ΕΕ: «Πράσινο φως» για τα Ευρωπαϊκά Δίκτυα Ενέργειας

Οι υπουργοί Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξασφάλισαν ενισχυμένο ρόλο στον σχεδιασμό του μελλοντικού ηλεκτρικού συστήματος της Ευρώπης, έπειτα από έντονες πολιτικές διαμάχες αναφορικά με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία επιδιώκει μεγαλύτερο έλεγχο επί του ηλεκτρικού δικτύου στην ΕΕ.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Δύο πολιτικά ευαίσθητα ζητήματα στο σχέδιο της Ένωσης για την αναμόρφωση του ηλεκτρικού δικτύου συζητήθηκαν από τους υπουργούς Ενέργειας στο Λουξεμβούργο στις 26 Ιουνίου: το νέο σενάριο κεντρικού σχεδιασμού προβλέπει επιτάχυνση των αδειοδοτικών διαδικασιών σε έργα "καθαρής" ενέργειας, τα οποία συνήθως χρειάζονται 5 έως 10 χρόνια για να εγκριθούν.

Παρότι η Ευρώπη διακρίνεται στην παραγωγή "καθαρής" ενέργειας, δυσκολεύεται να τη μεταφέρει λόγω των γηρασμένων υποδομών. Αιολικά πάρκα στη Βόρεια Θάλασσα, φωτοβολταϊκά πάρκα στη νότια Ευρώπη, η παραγωγή υδρογόνου και οι βιομηχανίες απαιτούν δίκτυα μεταφοράς μεγαλύτερα, πιο έξυπνα και πολύ περισσότερο διασυνδεδεμένα από το σημερινό κατακερματισμένο σύστημα.

Για χρόνια, η ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική επικεντρωνόταν στην επέκταση της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Το "σημείο συμφόρησης" έχει πλέον μετατοπιστεί στην ίδια την υποδομή του δικτύου.

Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι η Ευρώπη έχει ήδη προγραμματίσει αρκετές επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές για να καλύψει μεγάλο μέρος της μελλοντικής ζήτησης, αλλά δεν διαθέτει επαρκή ικανότητα μεταφοράς για να διοχετεύσει την ηλεκτρική ενέργεια εκεί όπου χρειάζεται.

Ύστερα από πιέσεις από ορισμένες χώρες της ΕΕ, κυρίως τη Σουηδία και τη Γαλλία, η κυπριακή Προεδρία της ΕΕ – της οποίας η θητεία ολοκληρώνεται την 1η Ιουλίου – "μετρίασε" την αρχική πρόταση της Επιτροπής που είχε παρουσιαστεί τον Δεκέμβριο, ανοίγοντας τον δρόμο για τη στήριξή της από τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Η συμφωνία κατευθύνει εκ νέου μέρος των αχρησιμοποίητων «εσόδων από τη συμφόρηση» – εσόδων που προκύπτουν όταν οι γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας μετατρέπονται σε "σημεία συμφόρησης" – στη χρηματοδότηση νέων διασυνδετήριων γραμμών μεταξύ χωρών της ΕΕ.

«Είμαι στην ευχάριστη θέση να πω ότι σήμερα το πακέτο για τα δίκτυα φαίνεται πως καταλήγει σε μια εντελώς διαφορετική κατεύθυνση», δήλωσε στους δημοσιογράφους η Σουηδή υπουργός Ενέργειας Έμπα Μπους. «Αυτό αποτελεί μια μεγάλη νίκη για την Ευρώπη, καθώς τα κράτη μέλη εξακολουθούν να έχουν περισσότερο λόγο στο πού καταλήγουν τα έσοδα "από τη συμφόρηση", αλλά και στο τι είδους μεγάλες επενδύσεις γίνονται στο σύστημα δικτύων που θα επηρεάσει τις χώρες της ΕΕ».

Από τον Ιανουάριο του 2028, οι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς ενέργειας, όπως η γαλλική RTE ή η πορτογαλική REN, θα πρέπει να διαθέτουν το 10% των ετήσιων εσόδων "από συμφόρηση", που δεν έχουν δαπανηθεί για επενδύσεις στο δίκτυο, σε έργα της ΕΕ που αποσκοπούν στη μείωση της συμφόρησης στις διασυνδέσεις. Το ποσοστό αυτό θα αυξάνεται σταδιακά στο 25% έως το 2031.

Καθοριστικό βήμα για την πράσινη μετάβαση

Ο Ευρωπαίος επίτροπος Νταν Γιόργκενσεν είπε στους υπουργούς ότι το πακέτο για τα δίκτυα είναι «μία από τις σημαντικότερες νομοθετικές προτάσεις αυτής της θητείας».

«Αν δεν καταφέρουμε να επεκτείνουμε σημαντικά τα δίκτυά μας πιο γρήγορα από ό,τι σήμερα και αν δεν τα αξιοποιήσουμε με πιο λογικό και αποδοτικό τρόπο, αυτό θα αποτελέσει το μεγαλύτερο εμπόδιο για τη μετάβαση που χρειαζόμαστε», ανέφερε.

