Ανάλυση: Η ΕΕ και ο Καναδάς, πληγωμένοι από τον Τραμπ, βρίσκουν παρηγοριά στην αγκαλιά ο ένας του άλλου

Εμπαιγμός, περιφρόνηση, απαξίωση, παραγκωνισμός, εγκατάλειψη – μπορεί κανείς να πει με σιγουριά ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο Καναδάς ξέρουν πολύ καλά τα συναισθήματα της άλλης πλευράς.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Τους τελευταίους 20 μήνες, και οι δύο έχουν βρεθεί αδιάκοπα στο στόχαστρο των απειλών, απαιτήσεων και εντολών του Ντόναλντ Τραμπ. Οι εμπειρίες τους είναι σχεδόν ίδιες: τιμωρητικοί δασμοί, απόπειρες προσάρτησης, παρεμβάσεις στους κανονισμούς, πικρές αντεγκλήσεις, όλα ενισχυμένα από σφοδρές προσωπικές επιθέσεις που κατακλύζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Ο χωρισμός έχει υπάρξει, τουλάχιστον, επώδυνος. Άλλωστε, τόσο η ΕΕ όσο και ο Καναδάς είχαν για χρόνια τις Ηνωμένες Πολιτείες ως τον στενότερο σύμμαχό τους, τον βασικό εγγυητή της ασφάλειάς τους, τον προνομιακό εμπορικό τους εταίρο. Όμως η επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο ανέτρεψε απότομα αυτές τις παγιωμένες βεβαιότητες, αναγκάζοντάς τους να αναλογιστούν τη θέση τους σε έναν σκληρό, ψυχρό κόσμο.

Αυτή την εβδομάδα βρήκαν παρηγοριά ο ένας στην αγκαλιά του άλλου. Με δύο συνεχόμενες, ιδιαίτερα προβεβλημένες ομιλίες, η ΕΕ και ο Καναδάς μετέτρεψαν το φλερτ τους σε μια ανοιχτή, ολοκληρωμένη ερωτική ιστορία.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έκανε την πρώτη κίνηση κατά τη διάρκεια της ομιλίας για την Κατάσταση της Ένωσης, προσκαλώντας τον Καναδά να γράψει ιστορία ως το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της Ένωσης – ένα εντελώς νέο νομικό καθεστώς, σχεδιασμένο ειδικά για την Οτάβα.

"Πιστεύουμε ότι η δύναμη δεν ανήκει στους ισχυρότερους, τους πλουσιότερους ή τους πιο δυνατούς, αλλά σε όλους μας", είπε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με μια αιχμή σαφώς στραμμένη προς τον Τραμπ.

"Αυτή δεν είναι μια εταιρική σχέση εναντίον κάποιου άλλου, αλλά για τη δική μας κοινή ισχύ", συνέχισε. "Θέλουμε να φέρουμε τη σχέση με τον Καναδά στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο."

Η ανακοίνωση (πηγή στα Αγγλικά), η οποία δεν περιλαμβανόταν στο κείμενο της ομιλίας υπό εμπάργκο που είχε σταλεί εκ των προτέρων στον Τύπο, έγινε δεκτή με εκκωφαντικά χειροκροτήματα στην ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Χαμογελώντας από τα έδρανα, ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, σηκώθηκε και φίλησε τη φον ντερ Λάιεν στο μάγουλο.

Την επόμενη ημέρα, εκείνη κάθισε στο ακροατήριο καθώς εκείνος απευθυνόταν στους ίδιους βουλευτές.

"Η Ευρώπη και ο Καναδάς είναι πιο δυνατοί μαζί", δήλωσε ο Κάρνεϊ, προκαλώντας νέα χειροκροτήματα. "Ας βαθύνουμε τώρα αυτές τις ρίζες, ας απλώσουμε αυτή την κόμη και ας μεγαλώσουμε ένα διατλαντικό δάσος κάτω από το οποίο οι πολίτες μας μπορούν να ανθίσουν ως ελεύθεροι άνθρωποι σε ελεύθερη γη."

