Σαρωτική νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ: προανάκρουσμα αυτοδύναμης ακροδεξιάς στην Ευρώπη, ρωγμές στο μοντέλο «μεγάλου συνασπισμού» και την κεντρώα συμμαχία της ΕΕ
Η σαρωτική νίκη της ακροδεξιάς Εναλλακτικής για τη Γερμανία στη Σαξονία-Άνχαλτ μπορεί να αποτελεί την πρώτη πραγματική ρωγμή στο σύστημα εξουσίας που έχει κρατήσει την ευρωπαϊκή πολιτική συνοχή από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Την Κυριακή, η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) πέτυχε σαρωτική νίκη στην ανατολική γερμανική περιφέρεια, συγκεντρώνοντας το 43,8% των ψήφων. Η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, που ηγείται του κυβερνητικού συνασπισμού στο Βερολίνο, κατέρρευσε στο 17,2%, ενώ ο μικρότερος εταίρος της, οι Σοσιαλδημοκράτες (SPD), έφτασαν μόλις στο 9,3%.
Για πρώτη φορά από την εποχή του ναζισμού, μια γερμανική περιφέρεια ενδέχεται να διοικηθεί από ακροδεξιά δύναμη, καθώς ο τοπικός ηγέτης Ούλριχ Ζίγκμουντ μπορεί να αναλάβει την προεδρία αν το κόμμα της άκρας αριστεράς BSW αποφασίσει να τον στηρίξει ή να απόσχει από την ψηφοφορία.
Πέρα από το ότι καταφέρει ένα ακόμη πλήγμα σε μια ήδη βαθιά αντιδημοφιλή κυβέρνηση στο Βερολίνο, τα αποτελέσματα προκάλεσαν μικτές αντιδράσεις σε όλη την Ευρώπη, με τις ακροδεξιές δυνάμεις να σπεύδουν να κεφαλαιοποιήσουν το αποτέλεσμα καθώς βασικά κράτη μέλη της ΕΕ οδεύουν στις κάλπες το επόμενο έτος.
«Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι εξαίρεση, είναι ένα σήμα προς την υπόλοιπη Γερμανία και προς την Ευρώπη», δήλωσε στο Euronews ο Ρενέ Αουστ, επικεφαλής της αντιπροσωπείας της AfD στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
«Βρισκόμαστε σε πορεία να γίνουμε το κυρίαρχο κυβερνητικό κόμμα της χώρας και είμαι πεπεισμένος ότι στις επόμενες ευρωεκλογές θα επιστρέψουμε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με δύναμη πάνω από τη διπλάσια της σημερινής», πρόσθεσε ο Αουστ.
Ευρωπαϊκές επιπτώσεις
«Η περιφέρεια Σαξονία-Άνχαλτ είναι ένα μικρό κομμάτι της Γερμανίας, μία από τις 16 περιφέρειες», δήλωσε ο Αντρέας Σβαμπ (Γερμανία/ΕΛΚ), υποβαθμίζοντας την επίδραση της ψήφου. «Το κόμμα [AfD] δεν έχει πραγματική ισχύ στο Βερολίνο, όπου ο μεγάλος συνασπισμός διαθέτει καθαρή πλειοψηφία».
Για τον Σβαμπ, η επίδραση της ψηφοφορίας στις Βρυξέλλες πιθανόν να περιοριστεί στην ενίσχυση της ατζέντας απλοποίησης της ΕΕ, με μείωση της γραφειοκρατίας – και για τους αγρότες – και στην προώθηση ενός περισσότερο εθνικά προσανατολισμένου προϋπολογισμού της Ένωσης.
Η Σβένια Χαν (Γερμανία/Renew) συμμερίζεται αυτή την άποψη. «Μπορούμε να διατηρήσουμε μια δημοκρατική πλειοψηφία το 2029 μόνο αν επιτέλους πετύχουμε ανάπτυξη και ευημερία και μειώσουμε το ρυθμιστικό βάρος για πολίτες και επιχειρήσεις», είπε.
