Χιλιάδες άνθρωποι τίμησαν τον καταδικασμένο για γενοκτονία πρώην διοικητή των Σερβοβόσνιων – Η κυβέρνηση της Σερβίας απορρίπτει τις προειδοποιήσεις των Βρυξελλών
Ο Ράτκο Μλάντιτς, ο διοικητής των Σερβοβόσνιων που καταδικάστηκε από δικαστήριο του ΟΗΕ για γενοκτονία, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, κηδεύτηκε τη Δευτέρα στο Βελιγράδι ενώπιον πλήθους χιλιάδων ανθρώπων, παρά τις νέες προειδοποιήσεις από τις Βρυξέλλες κατά της εξύμνησής του — προειδοποιήσεις που η σερβική κυβέρνηση συνεχίζει να απορρίπτει.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Πριν από την κηδεία, η σορός του Μλάντιτς είχε τεθεί σε λαϊκό προσκύνημα από το πρωί της Δευτέρας στον σερβοορθόδοξο ναό του Αγίου Λουκά στο Βελιγράδι, όπου χιλιάδες άνθρωποι έφτασαν από νωρίς για να τον τιμήσουν, παρά το γεγονός ότι είχε κριθεί ένοχος για την πιο αιματηρή σφαγή σε ευρωπαϊκό έδαφος από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Το καπέλο του ως αξιωματικού του στρατού και η σπάθα του είχαν τοποθετηθεί πάνω στο φέρετρο, το οποίο πλαισίωναν άνδρες με στρατιωτικές στολές, ενώ ήταν επίσης εκτεθειμένα τα παράσημά του.
Στο πλήθος που συγκεντρώθηκε βρίσκονταν πρώην στρατιώτες του με στρατιωτική περιβολή, καθώς και νεαροί άνδρες που κρατούσαν πανό με την εικόνα του και σημαίες της Σερβίας και της Σερβικής Δημοκρατίας, της οντότητας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης με σερβική πλειοψηφία. Εκατοντάδες οπαδοί ποδοσφαιρικών ομάδων συμμετείχαν επίσης στην πομπή προς το νεκροταφείο Κοσούτνιακ.
Το πλήθος χειροκροτούσε καθώς στρατιώτες μετέφεραν το φέρετρο του Μλάντιτς, ακούστηκε τιμητικός πυροβολισμός και στρατιωτική μπάντα έπαιξε μουσική.
Ο επικεφαλής της Σερβοορθόδοξης Εκκλησίας, Πατριάρχης Πορφύριος, ο οποίος τέλεσε την εξόδιο ακολουθία, δήλωσε ότι το όνομα του Μλάντιτς θα «παραμείνει βαθιά χαραγμένο στη μνήμη και στις προσευχές» των Σερβοορθόδοξων ανθρώπων, οι οποίοι «αισθάνονται και καλλιεργούν βαθιά ευγνωμοσύνη προς εκείνον».
Παρότι είχε ανακοινωθεί νωρίτερα ότι δεν θα παρευρίσκονταν εν ενεργεία αξιωματούχοι, οι υπουργοί Δικαιοσύνης, Πολιτισμού, Άμυνας και Δημοσίων Επενδύσεων της Σερβίας πήγαν για να αποτίσουν φόρο τιμής, μαζί με τον Ρώσο πρέσβη στη Σερβία Αλεξάντερ Μποτσάν-Χαρτσένκο και τον γιο του προέδρου Αλεξάνταρ Βούτσιτς, Ντανίλο. Παρόντες ήταν επίσης πολιτικοί εκπρόσωποι των Σερβοβόσνιων.
Παρότι οι διαδικασίες για την κηδεία έγιναν επισήμως από την οικογένεια του Μλάντιτς, η σερβική κυβέρνηση έστειλε την περασμένη εβδομάδα αεροσκάφος για να μεταφέρει τη σορό του στο Βελιγράδι, συνοδευόμενη από τον υπουργό Δικαιοσύνης Νέναντ Βούγιτς, ο οποίος αρχικά είχε ανακοινώσει ότι η Σερβία θα απέδιδε στον Μλάντιτς «όλες τις στρατιωτικές και κρατικές τιμές», απόφαση την οποία στη συνέχεια μετρίασε ο Βούτσιτς.
Στρατιώτες μετέφεραν το φέρετρο του Μλάντιτς, τυλιγμένο με την εθνική σημαία, κατά την άφιξή του σε ένα μη επισημασμένο βυσσινί βαν, το οποίο στη συνέχεια συνοδεύτηκε από την αστυνομία στον κεντρικό αυτοκινητόδρομο του Βελιγραδίου.
Το Σάββατο πραγματοποιήθηκε στρατιωτική εκδήλωση προς τιμήν του σε επίσημο χώρο του σερβικού στρατού, την οποία η κυβέρνηση δήλωσε ότι διοργάνωσε μια ένωση απόστρατων στρατηγών.
