Τεργέστη: εμφανίζονται βακαρέλες, μοναδικό φαινόμενο στη Μεσόγειο, απειλούν μυδοκαλλιέργειες

Τα τελευταία χρόνια, στον κόλπο της Τεργέστης καταγράφεται ένα πρωτόγνωρο φαινόμενο, που αποτελεί μοναδική περίπτωση σε όλη τη Μεσόγειο. Πλήθος ομάδων από vaccarelle, από τα μεγαλύτερα σαλάχια-αετούς της Μεσογείου, εντοπίζονται ολοένα και συχνότερα στα παράκτια νερά της περιοχής της Τεργέστης.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Τα τελευταία τρία χρόνια, το φαινόμενο έχει λάβει σημαντικές διαστάσεις και εμφανίζεται με αυξημένη συχνότητα, παρότι πρόκειται για είδος που ήδη απαντάται στη Μεσόγειο και καταγράφεται εδώ και χρόνια.

«Φέτος είναι η πρώτη χρονιά που εντοπίζουμε μεγάλο αριθμό ατόμων συγκεντρωμένων σε ομάδες που έφτασαν έως και τα 50 ζώα», δηλώνει ο Saul Ciriaco, υπεύθυνος για τις δραστηριότητες παρακολούθησης του WWF στην Αποκλεισμένη Θαλάσσια Περιοχή (Amp) Miramare και αντιπρόεδρος της κοινωνικής συνεταιριστικής εταιρείας Shoreline.

Το φαινόμενο έχει αναμφίβολα κινητοποιήσει το ενδιαφέρον ερευνητών και φίλων της θάλασσας, καθώς αφορά ένα σπάνιο και προστατευόμενο είδος, ταυτόχρονα όμως δημιουργεί πρόβλημα για τις τοπικές μυδοκαλλιέργειες, που αναφέρουν ζημιές στις σειρές με μύδια, καθώς αποτελούν εύκολη πηγή τροφής που προσελκύει αυτά τα ζώα.

«Δεν είχε ποτέ ξαναπαρατηρηθεί τέτοια αλληλεπίδραση των vaccarelle με ανθρώπινες δραστηριότητες», εξηγεί η Simona Clò, θαλάσσια βιολόγος και επιστημονικά υπεύθυνη της MedSharks, οργάνωσης για την προστασία των θαλάσσιων ειδών στη Μεσόγειο, υπογραμμίζοντας την ανάγκη να βρεθούν τεχνολογίες και μη επεμβατικές λύσεις για την προστασία των μυδοκαλλιεργητών και τη διασφάλιση των vaccarelle.

Έτσι, ο κόλπος της Τεργέστης έχει μετατραπεί σε κέντρο πειραματισμού για τη συνύπαρξη των ειδών, με δράσεις που υλοποιούνται από κοινού από την Amp Miramare και, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, από τα Life Eu Sharks και Life Prometheus: δύο έργα που συγχρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα Life της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αλλαγές στην αλιευτική πολιτική και θέρμανση των θαλασσών μεταξύ των αιτιών

Η αλλαγή της ευρωπαϊκής πολιτικής για την αλιεία οδήγησε σε μείωση του αριθμού των ατόμων που αλιεύονται, καθώς αποτελούσαν αντικείμενο bycatch, της λεγόμενης παρεμπίπτουσας αλιείας, δηλαδή αλιεύονταν ακούσια μαζί με άλλα είδη.

«Η πιο αυστηρή και επιλεκτική εφαρμογή των κανόνων αλιείας έχει επιπλέον βελτιώσει την αναπαραγωγική τους επιτυχία» ανέφερε ο Ciriaco. Αυτός ο συνδυασμός θεωρείται ένας από τους λόγους που εξηγούν την αύξηση των ατόμων που εντοπίζονται στα ανοικτά των ακτών της Αδριατικής.