Ωστόσο, το αποτέλεσμα αναμένεται να σημάνει συναγερμό σε όλη την Ευρώπη, όχι μόνο λόγω της επίδρασής του στην εσωτερική πολιτική της Γερμανίας, αλλά επειδή η παράδοση του μεγάλου συνασπισμού στη Γερμανία αποτέλεσε για μεγάλο μέρος της μεταπολεμικής περιόδου τη βάση της πολιτικής συναίνεσης στον πυρήνα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Το κεντροδεξιό Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ) και οι κεντροαριστεροί Σοσιαλιστές και Δημοκράτες (S&D) έχουν αποτελέσει τον βασικό άξονα της πολιτικής στις Βρυξέλλες από τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με την υποστήριξη κατά διαστήματα της κεντρώας ομάδας Renew Europe.
Όμως η άνοδος των ακραίων κομμάτων και η σταδιακή διάβρωση του πολιτικού κέντρου θέτουν πλέον υπό αμφισβήτηση αυτήν την προσέγγιση, η οποία γεννήθηκε στη Γερμανία και εξήχθη στις Βρυξέλλες. Τον περασμένο μήνα, το Europe Elects προέβλεψε ότι οι τρεις κεντρώες δυνάμεις θα αποτύγχαναν, για πρώτη φορά, να εξασφαλίσουν απόλυτη πλειοψηφία αν οι ευρωεκλογές διεξάγονταν σήμερα.
«Δεν πρόκειται πια για το ποιος μπορεί να μιλά με ποιον και πώς μπορούν να ενωθούν οι διάφορες πτέρυγες της δημοκρατικής κοινωνίας. Το ερώτημα είναι πώς θα αυξήσουμε το συνολικό μας ποσοστό, όχι κλέβοντας ψηφοφόρους ο ένας από τον άλλο, αλλά πείθοντας εκείνους που είναι απογοητευμένοι από όλους εμάς, τους δημοκράτες», δήλωσε στο Euronews ο ευρωβουλευτής Σεργκέι Λαγκοντίνσκι (Γερμανία/Πράσινοι-EFA).
Η ακροδεξιά στην εξουσία
Η αυξανόμενη εκλογική δυναμική της AfD σε όλη την Ευρώπη έχει ενισχύσει το ενδεχόμενο οι ακροδεξιές δυνάμεις να μπουν απευθείας στην κυβέρνηση. Στη Σαξονία-Άνχαλτ, η AfD δεν εξασφάλισε την απαραίτητη πλειοψηφία για να κυβερνήσει μόνη της, αλλά θα μπορούσε να την πετύχει σε συμμαχία με το BSW.
Ο βαθμός στον οποίο τα παραδοσιακά κόμματα είναι διατεθειμένα να μοιραστούν την εξουσία εξαρτάται από το εθνικό πλαίσιο και από το αν οι δυνάμεις του κέντρου είναι πρόθυμες να συμμαχήσουν με την ακροδεξιά.
Στην Ιταλία, για παράδειγμα, η Τζόρτζια Μελόνι έχει οδηγήσει την κυβερνητική της συμμαχία προς το κέντρο, καθιστώντας το ευρωπαϊκό της κόμμα, τους Ευρωπαίους Συντηρητικούς και Μεταρρυθμιστές (ECR), ολοένα και πιο κυρίαρχο. Ως αποτέλεσμα, τώρα αντιμετωπίζει τον ανταγωνισμό μιας νέας ακροδεξιάς δύναμης υπό τον Ρομπέρτο Βανάτσι (Ιταλία/ESN), πρώην στρατηγό που έγινε ευρωβουλευτής.
Στην Ισπανία, το κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα έχει συμπράξει με το σκληρά δεξιό Vox για να κυβερνά αρκετές περιφέρειες, μεταξύ των οποίων η Ανδαλουσία και η Καστίλη και Λεόν, μοντέλο που κάποιοι θα ήθελαν να δουν να εφαρμόζεται και στις Βρυξέλλες.
«Σε κάθε χώρα, εξαρτάται πραγματικά από το πόσο ριζοσπαστική είναι η ακροδεξιά και από το αν μπορεί να υπάρξει οποιασδήποτε μορφής συνεργασία. Αλλά, γενικά, η συνεργασία με την ακροδεξιά δεν ήταν καλή για εμάς. Παραμείναμε αδύναμοι», δήλωσε στο Euronews η ευρωβουλευτής Χίλντεγκαρντ Μπέντελε (Γερμανία/ΕΛΚ).
Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η ομάδα του ΕΛΚ υπό τον Βαυαρό Μάνφρεντ Βέμπερ έχει, σε όλη αυτή τη νομοθετική περίοδο, κρατήσει μια ευέλικτη προσέγγιση στη διαμόρφωση μεταβαλλόμενων πλειοψηφιών, αναζητώντας κατά καιρούς στήριξη από σκληρά δεξιά κόμματα σε επιμέρους νομοθετήματα.
Παρότι η στρατηγική του Βέμπερ έχει ενισχύσει τη διαπραγματευτική θέση του ΕΛΚ και έχει προκαλέσει την οργή άλλων κεντρώων δυνάμεων, η μετάβαση από την κατά περίπτωση σύμπλευση σε μια πιο δομημένη συμμαχία θα σήμαινε μια βαθιά αναδιάρθρωση της κατανομής εξουσίας σε επίπεδο ΕΕ.
Μέχρι σήμερα, ο Βέμπερ έχει πάντα αποκλείσει τη θεσμοθετημένη συνεργασία με τις ακροδεξιές δυνάμεις, παρότι ορισμένα κόμματα που συναπαρτίζουν το ΕΛΚ συχνά την επιθυμούν.
Οι εκλογές πλησιάζουν
Το 2027, οι ψηφοφόροι σε Γαλλία, Ιταλία, Πολωνία, Ισπανία, Εσθονία, Ελλάδα, Φινλανδία, Μάλτα και Σλοβενία θα προσέλθουν στις κάλπες για κρίσιμες εθνικές εκλογές. Στη Γαλλία, ειδικότερα, η υποψήφια της ακροδεξιάς για την προεδρία, Μαρίν Λεπέν, προβλέπεται να επικρατήσει απέναντι σε οποιονδήποτε αντίπαλο στον δεύτερο γύρο.
Οι επερχόμενες αυτές αναμετρήσεις θα αναδιαμορφώσουν το πολιτικό τοπίο της Ευρώπης ενόψει των επόμενων ευρωεκλογών το 2029, οι οποίες, αν συνεχιστούν οι σημερινές τάσεις, μπορεί να είναι οι πρώτες που δεν θα δώσουν στις παραδοσιακές δυνάμεις κυβερνητική πλειοψηφία.
«[Οι εκλογές στη Σαξονία-Άνχαλτ] είναι ένα πολύ ισχυρό προειδοποιητικό σήμα, αλλά έχουμε τρία χρόνια μέχρι τις εκλογές, άρα έχουμε πολύ χρόνο για να ενισχυθούμε ξανά. Το προειδοποιητικό σήμα έχει ήδη δοθεί. Πρέπει να δουλέψουμε πάνω στις δικές μας δυνάμεις», είπε η Μπέντελε.
Η Μπέντελε εντόπισε δύο βασικά διδάγματα από τα αποτελέσματα: την ανάγκη να κινητοποιηθούν όσοι δεν είχαν ψηφίσει στις προηγούμενες εκλογές, οι οποίοι αποτέλεσαν τον βασικό κινητήριο μοχλό της ανόδου της AfD, και την ανάγκη επιλογής πιο κατάλληλων υποψηφίων.
Παράλληλα, ο Αουστ σημείωσε ότι μόνο οι ψηφοφόροι άνω των 70 ετών εμπόδισαν την AfD να εξασφαλίσει απόλυτη πλειοψηφία σε περιφερειακό επίπεδο, κάτι που, κατά την άποψή του, αποτελεί σαφή απόδειξη ότι το μέλλον ανήκει στις πατριωτικές δυνάμεις και ότι η CDU θα γίνει σύντομα «το κόμμα του χθες», όπως συνέβη με τη Democrazia Cristiana στην Ιταλία.
Για τον Λαγκοντίνσκι, η πρόκληση που έχουμε μπροστά μας δεν είναι τίποτε λιγότερο από την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των απογοητευμένων ψηφοφόρων στη φιλελεύθερη δημοκρατία. «Αν δεν οργανωθούμε σωστά επ’ αυτού, η δημοκρατία μας είναι καταδικασμένη», κατέληξε.