Τιμές ή όχι;
Οι αρχές είχαν δηλώσει νωρίτερα ότι ο Μλάντιτς δεν θα ταφεί με στρατιωτικές ή κρατικές τιμές. Δεν θα υπήρχαν χαιρετισμοί πυροβολικού ή επίσημη στρατιωτική παρουσία και δεν θα ταφεί στη Λεωφόρο των Μεγάλων ή στη Λεωφόρο των Διακεκριμένων Πολιτών, παρά τα σχετικά αιτήματα.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον επικεφαλής έρευνας και συνηγορίας της Πρωτοβουλίας Νέων για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Μάρκο Μιλόσαβλιεβιτς, ενώ η ίδια η κηδεία του Μλάντιτς είναι ιδιωτική και οργανώθηκε από την οικογένεια, η μεγαλοπρέπεια που τη συνοδεύει και η συμμετοχή κρατικών θεσμών και εκπροσώπων συνιστούν κρατικές τιμές — κάτι που, όπως επισημαίνει ο Μιλόσαβλιεβιτς, αντίκειται στη σερβική νομοθεσία.
«Αφού κρίθηκε ένοχος, έχασε τον βαθμό του στον στρατό και μαζί με αυτόν έχασε το δικαίωμα σε οποιεσδήποτε κρατικές ή στρατιωτικές τιμές», δήλωσε ο Μιλόσαβλιεβιτς στο Euronews. «Όμως, όπως βλέπουμε στην πράξη, στη Σερβία οι ίδιοι κανόνες δεν εφαρμόζονται πάντα».
Ο Μιλόσαβλιεβιτς επισήμανε ότι ένας από τους διοργανωτές της κηδείας του Μλάντιτς είναι ο Σβετοζάρ Άντριτς, συνεργάτης του Μλάντιτς κατά τον πόλεμο, ο οποίος είναι ύποπτος για εγκλήματα πολέμου και καταζητείται βάσει αρκετών ποινικών κατηγοριών, μεταξύ άλλων για την εντολή εκδίωξης Βόσνιων μουσουλμάνων από την ανατολική Βοσνία το 1992.
«Αυτό το κύμα εορτασμού για τον Ράτκο Μλάντιτς ενθαρρύνει απολύτως ανθρώπους σαν κι αυτόν, οι οποίοι εξακολουθούν να κυκλοφορούν ελεύθεροι, ότι δεν θα λογοδοτήσουν ποτέ για εγκλήματα πολέμου, παρά τα υπάρχοντα στοιχεία», εξήγησε.
Ο Μιλόσαβλιεβιτς θεωρεί ότι, τιμώντας de facto τον Μλάντιτς, το Βελιγράδι έχει εκτεθεί σε πιθανή προσφυγή για παραβίαση της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα — κάτι που έχει ήδη αποτελέσει αντικείμενο επιτυχούς δικαστικής προσφυγής στο παρελθόν σε άλλες χώρες.
«Επιζώντες και οικογένειες θυμάτων των εγκλημάτων για τα οποία καταδικάστηκε ο Μλάντιτς θα μπορούσαν να προσφύγουν κατά της Σερβίας ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για λόγους διάκρισης, ενώ υπάρχουν αρκετές υποθέσεις στις οποίες συγγενείς θυμάτων στο Βούκοβαρ και στο Κόσοβο προσέφυγαν στα σερβικά εθνικά δικαστήρια ζητώντας αποζημιώσεις», δήλωσε.
«Συναισθηματική έκρηξη»
Η Σερβία, υποψήφια χώρα για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έχει δεχθεί έντονη κριτική για την απόδοση τιμών στον Μλάντιτς μετά τον θάνατό του.
Η επίτροπος της ΕΕ για τη Διεύρυνση, Μάρτα Κος, ακύρωσε προγραμματισμένη επίσκεψη στη Σερβία σε ένδειξη διαμαρτυρίας, υποστηρίζοντας ότι «η εξύμνηση που περιβάλλει τον θάνατό του είναι ασυμβίβαστη με τις αξίες πάνω στις οποίες βασίζεται η ευρωπαϊκή πορεία».
«Οποιαδήποτε εξύμνηση εγκληματιών πολέμου, άρνηση γενοκτονίας και αναθεωρητισμός αντιβαίνουν στις θεμελιώδεις ευρωπαϊκές αξίες και δεν έχουν θέση στην ΕΕ ή στις υποψήφιες χώρες της ΕΕ», δήλωσε εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε ανακοίνωσή του τη Δευτέρα.
«Η συμφιλίωση και οι καλές σχέσεις καλής γειτονίας στα Δυτικά Βαλκάνια παραμένουν κεντρικής σημασίας για την οικοδόμηση ενός κοινού μέλλοντος», προστίθεται στην ανακοίνωση.
