Ένας σχολιαστής και ένας ακτιβιστής για τα ανθρώπινα δικαιώματα, που μίλησαν στην Euronews, υπενθυμίζουν ότι ο νόμος έχει ήδη δημοσιευθεί και ζητούν μεγαλύτερη παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Την Κυριακή, οι ψηφοφόροι της Γουινέας-Μπισσάου καλούνται στις κάλπες για ένα δημοψήφισμα σχετικά με το νέο Σύνταγμα της χώρας. Το κείμενο ενισχύει τις εξουσίες του προέδρου έναντι του επικεφαλής της κυβέρνησης.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το νέο αυτό Σύνταγμα παρουσιάστηκε από μεταβατικούς, μη εκλεγμένους φορείς που προέκυψαν από το στρατιωτικό πραξικόπημα του περασμένου Νοεμβρίου.
Ο Μπουμπακάρ Τουρέ, που διευθύνει τη Λίγκα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Γουινέας-Μπισσάου (πηγή στα Πορτογαλικά), δήλωσε στο Euronews ότι μόνο το στρατόπεδο του «ναι» διεξάγει αυτή τη στιγμή επίσημη εκστρατεία. Και την κάνει «σε όλες τις περιφέρειες».
**«**Υπάρχει μια προεκλογική ατμόσφαιρα που δημιουργείται από τους στρατιωτικούς, τους πολιτικούς τους υποστηρικτές και επίσης ορισμένα στελέχη του προηγούμενου καθεστώτος, τα οποία συνδέονται με την τρέχουσα μεταβατική περίοδο», εξηγεί.
Ο Μπουμπακάρ Τουρέ υπενθυμίζει ότι οι υπερμαχοι του «όχι» δεν έχουν άδεια να κάνουν προεκλογική εκστρατεία, σε μια περίοδο που «πολλές ελευθερίες έχουν ανασταλεί».
«Το κλίμα δεν είναι ευνοϊκό, δεν είναι κλίμα ελευθερίας», καταλήγει, λέγοντας ότι η αντιπολίτευση απευθύνει κάλεσμα για μποϊκοτάζ.
«Υπάρχει επίσης ένα έντονο κάλεσμα για μποϊκοτάζ, όχι μόνο από τα πολιτικά κόμματα, αλλά και από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών».
Μια «απόλυτη φάρσα» ή ένα όνειρο
Και το κύριο κόμμα της αντιπολίτευσης, το ιστορικό Αφρικανικό Κόμμα για την Ανεξαρτησία της Γουινέας και του Πράσινου Ακρωτηρίου (PAIGC), απευθύνει έκκληση για μποϊκοτάζ. Το PAIGC υποστηρίζει ότι το δημοψήφισμα είναι «μια σκηνοθεσία για να δοθεί επίφαση νομιμοποίησης στο νέο Σύνταγμα» και ότι οι θεσμοί που προέκυψαν από το πραξικόπημα είναι «στερημένοι από κάθε δημοκρατική νομιμοποίηση».
Στην απόφασή του το κόμμα σημειώνει επίσης ότι οι αρχές δεν επιτρέπουν στο στρατόπεδο του «όχι» να κάνει εκστρατεία. Όλα αυτά σε ένα «πλαίσιο αυστηρού περιορισμού των δημόσιων ελευθεριών», με την πολιτική δραστηριότητα σε αναστολή.
Σε συνέντευξή του στη RTP, ο ηγέτης του PAIGC χαρακτήρισε το δημοψήφισμα μια «απόλυτη φάρσα» (πηγή στα Πορτογαλικά). Ο Ντομίνγκους Σιμόες Περέιρα δήλωσε μάλιστα ότι «αυτό που θα συμβεί στις 30 Αυγούστου είναι η συνέχεια του πραξικοπήματος που έγινε στις 26 Νοεμβρίου».
Ωστόσο οι μεταβατικές αρχές υπερασπίζονται το κείμενο. Σε συνέντευξή του στη RFI, ο δεύτερος αντιπρόεδρος του Συμβουλίου Μετάβασης (το όργανο που αντικαθιστά το κοινοβούλιο), Νέλσον Μορέιρα, είπε ότι το ισχύον Σύνταγμα έχει συχνά παρουσιαστεί ως «η αιτία της αστάθειας στη Γουινέα» και ότι «μέσω του Ανώτατου Στρατιωτικού Επιτελείου ήταν δυνατόν να γίνει αυτό το όνειρο πραγματικότητα (πηγή στα Πορτογαλικά)». Ο Νέλσον Μορέιρα υπερασπίστηκε επίσης τη νομιμότητα της διαδικασίας.