Τελικά, οι κυβερνήσεις εξασφάλισαν ενισχυμένο ρόλο στη διαδικασία, διασφαλίζοντας ότι οι εθνικές αρχές θα ελέγχουν τα δεδομένα και τις παραδοχές που χρησιμοποιούνται στο κεντρικό σενάριο. Το κείμενο του συμβιβασμού απαιτεί επίσης ρητά από τους σχεδιαστές να λαμβάνουν υπόψη τις εθνικές και περιφερειακές ιδιαιτερότητες και να ενσωματώνουν τα πιο πρόσφατα εθνικά κλιματικά σχέδια.

«Η σημερινή συμφωνία ανοίγει τον δρόμο για την ηλεκτροποίηση της Ευρώπης με στόχο την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας. Επιταχύνοντας τις αδειοδοτήσεις και ενισχύοντας τις διασυνδέσεις – συμπεριλαμβανομένου του τερματισμού της ενεργειακής απομόνωσης των κρατών μελών – διασφαλίζουμε προσιτή, καθαρή ενέργεια και ενισχύουμε την ενεργειακή ασφάλεια για όλους τους Ευρωπαίους πολίτες», δήλωσε εκ μέρους του Συμβουλίου ο Μιχάλης Δαμιανός, υπουργός Ενέργειας της Κύπρου.

Για να αποφευχθεί μια άκαμπτη, ενιαία προσέγγιση για όλους, η διαδικασία θα συμπληρωθεί με αναλύσεις "ευαισθησίας" που θα εξετάζουν εναλλακτικά μίγματα ενεργειακού εφοδιασμού, πρότυπα ζήτησης και μελλοντικές τάσεις.

Στόχος των αναλύσεων αυτών είναι να δοκιμάσουν την ανθεκτικότητα του σχεδιασμού και να ληφθούν υπόψη οι διαφορετικές πορείες προς την επίτευξη των κλιματικών στόχων της Ένωσης.

Ο συμβιβασμός εισάγει επίσης τακτικές αναθεωρήσεις του κεντρικού σεναρίου, το οποίο θα πρέπει να επανεξετάζεται τουλάχιστον κάθε δύο χρόνια. Η συλλογή δεδομένων θα συντονίζεται με άλλες διαδικασίες υποβολής εκθέσεων, ώστε να μειωθεί η γραφειοκρατία.

Η Ριάννα Τζόνστον, ανώτερη σύμβουλος πολιτικής για την ενεργειακή μετάβαση στο ανεξάρτητο κλιματικό think tank E3G, δήλωσε ότι η συμφωνία που επιτεύχθηκε την Παρασκευή δείχνει πως τα διασυνδεδεμένα ηλεκτρικά δίκτυα αποτελούν στρατηγική προτεραιότητα για τις χώρες της ΕΕ, προκειμένου να αποφέρουν απτά οφέλη στους Ευρωπαίους.

«Η Ευρώπη δεν μπορεί να ηλεκτροποιηθεί χωρίς να δώσει προτεραιότητα στα δίκτυά της», είπε. «Ωστόσο, το πιο σημαντικό τεστ θα είναι αν η τελική συμφωνία για το πακέτο δικτύων θα προσφέρει τα σήματα μακροπρόθεσμου σχεδιασμού, συντονισμού και επενδύσεων που χρειάζονται για να επιταχυνθεί η ανάπτυξη των δικτύων σε όλη την Ευρώπη».

Σιωπηρή έγκριση αδειών σε εθελοντική βάση

Ίσως η πιο άμεση μεταρρύθμιση στο πλαίσιο του πακέτου για τα δίκτυα είναι η προσπάθεια να συντομευθούν οι χρόνοι έγκρισης.

Τα μέτρα περιλαμβάνουν ψηφιακές ενιαίες πύλες αδειοδότησης, έργα ηλεκτρισμού και ανανεώσιμων πηγών που τεκμαίρεται ότι εξυπηρετούν υπέρτερο δημόσιο συμφέρον, τη δυνατότητα σιωπηρής έγκρισης και απλουστευμένες διαδικασίες για υποδομές ανανεώσιμων πηγών.

«Γνωρίζω πολύ καλά ότι τα περισσότερα από όσα αποφασίζουμε σήμερα (26 Ιουνίου) δεν θα φανούν στην πράξη αύριο», είπε ο Γιόργκενσεν, σημειώνοντας ότι η επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων θα συμβάλει στη μείωση των λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος. «Πρόκειται για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, αλλά μεσοπρόθεσμα θα κάνει πραγματικά τη διαφορά».

Η επιτροπή Βιομηχανίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου θα ψηφίσει για το πακέτο δικτύων την 1η Ιουλίου, πριν αυτό τεθεί σε ψηφοφορία στην ολομέλεια. Μόλις εγκριθεί, οι πολιτικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο συννομοθετών της ΕΕ θα ξεκινήσουν υπό την επερχόμενη ιρλανδική Προεδρία της ΕΕ.

Η Ελίζαμπεθ Κρεμόνα, επικεφαλής για τις ενεργειακές υποδομές στο think tank ενέργειας Ember, δήλωσε στο Euronews ότι η νομοθεσία από τις Βρυξέλλες δεν θα λύσει από μόνη της τα προβλήματα του δικτύου.

«Τα κράτη μέλη μπορούν ήδη και οφείλουν επειγόντως να αρχίσουν να εφαρμόζουν λύσεις που αντιμετωπίζουν τις απτές συνέπειες των ανεπαρκώς προετοιμασμένων δικτύων», υπογράμμισε.