«Σε αυτό προστίθεται το γεγονός ότι η χειμερινή θερμοκρασία των νερών της Μεσογείου έχει φτάσει σε επίπεδο που για τη vaccarella είναι ανεκτό, καθώς προτιμά νερά με θερμοκρασίες από 11 έως 28 βαθμούς Κελσίου. Τον χειμώνα η θερμοκρασία δεν πέφτει κάτω από τους 10 βαθμούς. Έτσι, ενώ παλαιότερα ο κόλπος της Τεργέστης ήταν απλώς περιοχή διέλευσης, τώρα έχει γίνει κατάλληλος για μόνιμη παραμονή», πρόσθεσε.

Παρόμοια περιστατικά έχουν καταγραφεί τα προηγούμενα χρόνια και στην Ελλάδα και στην Τουρκία. Στην Όλμπια έχει επίσης αναφερθεί παρουσία vaccarelle κοντά σε μυδοκαλλιέργειες, ωστόσο η Τεργέστη είναι η πρώτη περιοχή όπου το φαινόμενο έχει καταγραφεί με τόσο σαφή τρόπο.

Ένα είδος προστατευμένο από τα Ηνωμένα Έθνη

Οι vaccarelle είναι χονδριχθύες, όπως τα σαλάχια, που ανήκουν στην οικογένεια των μυλιοβατιδών. Πρόκειται για είδος τροπικών και εύκρατων νερών με εντυπωσιακό μέγεθος, που μπορεί να φτάσει έως και τα δύο μέτρα σε πλάτος.

Το είδος θεωρείται σοβαρά απειλούμενο σε μεσογειακό επίπεδο και προστατεύεται τόσο από τη Σύμβαση της Βαρκελώνης - η οποία στοχεύει στην προστασία της Μεσογείου από τη ρύπανση και επιβάλλει μέτρα για απειλούμενα είδη - όσο και από τη Σύμβαση της Βόννης του ΟΗΕ για τα μεταναστευτικά είδη.

Επιπλέον, περιλαμβάνεται στον Κόκκινο Κατάλογο της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης (Iucn), που αποτυπώνει την κατάσταση διατήρησης των ζωικών και φυτικών ειδών σε παγκόσμιο επίπεδο.

Παρακολούθηση και αναγνώριση: το πρόγραμμα Life Eu Sharks

«Αυτές οι μεγάλες ομάδες vaccarelle δεν περιορίζονται σε μία μόνο μυδοκαλλιέργεια, αλλά κινούνται σε τμήμα ακτογραμμής περίπου 20 χιλιομέτρων, από το Grignano σχεδόν μέχρι το Monfalcone», εξηγεί ο Ciriaco, διευκρινίζοντας ότι στην προκειμένη περίπτωση η δραστηριότητα παρακολούθησης που πραγματοποιεί η Shoreline εστιάζει κυρίως στην καταμέτρηση των ατόμων και στην εφαρμογή πρωτοκόλλου ταυτοποίησης.

Οι δράσεις αυτές εντάσσονται στο ευρύτερο πρόγραμμα Life Eu Sharks, το ευρωπαϊκό έργο για την προώθηση και προστασία των προστατευόμενων ειδών καρχαριών και σαλαχιών.

Πέρυσι, το Υπουργείο Περιβάλλοντος διέθεσε ορισμένα drone για την παρακολούθηση και τη φωτο-αναγνώριση των ζώων, καθώς ο μόνος τρόπος ακριβούς ποσοτικοποίησης της παρουσίας τους στα νερά του κόλπου της Τεργέστης προϋποθέτει την αναγνώρισή τους.

«Η μεγαλύτερη ομάδα που έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα αριθμούσε περίπου 50 άτομα, αλλά οι πραγματικοί αριθμοί θα μπορούσαν να είναι πολύ υψηλότεροι» σημειώνει η Clò, η οποία συνεργάζεται στο πρόγραμμα Life.

Χάρη στο πρόγραμμα «έχουμε τη δυνατότητα να αναγνωρίζουμε τα μεμονωμένα ζώα από το χαρακτηριστικό “αποτύπωμα” που σχηματίζουν οι γραμμές στην πλάτη τους», επισημαίνει η βιολόγος.

