώρας τον μεταπωλεί στον ισραηλινό στρατό.

Κατά τη διάρκεια της κατασκήνωσης στο Bages, οι συμμετέχοντες οργάνωσαν δραστηριότητες όπως συζητήσεις και εργαστήρια. Μερικοί προχώρησαν επίσης σε άμεσες δράσεις, όπως η ανάβαση στις σωρούς χημικών αποβλήτων ή το ξήλωμα τμημάτων της σιδηροδρομικής γραμμής που μεταφέρει υλικό από το ορυχείο της Súria μέχρι το λιμάνι της Βαρκελώνης.

Το σχέδιο αποκατάστασης του 2018 για τις εκμεταλλεύσεις Sallent και Balsareny-Vilafruns, που έκλεισαν δύο χρόνια αργότερα, προβλέπει μέγιστη περίοδο 50 ετών για την εξόρυξη και πώληση του αλατιού από τις σωρούς αποβλήτων, αλλά η αποκατάσταση προβλέπεται να πραγματοποιηθεί μόνο μετά την παρέλευση αυτής της περιόδου. Εκτιμάται ότι μόνο η σωρός αποβλήτων El Cogulló περιέχει πάνω από 40 εκατομμύρια τόνους απορριμμάτων. Η τρέχουσα δραστηριότητα επικεντρώνεται στην πόλη Súria, στο ορυχείο Cabanasses.