Λίγο μετά την ολοκλήρωση των πρώτων διαπραγματεύσεων ΗΠΑ-Ιράν, η Τεχεράνη αμφισβητεί τις δηλώσεις Βανς και ο Τραμπ απορρίπτει τους ισχυρισμούς της.
Λίγες ώρες μετά την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων ΗΠΑ–Ιράν στην Ελβετία, η ιρανική ηγεσία έσπευσε να αμφισβητήσει την Ουάσινγκτον σε πολλά σημεία, κινούμενη ταυτόχρονα με προσοχή εντός της υπογεγραμμένης συμφωνίας-πλαισίου – ή έστω της ερμηνείας που της δίνει η Τεχεράνη –, προκαλώντας την οργή του προέδρου των ΗΠΑ Donald Trump την Τρίτη.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο Αμερικανός πρόεδρος απέρριψε ως «ψευδείς δηλώσεις» της Τεχεράνης όσα, όπως είπε, αφορούν κρίσιμα ανοιχτά ζητήματα που αποτελούν προϋποθέσεις για μια μακροπρόθεσμη συμφωνία μεταξύ των δύο πλευρών, όπως οι έλεγχοι από τη διεθνή πυρηνική εποπτική αρχή, η αποδέσμευση κεφαλαίων και η άρση των κυρώσεων, αλλά και η επίθεση του Ισραήλ κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
«Παρά τις διαμαρτυρίες τους και τις ψευδείς δηλώσεις τους, σε συνδυασμό με τον αδιάκοπο θόρυβο των fake news, που κάνουν ό,τι μπορούν για να παρουσιάσουν τη νίκη των ΗΠΑ όσο γίνεται μικρή και ασήμαντη, το Ιράν έχει συμφωνήσει πλήρως και ολοκληρωμένα σε ελέγχους στον πυρηνικό τομέα στο υψηλότερο επίπεδο για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα (ως το άπειρο!!!)», ανέφερε ο Trump σε ανάρτησή του στο Truth Social την Τρίτη.
«Αυτό θα διασφαλίσει την ‘πυρηνική ειλικρίνεια’», πρόσθεσε ο Trump. «Αν δεν είχαν συμφωνήσει σε αυτό, δεν θα υπήρχε καμία συνέχεια στις διαπραγματεύσεις».
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ ανέφερε ότι «συμφώνησα να επιτρέψω στο Στενό του Ορμούζ να παραμείνει ανοικτό, χωρίς νέο ναυτικό αποκλεισμό» χάρη σε αυτό και «άλλες σημαντικές παραχωρήσεις που έκανε το Ιράν».
«Ωστόσο, όλα τα πλοία παραμένουν στις θέσεις τους, σε περίπτωση που χρειαστεί να επανέλθει ο αποκλεισμός, κάτι που αυτή τη στιγμή μοιάζει εξαιρετικά απίθανο», είπε ο Trump.
Η ιρανική ηγεσία κινείται επίσης με γοργές διπλωματικές πρωτοβουλίες: ο πρόεδρος Masoud Pezeshkian ταξίδεψε στο μεσολαβητικό Πακιστάν, ενώ οι επικεφαλής διαπραγματευτές της χώρας – ο πρόεδρος της Βουλής Mohammad Bagher Ghalibaf και ο υπουργός Εξωτερικών Abbas Araghchi – μετέβησαν στο Ομάν για συνομιλίες σχετικά με αυτό που οι ίδιοι αποκαλούν «κοινή διαχείριση» του Στενού του Ορμούζ.
Πριν αναχωρήσει από την Τεχεράνη, ο Pezeshkian δήλωσε ότι η πρόοδος θα εξαρτηθεί από την «ακριβή εφαρμογή» των δεσμεύσεων που αναλαμβάνουν όλα τα μέρη και προειδοποίησε κατά των ερμηνειών που υπερβαίνουν το συμφωνημένο κείμενο.
Η Τεχεράνη και η Ουάσινγκτον έχουν αρχίσει να εφαρμόζουν το πρόσφατα συμφωνημένο μνημόνιο κατανόησης – σηματοδοτώντας την έναρξη μιας διπλωματικής διαδικασίας 60 ημερών με στόχο μια μόνιμη συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν – συγκροτώντας έναν κοινό μηχανισμό εποπτείας και τέσσερις εξειδικευμένες ομάδες εργασίας, παρά τις σοβαρές διαφωνίες που ήδη αναδύονται.
