Πατάτα Νάξου: Σε κίνδυνο μια παραδοσιακή καλλιέργεια αιώνων

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΗ ΝΑΞΟ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Η Νάξος είναι το μεγαλύτερο νησί των Κυκλάδων. Η πατάτα της είναι φημισμένη όχι μόνο εντός Ελλάδας αλλά και στο εξωτερικό. Είναι ένα προϊόν που συνδέεται στενά με το νησί και την οικονομία του κι έχει καταφέρει να έχει Προστατευόμενη Γεωγραφική Ένδειξη (ΠΓΕ), από το 2010. Η πατάτα καλλιεργείται στο νησί ήδη από τα τέλη του 18ου αιώνα. Σπορά και συγκομιδή γίνονται δύο φορές το χρόνο. Τώρα είναι η εποχή της δεύτερης σποράς.

Συναντήσαμε τον Στέλιο Βαθρακοκοίλη, έναν από τους μεγαλύτερους πατατοπαραγωγούς στη Νάξο και Πρόεδρο του Αγροτικού Συνεταιρισμού Γαλανάδου και μιλήσαμε για το τι κάνει τόσο ξεχωριστή την πατάτα του νησιού:

«Καταρχήν έχουμε άφθονο ήλιο σχεδόν όλο το χρόνο. Δεύτερον, έχουμε τη θάλασσα γύρω γύρω, σε μια απόσταση τριών τεσσάρων χιλιομέτρων. Το τρίτο είναι ότι χρησιμοποιούμε στα κτήματα μας κοπριά αγελάδων κι η οποία είναι κατά θέληση και το τέταρτο και βασικότερο είναι ότι από το υπέδαφος λείπουν κάποια συστατικά. Αυτό είναι το ασβέστιο. Δηλαδή αν σε αυτές τις περιοχές καλλιεργήσεις ντομάτα ή κηπευτικά και δεν βάλεις σε λιπάσματα, θα δημιουργήσουν σαπίλα στην πίσω πλευρά του προϊόντος. Αυτό σημαίνει έλλειψη ασβεστίου. Την πατάτα δεν την προβληματίζει αυτό. Είναι δηλαδή η έλλειψη ασβεστίου από τα εδάφη μας που της δίνει κατά 80% τη διαφορετική γεύση».

Τη δεκαετία του 1980, η ετήσια παραγωγή πατάτας Νάξου άγγιζε τους 15.000 τόνους. Όλα τα μέλη μιας οικογένειας δούλευαν τότε στην καλλιέργειά της. Οι οικογένειες σήμερα είναι ολιγομελείς και τα παιδιά ακολουθούν άλλους επαγγελματικούς δρόμους. 300 περίπου οικογένειες στο Κυκλαδίτικο νησί ασχολούνται πλέον με την πατάτα. Η παραγωγή έχει μειωθεί δραματικά σήμερα στους 5.000 τόνους:

«Στις αρχές του 2000, στραφήκαμε στην πατάτα φαγητού. Αυτό έγινε με πιο έντονο ρυθμό μέσα στο 2006 και ξεκινήσαμε σαν πατάτα Νάξου πρώτα με την αλυσίδα σούπερ μάρκετ ΑΒ Βασιλόπουλος. Μετά από ένα έτος μπήκε πολύ δυνατά και ο Σκλαβενίτης και γενικά όλες οι αλυσίδες με αποτέλεσμα όλο αυτό το προϊόν να πηγαίνει στα ράφια σούπερ μάρκετ. Αλλά και εκεί γίνεται κάποια νοθεία. Δεν ξέρω ποιοι, αλλά παίρνουν πατάτες από άλλες περιοχές, είτε αυτές είναι από άλλη ήπειρο και ειδικά από την Αίγυπτο, την οποία την παίρνουν στα συσκευαστήρια τους, την συσκευάζουν και την πουλάνε σαν Νάξου.

Αυτό συμβαίνει πολύ περισσότερο στις λαϊκές αγορές. Αν μπεις σε μια αγορά και υπάρχουν 20, 30, πάγκοι, θα δεις σε όλους ότι πωλούν πατάτες Νάξου. Δεν είναι Νάξου. Από τους 40 μπορεί να είναι ο ένας και δύο. Βαφτίζουν όλοι τις πατάτες τους Νάξου, επειδή έχει πιο ακριβή τιμή και για τη γεύση. Το αποτέλεσμα είναι ο καταναλωτής να μπορεί να τη βρει κατά 99% μόνο σε ράφια σούπερ μάρκετ. Μόνο εκεί θα τη βρει».