Το Σύνταγμα έχει ήδη δημοσιευθεί
Ο Μπουμπακάρ Τουρέ λέει ότι το κείμενο που τίθεται σε ψηφοφορία προβλέπει «μια υπερβολική συγκέντρωση εξουσιών στο πρόσωπο του προέδρου της Δημοκρατίας». Ο πρόεδρος αναλαμβάνει την ηγεσία του υπουργικού συμβουλίου. Η θέση του πρωθυπουργού διατηρείται, αλλά αποκτά νέα διατύπωση ως προς τον τρόπο διορισμού.
«Στο προηγούμενο Σύνταγμα, ως προϋπόθεση για τον διορισμό του πρωθυπουργού προβλεπόταν να λαμβάνονται υπόψη τα εκλογικά αποτελέσματα», λέει ο ακτιβιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. «Τώρα, το νέο Σύνταγμα προσθέτει την ύπαρξη ή μη μιας πλειοψηφίας στο κοινοβούλιο που να εγγυάται σταθερότητα».
**«**Έτσι ανοίγει η δυνατότητα οι βουλευτικές εκλογές να μην έχουν κανένα νόημα».
Ο ακτιβιστής αναφέρει επίσης ότι καταργήθηκε το κεφάλαιο για τον έλεγχο της συνταγματικότητας.
«Η συγκεκριμένη συνταγματική αναθεώρηση κατάργησε αυτό το κεφάλαιο, κάτι που είναι παράλογο, περίεργο και εξαιρετικά επικίνδυνο για το κράτος δικαίου και για τη δημοκρατία», λέει ο Τουρέ.
Κριτική ασκεί ο Μπουμπακάρ Τουρέ και στον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκε η διαδικασία.
«Δεν ζητήθηκε η γνώμη κανενός: ούτε των πολιτικών κομμάτων, ούτε των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, πόσο μάλλον των παραδοσιακών και θρησκευτικών ηγετών. Όλα έγιναν κρυφά».
Επιπλέον, σημειώνει ότι το ίδιο το συνταγματικό κείμενο έχει ήδη δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα.
«Τι νομικό αποτέλεσμα έχει αυτό το δημοψήφισμα, αν το Σύνταγμα βρίσκεται ήδη σε ισχύ, αφού έχει εγκριθεί, κυρωθεί και ισχύει στη Γουινέα-Μπισσάου;», διερωτάται.
«Κανείς δεν ξέρει πού θα καταλήξει αυτό»
Ο Τάμιλτον Τεϊσέιρα είναι καθηγητής πανεπιστημίου και σχολιαστής σε διάφορα μέσα ενημέρωσης της Γουινέας-Μπισσάου και στο RTP África. Σε συνέντευξή του στο Euronews, εκφράζει επίσης μια κριτική άποψη για τη διαδικασία.
«Τίποτα δεν εγγυάται ότι αυτή η διαδικασία δεν είναι απλώς μια τυπική διαδικασία», λέει, υπογραμμίζοντας επίσης τη δημοσίευση του Συντάγματος.
Ο καθηγητής λέει ότι «δεν υπάρχουν τέλεια Συντάγματα» και ότι στη Γουινέα-Μπισσάου γινόταν πάντα λόγος για την ανάγκη συνταγματικής αναθεώρησης. Ωστόσο αμφισβητεί ότι αυτή μπορεί να πραγματοποιείται υπό τις σημερινές συνθήκες.
«Θα μπορούσε να γίνει μέσω μιας συνταγματικής μεταρρύθμισης, αλλά νόμιμης, δημοκρατικής, κάτι που δεν συμβαίνει τώρα. Κανείς δεν ξέρει πού θα σταματήσει αυτό, πού θα οδηγήσει», λέει ο σχολιαστής.