Ενδέχεται να πρόκειται κάθε φορά για διαφορετικά άτομα, η παρουσία των οποίων μεταβάλλεται και ανάλογα με την εποχή, ωστόσο το σύνολο των παραγόντων που λαμβάνονται υπόψη υποδηλώνει ότι οι vaccarelle μπορεί να έχουν βρει στον κόλπο της Τεργέστης έναν κατάλληλο τόπο εγκατάστασης.

Αυτό σημαίνει ότι «έχουν περισσότερο χρόνο για να διαπιστώσουν ότι είναι πιο απλό και αποδοτικό να τρώνε τα μύδια απευθείας από τα σχοινιά», υποθέτει ο Ciriaco.

Η απειλή για τις μυδοκαλλιέργειες: το πρόγραμμα Life Prometheus

Οι vaccarelle είναι ζώα που ειδικεύονται στην κατανάλωση οργανισμών με σκληρό κέλυφος, δηλαδή τρέφονται κυρίως με οστρακόδερμα και μαλακόστρακα με σκληρό κέλυφος, αλλά συνήθως ψάχνουν τροφή στον βυθό.

Παράλληλα, είναι και λεγόμενα «ευκαιριακά» ζώα, δηλαδή «εκμεταλλεύονται στο έπακρο τους διαθέσιμους πόρους και η παρουσία εκτροφείων που τους εξυπηρετούν είναι για αυτά ιδανική κατάσταση», εξηγεί η Clò.

Ωστόσο, αυτό δημιουργεί πρόβλημα στις μυδοκαλλιέργειες, οι οποίες υφίστανται σημαντική οικονομική ζημιά, παρότι είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθεί, καθώς συντρέχουν και άλλοι παράγοντες που απειλούν τα εκτροφεία μυδιών, όπως η αύξηση της θερμοκρασίας των νερών και άλλοι θηρευτές, για παράδειγμα οι θαλάσσιες χελώνες.

Για την αναζήτηση λύσης που θα προστατεύει και τις δύο πλευρές, η Shoreline στην Αποκλεισμένη Θαλάσσια Περιοχή Miramare, σε συνεργασία με το Life Eu Sharks, έχει ξεκινήσει το ευρωπαϊκό έργο Life Prometheus.

Η δοκιμή, που πραγματοποιείται από κοινού με τους μυδοκαλλιεργητές και τους ερευνητές των Πανεπιστημίων Παδούας και Πολυτεχνείου των Marche, προβλέπει την εγκατάσταση ηλεκτρομαγνητικών αποτρεπτικών συστημάτων στις σειρές για να απομακρύνουν τις vaccarelle.

«Αυτοί οι μικροί μαγνήτες προκαλούν ενόχληση στο ζώο, χωρίς όμως να είναι βλαπτικοί. Μένει να αποδειχθεί εάν το σύστημα θα λειτουργήσει στην πράξη», δηλώνει ο Ciriaco.

Για τον Ciriaco, πάντως, είναι «απαραίτητο να γίνει αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και της εφαρμοσιμότητας του μέσου, καθώς το κόστος και η απαιτούμενη εργασία για την τοποθέτηση τόσων μαγνητών θα σήμαινε μεγάλη και δαπανηρή προσπάθεια».

Ένα μοντέλο συνύπαρξης

Ένα από τα επόμενα βήματα είναι η δημιουργία τραπεζιού διαλόγου και με την περιφέρεια Friuli Venezia Giulia και το λιμεναρχείο. «Οι vaccarelle είναι ζώα σημαντικά για το οικοσύστημα. Επιπλέον, κολυμπούν κοντά στην ακτή και αυτό είναι κάτι που αξίζει να αναδειχθεί», τονίζει η Clò.

Ο καθορισμός ειδικών ζωνών στον κόλπο της Τεργέστης, όπου θα προωθούνται δραστηριότητες καταδύσεων με αναπνευστήρα και υποβρύχιας φωτογραφίας με αυτά τα σπάνια ζώα, θα μπορούσε να αποτελέσει αντισταθμιστική λύση που θα επιτρέψει τη συνύπαρξη των ειδών.