Η έλλειψη εργατικών χεριών είναι πολύ έντονη τα τελευταία χρόνια και προβληματίζει τους αγρότες. Είναι πολύ δύσκολο να βρεις νόμιμους εργάτες. Το νερό έχει μειωθεί δραματικά, λόγω της μεγάλης οικιστικής και τουριστικής ανάπτυξης του νησιού, αλλά και της παρατεταμένης ανομβρίας. Οι αγρότες πρέπει να αγοράζουν ακριβά νερό μέσω του δήμου, από τις αφαλατώσεις. Υπάρχουν όμως και αρκετά άλλα ζητήματα, όπως το υψηλό κόστος, η ερημοποίηση. Ο πατατοπαραγωγός κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για το μέλλον, βλέποντας τη συρρίκνωση της παραγωγής αλλά και τη διόγκωση των προβλημάτων:

«Βασική προϋπόθεση για να υπάρχει παραγωγή, είναι τα εργατικά χέρια. Ένα δεύτερο στοιχείο και αυτό που βλέπω εγώ σε έναν ορίζοντα πενταετίας-δεκαετίας, είναι ότι θα ψάχνουμε με τα κιάλια να βρούμε αγρότη, όχι μόνο στη Νάξο αλλά και σε όλη την Ελλάδα. Δεν γίνεται το ένα στρέμμα στον Ολλανδό αγρότη να του αφήνει σήμερα στην τσέπη 1.500 ευρώ, στον Ισραηλίτη 1.200 και στον Έλληνα 50 ευρώ. Δεν γίνεται! Άρα κάτι δεν κάνουμε καλά. Χρησιμοποιούμε ακόμα παραδοσιακούς τρόπους, μεθόδους δεκαετιών πίσω και δεν προχωράμε σε κάτι διαφορετικό, σε μια υδροπονία, σε κάτι αντίστοιχο, με μικρότερη έκταση, καλύτερους όρους και συνθήκες δουλειάς και περισσότερα χρήματα.

Αυτό που βλέπω είναι ότι σε 5-10 χρόνια δεν θα υπάρχει κανένας Έλληνας αγρότης σε όλη την Ελλάδα. Και αυτό είναι νομίζω και ευρωπαϊκό ζήτημα σε γενικές γραμμές, γιατί βλέπουμε και τις διαμαρτυρίες που κάνει ο αγρότης στη Γαλλία, στη Γερμανία. Δεν γίνεται δηλαδή να πληρώνεις πετρέλαιο κίνησης με δυόμιση ευρώ το λίτρο, να έχεις λίπασμα που η τιμή του είναι στα ουράνια, σπόρους στα ουράνια και μεροκάματα των 2.5000 χιλιάδων ευρώ το μήνα. Αν πας να καλλιεργήσεις, υπό αυτούς τους όρους, θα μπεις εντελώς μέσα» υπογραμμίζει ο Στέλιος Βαθρακοκοίλης.

H Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Νάξου συμπλήρωσε φέτος έναν αιώνα δραστηριοποίησης. Βρίσκεται στο πλευρό των παραγωγών και προσπαθεί να επιλύσει τα πάμπολλα ζητήματα που αντιμετωπίζει η αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή του νησιού. Στόχος της Ένωσης είναι η στήριξη τόσο του προϊόντος όσο και των παραγωγών:

«Οι πατάτες Νάξου δεν είναι απλά ένα προϊόν. Είναι η ιστορία του τόπου, είναι η παραγωγή του τόπου είναι η οικονομία του νησιού. Είναι ο πλούτος του αγρότη και του κτηνοτρόφου. Συμπληρώνουμε φέτος 100 χρόνια Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών. Ιδρύθηκε το 1926. Συμπληρώνουμε 238 χρόνια καλλιέργεια πατάτας. Ήρθε στη Νάξο πριν τον Καποδίστρια, οπότε καταλαβαίνουμε ότι υπάρχει μεράκι, υπάρχει αγάπη, υπάρχει η πραγματική καλλιέργεια της γης σε αυτό το κομμάτι που λέγεται πατάτα Νάξου» τόνισε στο Euronews ο Δημήτρης Καπούνης, Πρόεδρος Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Νάξου.

Κάθε χρόνο το νησί διοργανώνει μια μεγάλη γιορτή για την πατάτα. Η 17η Γιορτή Πατάτας πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου, στο λιμάνι της Νάξου. Παράλληλα εορτάστηκε η επέτειος των 100 χρόνων από την ίδρυση της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Νάξου.

Πάνω από 3.000 άτομα πήραν μέρος στην εκδήλωση στην πλατεία Νικηφόρου Μανδηλαρά, όπου συμμετείχαν τοπικοί φορείς και εκπρόσωποι του αγροτικού κόσμου. Κάτοικοι και επισκέπτες δοκίμασαν διαφορετικές συνταγές, όπου πρωταγωνίστρια ήταν η πατάτα Νάξου και διασκέδασαν με μουσικούς και χορευτικά συγκροτήματα.