Μοχσέν Ρεζαΐ: τετράκις αποτυχημένος υποψήφιος πρόεδρος και καταζητούμενος από την Ιντερπόλ για την επίθεση του 1994 στο Μπουένος Άιρες, επικεφαλής του συμβουλίου ασφαλείας του Ιράν
Ένα από τα ιδρυτικά στελέχη του Σώματος Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, ο Μοχσέν Ρεζαΐ, διορίστηκε γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, δίνοντας σε μία από τις πιο αμφιλεγόμενες ανώτατες προσωπικότητες της χώρας θεσμική αρμοδιότητα επί του οργάνου που είναι υπεύθυνο για τις στρατηγικές αποφάσεις της Τεχεράνης.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο διορισμός έγινε με προεδρικό διάταγμα που υπέγραψε την Κυριακή ο Μασούντ Πεζεσκιάν.
Λίγες ώρες νωρίτερα, ο αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ είχε διορίσει χωριστά τον Ρεζαΐ ως προσωπικό του εκπρόσωπο στο συμβούλιο.
Με σχεδόν πέντε δεκαετίες στην κορυφή του μηχανισμού ασφαλείας και άμυνας της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ο 71χρονος Ρεζαΐ διαδέχεται τον Μοχαμάντ Μπαγέρ Ζολγκαντρ, έναν βετεράνο διοικητή των Φρουρών της Επανάστασης, ο οποίος παραιτήθηκε έπειτα από περίπου τέσσερις μήνες στη θέση και διορίστηκε πολιτικός σύμβουλος του Χαμενεΐ.
Αμέσως μετά την ανακοίνωση του διορισμού του, ο Ρεζαΐ δήλωσε δημόσια ότι το Ιράν δεν θα ανοίξει δεύτερο ναυτιλιακό διάδρομο στα Στενά του Ορμούζ, ότι τα αμερικανικά πολεμικά πλοία που εισέρχονται στα στενά θα αποτελούν στόχο και ότι ο πόλεμος πρέπει να λήξει και να αποδεσμευθούν τα δεσμευμένα ιρανικά κεφάλαια προτού τα Στενά του Ορμούζ ανοίξουν ξανά.
Ποιος είναι ο Μοχσέν Ρεζαΐ;
Ο Ρεζαΐ, το βαφτιστικό όνομα του οποίου ήταν Σαμπζβάρ, γεννήθηκε το 1954 στην επαρχία Χουζεστάν σε μια οικογένεια της φυλής Μπαχτιάρι.
Αρχικά πολιτικός ακτιβιστής κατά της εξουσίας του σάχη Ρεζά Παχλεβί στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ο Ρεζαΐ συνελήφθη από τη μυστική υπηρεσία του σάχη, τη ΣΑΒΑΚ, και φυλακίστηκε στο Αχβάζ.
Υπήρξε ένας από τους ιδρυτές της ένοπλης οργάνωσης Μανσουρούν, η οποία συνέβαλε στη διαμόρφωση της βάσης για την Οργάνωση Μουτζαχεντίν της Ισλαμικής Επανάστασης.
Μετά την επανάσταση του 1979, ο Ρεζαΐ εντάχθηκε στο κεντρικό συμβούλιο της Ισλαμικής Δημοκρατίας και συμμετείχε σε 12μελή επιτροπή που συνέταξε το καταστατικό των Φρουρών της Επανάστασης.
Τον Σεπτέμβριο του 1981, σε ηλικία 27 ετών, ο αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί τον διόρισε αρχηγό των Φρουρών της Επανάστασης.
Ο Ρεζαΐ παρέμεινε στη θέση αυτή επί 16 χρόνια, γεγονός που τον καθιστά έναν από τους μακροβιότερους στρατιωτικούς διοικητές στην ιστορία της Ισλαμικής Δημοκρατίας, προτού παραιτηθεί τον Σεπτέμβριο του 1997.
Στη συνέχεια ανέλαβε γραμματέας του Συμβουλίου για τη Διαπίστωση της Σκοπιμότητας, του οργάνου που επιλύει τις διαφορές μεταξύ κοινοβουλίου και Συμβουλίου των Φρουρών και καθορίζει τις γενικές κατευθύνσεις της κρατικής πολιτικής, θέση την οποία διατήρησε για σχεδόν 24 χρόνια.
Το 2021 διορίστηκε αντιπρόεδρος αρμόδιος για τα οικονομικά στην κυβέρνηση του προέδρου Εμπραχίμ Ραϊσί, θέση από την οποία αποχώρησε τον Ιούνιο του 2023.
Παρά αυτή την πορεία σε καίριους θεσμικούς ρόλους, ο Ρεζαΐ έχει θέσει υποψηφιότητα για την προεδρία τέσσερις φορές και έχει ηττηθεί κάθε φορά. Στις εκλογές του 2021 έλαβε 3,4 εκατομμύρια ψήφους, λιγότερες από τα ψηφοδέλτια που κρίθηκαν άκυρα.
Η βομβιστική επίθεση στο εβραϊκό κέντρο στην Αργεντινή
Το όνομα του Ρεζαΐ έχει συνδεθεί διεθνώς με τη βομβιστική επίθεση του 1994 στο εβραϊκό κοινοτικό κέντρο AMIA στο Μπουένος Άιρες, από την οποία σκοτώθηκαν 85 άνθρωποι και τραυματίστηκαν εκατοντάδες, στην πιο πολύνεκρη τρομοκρατική επίθεση στην ιστορία της Αργεντινής.