Ο Βούτσιτς, ο οποίος δεν παρέστη στην κηδεία, χαρακτήρισε την εκδήλωση «συναισθηματική έκρηξη» που «δεν έχει καμία σχέση με το αν ο Βούτσιτς επέτρεψε κάτι ή όχι».
Το Βελιγράδι, το οποίο υποστήριξε τις δυνάμεις των Σερβοβόσνιων κατά τη διάρκεια του πολέμου στη γειτονική χώρα, έχει παραμείνει αμετακίνητο όσον αφορά τον ρόλο του στον πόλεμο και έχει κατηγορήσει επανειλημμένα τη Δύση για αντισερβική προκατάληψη.
«Μας καταδίωκαν και μας παρενοχλούσαν επί 30, 40 χρόνια... πάντα ένοχοι, ό,τι κι αν συμβεί», δήλωσε ο Βούτσιτς. «Ο κόσμος απλώς δεν το αντέχει άλλο».
Σύμφωνα με τον Μιλόσαβλιεβιτς της Πρωτοβουλίας Νέων για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, η συναισθηματική έκρηξη που περιέγραψε ο Βούτσιτς δεν συνέβη τυχαία.
«Τις τελευταίες δεκαετίες, ιδιαίτερα όσο ήταν ελεύθερος, δημιουργήθηκε ένας μύθος γύρω από τον Μλάντιτς ως μεγάλου στρατιωτικού διοικητή, αλλά και ως κάποιου που ενσαρκώνει την αντίσταση απέναντι στην υποκριτική Δύση, η οποία έχει επίσης διαπράξει τα δικά της εγκλήματα πολέμου», δήλωσε ο Μιλόσαβλιεβιτς.
«Έτσι ο Μλάντιτς έγινε σύμβολο εναντίον του ΝΑΤΟ, εναντίον της ΕΕ... ένα χρήσιμο σύμβολο για να εκφραστούν τα συλλογικά τραύματα».
Αγρυπνίες, τοιχογραφίες και φωτοβολίδες
Ο σχεδόν τετραετής πόλεμος στη Βοσνία, ο οποίος ξέσπασε το 1992 μετά την κήρυξη της ανεξαρτησίας από την πρώην γιουγκοσλαβική δημοκρατία, άφησε πίσω του περισσότερους από 100.000 νεκρούς και περίπου 2 εκατομμύρια εκτοπισμένους και πρόσφυγες, πριν τερματιστεί το 1995 με ειρηνευτική συμφωνία που επιτεύχθηκε με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ.
Ο Μλάντιτς καταδικάστηκε για την οργάνωση της γενοκτονίας περισσότερων από 8.000 Βόσνιων μουσουλμάνων ανδρών και αγοριών στη Σρεμπρένιτσα τον Ιούλιο του 1995, καθώς και για την πολυετή πολιορκία του Σαράγεβο, όπου τα στρατεύματά του, από τους γύρω λόφους, πραγματοποιούσαν καθημερινά βομβαρδισμούς και ελεύθερες σκοπευτικές επιθέσεις εναντίον των κατοίκων της βοσνιακής πρωτεύουσας.
Από την ανακοίνωση του θανάτου του στη Χάγη στις 27 Αυγούστου, οι υποστηρικτές του έχουν πραγματοποιήσει αγρυπνίες, έχουν ζωγραφίσει νέες τοιχογραφίες με την εικόνα του στο Βελιγράδι και έχουν ανάψει φωτοβολίδες προς τιμήν του.
Το βράδυ της Κυριακής, οπαδοί του Ερυθρού Αστέρα Βελιγραδίου παρουσίασαν μια μεγάλη εικόνα του Μλάντιτς και μια φράση που παραπέμπει στη συνοπτική εκτέλεση χιλιάδων ανθρώπων στη Σρεμπρένιτσα, ενώ φώναζαν το όνομά του κατά τη διάρκεια ποδοσφαιρικού αγώνα στη σερβική πρωτεύουσα.
Η Σερβία έχει αρνηθεί να αναγνωρίσει ότι στη Σρεμπρένιτσα διαπράχθηκε γενοκτονία, χαρακτηρίζοντας αντ’ αυτού τη συνοπτική εκτέλεση χιλιάδων ανθρώπων «φρικτό έγκλημα».
Πέρυσι, το Βελιγράδι έθαψε έναν ακόμη καταδικασμένο εγκληματία πολέμου, τον πρώην αρχηγό του γενικού επιτελείου του στρατού Νεμπόισα Παβκόβιτς, με πλήρεις στρατιωτικές τιμές σε νεκροταφείο για διακεκριμένα πρόσωπα.
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY) καταδίκασε τον Παβκόβιτς σε 22 χρόνια φυλάκισης για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Κόσοβο το 1998-1999.