«Μιλάμε για μια ένοπλη ομάδα που παίρνει την εξουσία στις 26 (Νοεμβρίου) και στη συνέχεια αρχίζει να παρουσιάζει ζητήματα που δεν θα μπορούσαμε να φανταστούμε ότι θα αποτελούσαν μέρος των ανησυχιών της», υπογραμμίζει.
«Αυτό που έχει ήδη γραφτεί στο χαρτί, για όσους παρακολούθησαν, είναι ο τρόπος με τον οποίο όλο αυτό το διάστημα ο Εμπαλό συμπεριφερόταν ως πρόεδρος», λέει, αναφερόμενος στον πρώην πρόεδρο Ουμάρο Σισόκο Εμπαλό. «Δηλαδή, κάνει ό,τι θέλει να κάνει, ακόμη και όταν ο νόμος δεν του το επιτρέπει».
«Τίθεται σε ψηφοφορία ο τρόπος με τον οποίο ο Ουμάρο [Εμπαλό] κυβέρνησε τη χώρα τα τελευταία έξι χρόνια», καταλήγει.
Αντιπολίτευση «κουρασμένη και φθαρμένη»
Ο Ουμάρο Σισόκο Εμπαλό ανέλαβε καθήκοντα προέδρου το 2000, σε ένα αποτέλεσμα που αμφισβητήθηκε από τον υποψήφιο Ντομίνγκους Σιμόες Περέιρα. Ακολούθησαν σχεδόν έξι χρόνια προεδρίας που σημαδεύτηκαν από πολιτική αστάθεια. Ο Εμπαλό διέλυσε την Εθνική Λαϊκή Συνέλευση το 2022 και το 2023.
Τελικά προσέφυγε σε εκλογές τον περασμένο Νοέμβριο. Ωστόσο, μία ημέρα πριν από την ανακοίνωση των προσωρινών αποτελεσμάτων, η Γουινέα-Μπισσάου έγινε στόχος στρατιωτικού πραξικοπήματος από τον στρατό. Εκείνη την περίοδο, πολλοί ακτιβιστές μιλούσαν για νίκη του Φερνάντο Ντίας, ανεξάρτητου υποψηφίου με το PAI-Terra Ranka, έναν συνασπισμό που στηρίζεται από το PAIGC. Ο Σισόκο Εμπαλό είχε επίσης ανακηρύξει τη δική του νίκη.
Μετά το πραξικόπημα, ο Εμπαλό κρατήθηκε για 12 ώρες, αλλά κατάφερε να φύγει από τη χώρα και να πάει στην εξορία. Πριν από δύο εβδομάδες, ο πρόεδρος της Μεταβατικής Δημοκρατίας, στρατηγός Ορτά Ιντα-Α, δήλωσε ότι το δημοψήφισμα δεν αποσκοπεί στην επιστροφή του Εμπαλό.
Ο ηγέτης του PAIGC, Ντομίνγκους Σιμόες Περέιρα, κρατήθηκε επί 60 ημέρες. Μετά την επιστροφή στο σπίτι, σε κατ’ οίκον περιορισμό, συνελήφθη εκ νέου στις 10 Ιουλίου (πηγή στα Πορτογαλικά). Στο τέλος Ιουλίου εγκρίθηκε η μετάβασή του στην Πορτογαλία για ιατρική περίθαλψη.
Αυτή την εβδομάδα, σε συνέντευξή του στη RTP, ο Ντομίνγκους Σιμόες Περέιρα είπε ότι ποτέ δεν ήταν άρρωστος (πηγή στα Πορτογαλικά). Αυτή τη στιγμή παραμένει στην Πορτογαλία, αλλά συνεχίζει να ηγείται του κόμματος. Η συνεδρίαση στην οποία αποφασίστηκε το μποϊκοτάζ του PAIGC στο δημοψήφισμα πραγματοποιήθηκε διαδικτυακά.
Ο καθηγητής Τάμιλτον Τεϊσέιρα θεωρεί ότι το μποϊκοτάζ του δημοψηφίσματος δεν ήταν η καλύτερη στρατηγική της αντιπολίτευσης.
«Πιστεύω ότι σε τέτοιες διαδικασίες δεν γίνεται έτσι. Θα μπορούσαν επίσης να ψηφίσουν “όχι”, όχι απλώς να λένε να μείνουν στο σπίτι και να μη συμμετέχουν», λέει στο Euronews.