Οι μεγαλόστομες δηλώσεις εκτόξευσαν τον ενθουσιασμό της Ευρώπης για τον Καναδά. Ευρωβουλευτές στο Στρασβούργο έσπευσαν να βγάλουν σέλφι με τον Κάρνεϊ. Ο επικεφαλής των Πρασίνων, Τέρι Ράιντκε, φόρεσε φανέλα του Καναδά για την ομιλία του· ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, ανέβασε στο X (πηγή στα Αγγλικά) μια ευρωπαϊκή σημαία με ένα φύλλο σφενδάμου δίπλα στα 12 αστέρια, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας, Ζαν-Νοέλ Μπαρό, είπε ότι η ΕΕ και ο Καναδάς είναι "μοιραίο" να έρθουν πιο κοντά.

Η Ρομπέρτα Μετσόλα, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, πήγε ένα βήμα παραπέρα, αναφέροντας την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία ως τις επόμενες που θα μπορούσαν να γίνουν «συνδεδεμένα μέλη» της Ένωσης.

"Δεν αμφιβάλλω ότι θα περιλάβει κι άλλες χώρες, και άλλοι θα έρθουν να χτυπήσουν την πόρτα μας", είπε η Μετσόλα στο Euronews. "Σε εποχές τέτοιας αβεβαιότητας, οι φίλοι έχουν σημασία."

Και η άλλη πλευρά πάντως δεν υστέρησε σε ενθουσιασμό: δημοσκόπηση που διενεργήθηκε πριν από το ταξίδι του Κάρνεϊ έδειξε ότι το 56% των Καναδών θεωρεί πως έχει περισσότερα κοινά με την ΕΕ, που βρίσκεται έναν ωκεανό μακριά, παρά με τις ΗΠΑ, με τις οποίες μοιράζεται χερσαία μεθόριο 8.891 χιλιομέτρων.

Πέρα από τον έρωτα, η αγωνία

Οι Βρυξέλλες και η Οτάβα παρουσιάζουν τη γοητεία που ασκούν η μία στην άλλη ως κάτι αυτονόητο.

Οι δύο πλευρές βλέπουν τον εαυτό τους ως εξίσου πιστό στη φιλελεύθερη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τις ανοικτές αγορές, γεγονός που τις καθιστά, θεωρητικά, απολύτως συμβατές.

Στις ομιλίες τους, η φον ντερ Λάιεν και ο Κάρνεϊ δεν φείδονται αναφορών στις πολλαπλές μορφές συνεργασίας όπου η ΕΕ και ο Καναδάς μπορούν να ευημερήσουν μαζί: εμπόριο, ενέργεια, κρίσιμες πρώτες ύλες, μπαταρίες, τεχνητή νοημοσύνη, κβαντικές τεχνολογίες, χρηματοοικονομικά, άμυνα, διάστημα, Αρκτική.

Ο Κάρνεϊ παρουσίασε ένα σχέδιο που θα δίνει στους νέους ελευθερία μετακίνησης ώστε να "ζουν, να εργάζονται και να σπουδάζουν όπου θέλουν και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού", ενώ η φον ντερ Λάιεν μίλησε για έναν "χώρο κοινής ευημερίας και οικονομικής ασφάλειας".

Δεν είναι τυχαίο ότι πρόκειται για τομείς όπου η συνεργασία με τις ΗΠΑ έχει γίνει ολοένα δυσκολότερη, σε ορισμένες περιπτώσεις απαγορευτική, επί Τραμπ, με τον οποίο ο Κάρνεϊ βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε εμπορικό πόλεμο που μπορεί να τινάξει στον αέρα καίριους κλάδους της καναδικής οικονομίας.

Υπήρξε, ωστόσο, διαφωνία στη διατύπωση.

Η φον ντερ Λάιεν επένδυσε πλήρως στον τίτλο «συνδεδεμένο μέλος» που βγάζει πρωτοσέλιδα, παρότι δεν έχει νομικό προηγούμενο και ανοίγει περισσότερα ερωτήματα απ’ όσα απαντά. Δεν ήταν σαφές πώς – ή αν – η επικεφαλής της Επιτροπής είχε προηγουμένως συζητήσει την πρότασή της με τις πρωτεύουσες.