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών Esmail Baghaei αντέκρουσε την Τρίτη τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ JD Vance, δηλώνοντας ότι δεν έχουν προγραμματιστεί επισκέψεις επιθεωρητών της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA) σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις που βομβαρδίστηκαν από τις ΗΠΑ τον περασμένο Ιούνιο.
Μέρος του αποθέματος πυρηνικού υλικού του Ιράν, το οποίο οι ΗΠΑ κατηγορούν την Τεχεράνη ότι επιχειρεί να καθαρίσει σε επίπεδο κατάλληλο για όπλα, παραμένει θαμμένο κάτω από τα ερείπια από τότε. Το Ιράν αρνείται ότι έχει σχέδια παραγωγής πυρηνικών όπλων, επιμένοντας ότι έχει δικαίωμα να διατηρεί το απόθεμά του σε ραδιενεργά υλικά.
«Το Ιράν δεν έχει καμία πρόθεση να επιτρέψει σε επιθεωρητές της IAEA να εισέλθουν σε πυρηνικές εγκαταστάσεις που υπέστησαν ζημιές κατά τη διάρκεια του πολέμου», είπε ο Baghaei, προσθέτοντας ότι η Τεχεράνη δεν ανέλαβε «καμία νέα δέσμευση» για τα πυρηνικά υλικά, ζήτημα-κλειδί για την Ουάσινγκτον με μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Στο τέλος των διαπραγματεύσεων στην Ελβετία, τη Δευτέρα, ο Vance είχε δηλώσει ότι οι συνομιλίες εξασφάλισαν συμφωνία για επιθεώρηση των εγκαταστάσεων από την IAEA, όμως η Τεχεράνη ανακοίνωσε την Τρίτη ότι οι συνομιλίες για το «πυρηνικό ζήτημα» θα αρχίσουν μόνο αφού έχουν διαπραγματευτεί όλες οι υπόλοιπες παράγραφοι.
Ο Baghaei χαρακτήρισε «ιδιαίτερα επιζήμιους» τους αμερικανικούς ισχυρισμούς σχετικά με τις πυρηνικές δεσμεύσεις του Ιράν και υποστήριξε ότι οι επιθεωρητές της IAEA, τους οποίους η Τεχεράνη αποκαλεί «στρατιώτες των ΗΠΑ», θα παραβίαζαν το μνημόνιο κατανόησης αν μετέβαιναν στο Ιράν.
Η Τεχεράνη υποστήριξε επίσης ότι το Ιράν και οι ΗΠΑ «δεν συζήτησαν τις πυραυλικές μας δυνατότητες κατά τις διαπραγματεύσεις και δεν θα συζητήσουμε αυτό το θέμα με κανέναν στο μέλλον».
Ο Ghalibaf, που είναι και ο επικεφαλής διαπραγματευτής, διέψευσε επιπλέον τον Vance, ο οποίος είχε υποστηρίξει τη Δευτέρα ότι «δεν αποδεσμεύονται χρήματα προς το Ιράν».
Ο Ghalibaf δήλωσε την Τρίτη ότι η Τεχεράνη εξασφάλισε την άμεση αποδέσμευση 12 δισ. δολαρίων σε παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία, σε δύο δόσεις των 6 δισ. η καθεμία, μέσω της διαμεσολάβησης του Κατάρ.
Το Ιράν ανέφερε επίσης την Τρίτη ότι θα αποφασίσει το ίδιο πώς θα χρησιμοποιήσει τα αποδεσμευμένα κεφάλαια «χωρίς περιορισμούς ως προς τον τρόπο δαπάνης τους».
Ο Trump φάνηκε να αντικρούει τον ισχυρισμό αυτό σε νέα ανάρτηση στο Truth Social την Τρίτη, λέγοντας ότι «τα χρήματα και/ή οι κυρώσεις που αίρει το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών κατατίθενται σε δεσμευμένο λογαριασμό, υπό αμερικανικό έλεγχο, και θα χρησιμοποιηθούν για την αγορά τροφίμων και ιατροφαρμακευτικού υλικού αποκλειστικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες, συμπεριλαμβανομένου καλαμποκιού, σιταριού και σόγιας από τους σπουδαίους Αμερικανούς αγρότες μας».
«Πρόκειται για αγαθά που το Ιράν έχει απεγνωσμένα ανάγκη. Είναι μια ανθρωπιστική κρίση και θεωρώ αναγκαίο να βοηθήσουμε τώρα, προτού να είναι πολύ αργά. Οι συνομιλίες πάνε καλά», κατέληξε ο Trump.