Ο πολιτικός σχολιαστής λέει ότι αυτή τη στιγμή η αντιπολίτευση είναι φθαρμένη.
**«**Για διάφορους λόγους, αλλά και με δική της ευθύνη, η αντιπολίτευση είναι αρκετά ανοργάνωτη και πολύ φθαρμένη εξαιτίας όλης αυτής της δυναμικής που εντάθηκε μετά τα γεγονότα της 26ης Νοεμβρίου».
Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα έπρεπε «να αρχίσει με κυρώσεις»
Μετά το πραξικόπημα, η Γουινέα-Μπισσάου ανεστάλη από την Κοινότητα Οικονομικών Κρατών της Δυτικής Αφρικής (CEDEAO), την Αφρικανική Ένωση και την Κοινότητα των Πορτογαλόφωνων Χωρών (CPLP).
Ο Τάμιλτον Τεϊσέιρα λέει ότι η CPLP «έκανε μάλιστα πολλά». Υιοθετεί, ωστόσο, πιο κριτική στάση απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
«Είχαμε μια περίπτωση κατά την οποία ο ίδιος ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Γουινέα-Μπισσάου έγινε μάρτυρας μιας πράξης επίθεσης στο Σπίτι των Δικαιωμάτων. Βρισκόταν μέσα όταν το κτίριο εισέβαλαν», λέει, υπενθυμίζοντας ότι το ευρωπαϊκό μπλοκ έχει συμφωνία συνεργασίας με τη Γουινέα-Μπισσάου.
Ο καθηγητής υποστηρίζει μάλιστα ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα έπρεπε να επιβάλει κυρώσεις.
«Η αφρικανική πολιτική ελίτ, όχι μόνο της Γουινέας-Μπισσάου, ζει εδώ, αλλά στη συνέχεια διατηρεί τα πάντα εκτός: την οικογένεια, την υγεία, την εκπαίδευση των παιδιών, τον ιατρικό έλεγχο», εξηγεί. «Επομένως, θα έπρεπε να αρχίσει με κυρώσεις».
Ο Μπουμπακάρ Τουρέ ασκεί επίσης κριτική στη σιωπή της διεθνούς κοινότητας, ιδίως των Ηνωμένων Εθνών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
«Πέρα από την ίδια την κατάσταση συνολικά, υπάρχουν πολλές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων – επιθέσεις, απαγωγές, ξυλοδαρμοί, δολοφονίες – και όλες αυτές οι υποθέσεις παραμένουν ατιμώρητες, χωρίς μια σταθερή θέση της διεθνούς κοινότητας απέναντι σε αυτό το πλαίσιο».
Η αστάθεια ως νέα κανονικότητα
Όσον αφορά το δημοψήφισμα της επόμενης Κυριακής, ο Μπουμπακάρ Τουρέ αναμένει ρεκόρ αποχής.
«Αναμένεται ότι ο μεγάλος νικητής αυτού του δημοψηφίσματος θα είναι η αποχή, καθώς τα καλέσματα που γίνονται θα ακολουθηθούν φυσιολογικά από τη συντριπτική πλειονότητα του πληθυσμού», λέει.
«Ο πληθυσμός δεν γνωρίζει, δεν ξέρει το περιεχόμενο του Συντάγματος, δεν ξέρει τι διακυβεύεται. Γιατί δεν υπήρξε πραγματικά διαδικασία ενημέρωσης».
Ο Τάμιλτον Τεϊσέιρα, ωστόσο, λέει ότι ο πληθυσμός γνωρίζει τι διακυβεύεται.
«Ο πληθυσμός αντιμετωπίζει [το δημοψήφισμα] με τη συνήθη καθημερινότητα, κάτι που δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι δεν ξέρουν τι ακριβώς θα συμβεί στις 30 ή τι έχει συμβεί γύρω από το δημοψήφισμα», λέει ο καθηγητής, προσθέτοντας ότι ο πληθυσμός έχει ήδη συνηθίσει στην αστάθεια.
Μετά το δημοψήφισμα της Κυριακής, έχουν προγραμματιστεί γενικές εκλογές για τις 6 Δεκεμβρίου, οι οποίες, σύμφωνα με τις αρχές, θα σηματοδοτήσουν το τέλος της μεταβατικής κυβέρνησης.