Ο Κάρνεϊ, αντίθετα, προτίμησε τον όρο "συμμαχία για το μέλλον", μια λιγότερο φορτισμένη διατύπωση. Για τον πρωθυπουργό, το "συνδεδεμένο μέλος" παραπέμπει στην παραχώρηση κυριαρχίας στις Βρυξέλλες, κάτι που τόνισε ότι δεν πρόκειται να συμβεί σε καμία περίπτωση.

"Η ακριβής ονοματολογία είναι θέμα της Ευρώπης", είπε.

Πέρα από αυτό το μικρό εμπόδιο, οι δύο πλευρές κινήθηκαν απολύτως στο ίδιο μήκος κύματος, χρησιμοποιώντας κατά τόπους ακόμη και τις ίδιες λέξεις για να εκφράσουν τον θαυμασμό τους η μία για την άλλη.

Κάτω όμως από τα χαμόγελα, τις αγκαλιές και την αποθέωση, κρυβόταν μια υπόγεια ανησυχία για το τι επιφυλάσσει το μέλλον.

Η ΕΕ και ο Καναδάς είναι σήμερα εγκλωβισμένοι ανάμεσα σε αντιμαχόμενες δυνάμεις – την ατζέντα "Πρώτα η Αμερική" του Τραμπ, τον αθέμιτο ανταγωνισμό της Κίνας, την επιθετικότητα της Ρωσίας – που απειλούν να υπονομεύσουν τον πλούτο τους και να τους οδηγήσουν σε έναν φαύλο κύκλο στασιμότητας. Μπορούν μόνο να βλέπουν τις διεθνείς νόρμες που προσπαθούν να υπερασπιστούν να αποδυναμώνονται εκ των έσω.

Η φιλία τους, επομένως, αφορά εξίσου την ευημερία και την επιβίωση.

Ο Τραμπ, ειδικότερα, έχει αποδειχθεί ισχυρός παράγοντας ώθησης που τους φέρνει πιο κοντά. Η τάση του προς τη διατάραξη των ισορροπιών κάνει αυτή την ανθισμένη εταιρική σχέση να μοιάζει σχεδόν αναπόφευκτη.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έσπευσε να σχολιάσει το ειδύλλιο και απείλησε να επιβάλει "πολύ σοβαρούς δασμούς" αν η "συνδεδεμένη ιδιότητα μέλους" εκληφθεί ως "εχθρική πράξη".

Ο Κάρνεϊ επέμεινε ότι η συμμαχία ΕΕ-Καναδά είναι μια "θετική πρωτοβουλία" και "όχι μια αντίδραση σε κάτι άλλο". Ωστόσο, στην ομιλία του επέκρινε εμμέσως τον Τραμπ όταν είπε ότι ο Καναδάς δεν είναι "σύμμαχος της καλής συγκυρίας" που επιδιώκει "συναλλαγές μηδενικού αθροίσματος".

Η Πένι Νας, διευθύντρια του γραφείου Βρυξελλών στο German Marshall Fund, θεωρεί ότι η νέα αυτή σύμπλευση ΕΕ-Καναδά είναι απλώς ένα "φυσικό απότοκο" των τελευταίων 20 μηνών.

"Οι ΗΠΑ απομακρύνονται από τον ρόλο της άγκυρας και της ηγεσίας της παραδοσιακής τους συμμαχίας δημοκρατικών χωρών. Αυτό προφανώς ενισχύει την αναζήτηση νέων εταίρων σε έναν αβέβαιο κόσμο", είπε η Νας στο Euronews.

"Το εμπορικό καθεστώς και η ρυθμιστική σύγκλιση δεν είναι πια προϋποθέσεις στο παρασκήνιο για την ευημερία. Είναι το πεδίο πάνω στο οποίο η ισχύς αμφισβητείται ευθέως", πρόσθεσε.

"Κάθε αρχιτεκτονική ΕΕ-Καναδά θα κριθεί, και θα δεχθεί επιθέσεις, με αυτούς τους όρους από την πρώτη στιγμή."