Oρμούζ: Tα στενά δεν επιστρέφουν στην προπολεμική κατάσταση
Σχετικά με την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ, αφού οι ΗΠΑ ανέφεραν ότι οι διαπραγματευτές συζήτησαν «μηχανισμούς» για να διασφαλιστεί ότι θα παραμείνει ανοικτό, ο Ιρανός επικεφαλής διαπραγματευτής Qalibaf δήλωσε την Τρίτη ότι «όλοι πρέπει να γνωρίζουν πως η διαχείριση του Στενού του Ορμούζ δεν θα επιστρέψει ποτέ στον τρόπο που ήταν πριν από τον πόλεμο».
Παράλληλα, ο πρεσβευτής του Ιράν στα Ηνωμένα Έθνη στη Γενεύη, Ali Bahreini, δήλωσε ότι «οι κύριες συνομιλίες για το Στενό του Ορμούζ θα γίνουν μεταξύ Ιράν και Ομάν, και θα ακολουθήσουν παράλληλες συζητήσεις με τα μέρη του μνημονίου κατανόησης».
Ο Ghalibaf και ο Araghchi συναντήθηκαν την Τρίτη στη Μουσκάτ με τον σουλτάνο Haitham bin Tariq του Ομάν για να συζητήσουν την «κοινή διαχείριση» του Στενού του Ορμούζ. Μετά τη συνάντηση, ο πρώτος ανακοίνωσε ότι η Τεχεράνη και η Μουσκάτ συγκρότησαν επιτροπή για τη διοίκηση του κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος.
Ομάν και Ιράν ανέφεραν ότι οι ρυθμίσεις για το Στενό του Ορμούζ πρέπει να σέβονται την κυριαρχία και των δύο χωρών, επαναβεβαιώνοντας τη δέσμευσή τους να κρατούν τη θαλάσσια οδό ανοικτή στη διεθνή ναυσιπλοΐα, σύμφωνα με το Πρακτορείο Ειδήσεων του Ομάν.
Το Στενό του Ορμούζ έχει πλάτος περίπου 38 χιλιόμετρα στο στενότερο σημείο του, γεγονός που σημαίνει ότι τόσο το Ιράν όσο και ο Ομάν ήδη ασκούν έλεγχο στη θαλάσσια δίοδο, η οποία υπό φυσιολογικές συνθήκες μεταφέρει το ένα πέμπτο των παγκόσμιων φορτίων πετρελαίου και LNG, καθώς και άλλων εμπορευμάτων.
To Μουσκάτ είχε προηγουμένως απορρίψει τους ισχυρισμούς της Τεχεράνης ότι θα εισαγάγει διόδια για τα διερχόμενα πλοία και τις αιχμές πως το Ιράν θα εισπράττει τέλη διέλευσης μαζί με τον Ομάν, δηλώνοντας ότι δεν μπορούν να επιβληθούν νομίμως τέλη, καθώς το Στενό του Ορμούζ είναι φυσικό – και όχι τεχνητό – πέρασμα.
Από τη Μουσκάτ, ο Araghchi πέταξε προς το Ισλαμαμπάντ για να συναντήσει τον Pezeshkian, ενώ ο Ghalibaf αναμένεται να επισκεφθεί σύντομα την Κίνα, καθώς η Τεχεράνη συντονίζει την εφαρμογή της συμφωνίας με περιφερειακούς και διεθνείς εταίρους, όπως ανέφερε το ιρανικό Υπουργείο Εξωτερικών.
Ο Araghchi σχεδιάζει επίσης να επισκεφθεί την Τετάρτη τη Βαγδάτη, σύμφωνα με το υπουργείο.
Παρά τις έντονες αντιφάσεις, ο Baghaei επιβεβαίωσε τη δημιουργία μιας «Ανώτατης Επιτροπής Παρακολούθησης της Εφαρμογής του Μνημονίου Κατανόησης», στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι του Ιράν, των ΗΠΑ και των δύο χωρών-μεσολαβητών, Πακιστάν και Κατάρ.
Σύμφωνα με τον Baghaei, οι ομάδες εργασίας έχουν ήδη ξεκινήσει τις δραστηριότητές τους και θα συνεχίσουν να συνεδριάζουν τις επόμενες ημέρες, όσο προχωρούν οι προσπάθειες εφαρμογής.
Εν τω μεταξύ, την Τρίτη, δεδομένα πλοήγησης της παγκόσμιας ναυτιλιακής εταιρείας Kpler έδειξαν ότι 39 πλοία διήλθαν από το Στενό του Ορμούζ τη Δευτέρα, αριθμός που αποτελεί το υψηλότερο επίπεδο από την έναρξη του πολέμου, αλλά παραμένει πολύ κάτω από τους προπολεμικούς όγκους.