Το 2007, οι αργεντινοί εισαγγελείς ζήτησαν εντάλματα σύλληψης για εννέα άτομα σε σχέση με την επίθεση, μεταξύ των οποίων και ο Ρεζαΐ, τότε διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης. Η Ιντερπόλ εξέδωσε εναντίον του ερυθρά αγγελία, η οποία παραμένει σε ισχύ.
Η Τεχεράνη και ο Ρεζαΐ αρνούνται σταθερά οποιαδήποτε εμπλοκή στην επίθεση, χαρακτηρίζοντας τις κατηγορίες πολιτικά υποκινούμενες.
Η υπόθεση ωστόσο είχε πρακτικές συνέπειες: η Αργεντινή διαμαρτυρήθηκε για τον διορισμό του ως αναπληρωτή προέδρου για τα οικονομικά το 2021, είχε προηγουμένως αντιδράσει στην παρουσία του σε ορκωμοσίες προέδρων της Νικαράγουας και ζήτησε από το Κατάρ να τον συλλάβει και να τον εκδώσει κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στη Ντόχα, αίτημα που δεν ικανοποιήθηκε.
Επιχείρηση Καρμπάλα-4
Το πιο αμφιλεγόμενο επεισόδιο της στρατιωτικής διοίκησης του Ρεζαΐ στο εσωτερικό ήταν η Επιχείρηση Καρμπάλα-4, μια επίθεση τον Δεκέμβριο του 1986 στον πόλεμο Ιράκ–Ιράν με στόχο την ανακατάληψη τμημάτων της περιοχής Φαου, η οποία έγινε αντιληπτή και αποκρούστηκε από τις ιρακινές δυνάμεις, με αποτέλεσμα βαριές ιρανικές απώλειες, μεταξύ άλλων σε μονάδες βατραχανθρώπων.
Το 2015 ανακαλύφθηκαν και ταυτοποιήθηκαν τα λείψανα 175 δυτών που είχαν συμμετάσχει στην επιχείρηση και φέρονται να είχαν ταφεί με δεμένα τα χέρια.
Η μεταγενέστερη δήλωση του Ρεζαΐ ότι η συνέχιση της επιχείρησης, αφού είχε πλέον αποκαλυφθεί, ήταν σκόπιμη παραπλάνηση ενόψει της μεγαλύτερης Επιχείρησης Καρμπάλα-5, δηλαδή της πολιορκίας της Βασόρας, της μεγαλύτερης στρατιωτικής επίθεσης του πολέμου, προκάλεσε δριμεία κριτική από πρώην αξιωματούχους, δημοσιογράφους και χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Ο Κασέμ Σολεϊμανί, τότε διοικητής της Δύναμης Κουντς, αντέκρουσε αυτή την εκδοχή, λέγοντας ότι η Καρμπάλα-4 ήταν εξαρχής η κύρια επιχείρηση.
Μια ακόμη αντιπαράθεση ξέσπασε τον Νοέμβριο του 2011, όταν ο πρωτότοκος γιος του Ρεζαΐ, Αχμάντ, ο οποίος είχε προηγουμένως αυτομολήσει στις ΗΠΑ και είχε δώσει συνεντεύξεις στα μέσα ενημέρωσης ασκώντας κριτική σε ανώτατους αξιωματούχους της Ισλαμικής Δημοκρατίας, βρέθηκε νεκρός σε δωμάτιο ξενοδοχείου στο Ντουμπάι.
Η αστυνομία του Ντουμπάι απέδωσε τον θάνατο σε υπερβολική δόση αντικαταθλιπτικών. Η οικογένεια του Ρεζαΐ και η γραμματεία του Συμβουλίου για τη Διαπίστωση της Σκοπιμότητας απέρριψαν αυτό το συμπέρασμα και χαρακτήρισαν τον θάνατο ύποπτο. Η αιτία του θανάτου του Αχμάντ Ρεζαΐ δεν έχει ποτέ αποσαφηνιστεί οριστικά.
Πόλεμος, διαδοχή και ένα καθεστώς σε μετάβαση
Ο διορισμός του Ρεζαΐ έρχεται μετά από μία από τις πιο ταραχώδεις περιόδους στην ιστορία της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Στις 28 Φεβρουαρίου οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν εκτεταμένα πλήγματα σε ιρανικούς στρατιωτικούς στόχους, σκοτώνοντας τον αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, τον υπουργό Άμυνας Μοχαμάντ Ρεζά Αστιανί και περίπου 40 ανώτερους στρατιωτικούς και αξιωματούχους ασφαλείας.
Ο Αλί Λαριτζανί, ο οποίος ήταν γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας από τον Αύγουστο του 2025 και θεωρούνταν από πολλούς αναλυτές η ισχυρότερη προσωπικότητα στο Ιράν την παραμονή του πολέμου, σκοτώθηκε σε επόμενο κύμα ισραηλινών πληγμάτων στην Τεχεράνη.
Στη συνέχεια, ο Ζολγκαντρ διαδέχθηκε τον Λαριτζανί σε αυτή τη θέση. Σύμφωνα με το σύνταγμα, ένα προσωρινό συμβούλιο αποτελούμενο από τον πρόεδρο Πεζεσκιάν, τον επικεφαλής της δικαιοσύνης Γχολάμ-Χοσεΐν Μοχσενί Εζεΐ και έναν κληρικό που όρισε το Συμβούλιο των Φρουρών, ανέλαβε τις ανώτατες αρμοδιότητες διακυβέρνησης της χώρας μέχρις ότου ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ επιλεγεί ως τρίτος αγιατολάχ στις 9 Μαρτίου.