Από τα 39 πλοία, περισσότερα από δώδεκα φέρονται να ήταν ιρανικά τάνκερ που μετέφεραν ιρανικό αργό πετρέλαιο προς την Ασία, μετά την άρση των αμερικανικών κυρώσεων και του στρατιωτικού αποκλεισμού από τις ΗΠΑ στο πλαίσιο της υπογεγραμμένης συμφωνίας-πλαισίου.
Το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών εξέδωσε πρόσφατα γενική άδεια που επιτρέπει την παραγωγή, μεταφορά και πώληση ιρανικού αργού πετρελαίου, πετρελαϊκών προϊόντων και πετροχημικών έως τις 21 Αυγούστου.
Ο πόλεμος στον Λίβανο παραμένει εμπόδιο
Η Τεχεράνη επανέλαβε την Τρίτη την κεντρική της θέση ότι «αν το Ισραήλ παραβιάσει το μνημόνιο κατανόησης με οποιονδήποτε τρόπο, συμπεριλαμβανομένων επιθέσεων στον Λίβανο και στη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, το Ιράν θα απαντήσει».
Στις αρχικές συνομιλίες, το Ιράν και οι ΗΠΑ συμφώνησαν να δημιουργήσουν ένα «κύτταρο αποτροπής σύγκρουσης» για την αντιμετώπιση των συγκρούσεων στον Λίβανο μεταξύ του Ισραήλ και της υποστηριζόμενης από το Ιράν οργάνωσης Χεζμπολάχ.
Παράλληλα, η βία αναζωπυρώθηκε την Τρίτη στο νότιο Λίβανο, απειλώντας την εύθραυστη εκεχειρία, καθώς Ισραηλινοί στρατιώτες άνοιξαν πυρ, σκοτώνοντας δύο ανθρώπους, μετέδωσε το Associated Press.
Το Ιράν έχει ζητήσει μια πλήρη κατάπαυση του πυρός στον Λίβανο ως μέρος κάθε συνολικής συμφωνίας.
Οι τελευταίες δηλώσεις από ιρανικής πλευράς, παρότι έρχονται σε αντίθεση με εκείνες της αμερικανικής πλευράς, δεν έχουν πλέον τον προηγούμενο οξύ τόνο με τον οποίο η Τεχεράνη επιτίθετο στην Ουάσινγκτον, κάτι που αντανακλά την επισήμανση του προέδρου των ΗΠΑ Donald Trump το βράδυ της Δευτέρας ότι «όσο μας σέβονται, δεν πρόκειται να έχουμε προβλήματα».
Ο πρώην επικεφαλής του τμήματος ερευνητικών αναλύσεων της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών του Ισραήλ και μη μόνιμος συνεργάτης του Atlantic Council, Danny Citrinowicz, σημείωσε ότι η ιρανική ηγεσία έχει επιδείξει την ίδια πραγματιστική στάση υπό τον αγιατολάχ Mojtaba Khamenei όπως και υπό τον αείμνηστο πατέρα του, όταν διακυβευόταν η επιβίωση του καθεστώτος.
«Σε αντίθεση με την επικρατούσα αντίληψη σε ορισμένους δυτικούς κύκλους, η ιρανική ηγεσία δεν αποτελεί απλώς μια παράλογη ή απομονωμένη ομάδα που καθοδηγείται αποκλειστικά από την ιδεολογία. Αντίθετα, έχει επανειλημμένα δείξει ικανότητα ιδεολογικής προσαρμογής, όταν αυτό είναι αναγκαίο για να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη επιβίωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας», έγραψε ο Citrinowicz σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X.
«Οι ηγέτες του καθεστώτος είναι διατεθειμένοι να προσαρμόσουν τακτικές, πολιτικές και ακόμη και πτυχές της ρητορικής τους όταν αυτό εξυπηρετεί τον ευρύτερο στόχο της διατήρησης της επανάστασης και της εξασφάλισης της συνέχειάς της».
«Με αυτή την έννοια, αυτό που βλέπουμε δεν είναι ιδεολογική μετριοπάθεια, αλλά στρατηγικός πραγματισμός: μια ηγεσία που επιδιώκει να προστατεύσει το σύστημα, προσαρμόζοντάς το στις μεταβαλλόμενες συνθήκες, ενώ διαφυλάσσει τις αρχές που θεωρεί ουσιώδεις», κατέληξε ο Ισραηλινός αναλυτής.