Η Αριστερά στη Γερμανία: Πόσο μεγάλο είναι το πρόβλημα του αντισημιτισμού;

Την Κυριακή, το Βερολίνο εκλέγει νέο κοινοβούλιο. Το αριστερό κόμμα Die Linke μπορεί να αναδειχθεί πρώτη δύναμη. Σε ορισμένες δημοσκοπήσεις συγκεντρώνει 20 έως 23% και προηγείται του CDU, του AfD και των άλλων κομμάτων.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Δηλώσεις και τοποθετήσεις από τον κομματικό οργανισμό του δημοτικού διαμερίσματος Νόικελν σε σχέση με τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, καθώς και η αμφιλεγόμενη εμφάνιση ενός ράπερ, έχουν επανειλημμένα πυροδοτήσει συζητήσεις για μίσος κατά των Εβραίων στην Αριστερά του Βερολίνου και το περιβάλλον της.

Το ίδιο το κόμμα τονίζει τον αγώνα του κατά του μίσους προς τους Εβραίους και τον Ιούνιο ενέκρινε σχετικό ψήφισμα στο ομοσπονδιακό συνέδριό του. Παράλληλα, επικριτές διαπιστώνουν σε τμήματα της Αριστεράς στο Βερολίνο επανειλημμένα προβληματικές θέσεις σε σχέση με το Ισραήλ. Η επικεφαλής υποψήφια στο Βερολίνο, Elif Eralp, προσπαθεί στην τρέχουσα προεκλογική εκστρατεία να ανατρέψει αυτή την εικόνα, μέχρι στιγμής όμως το καταφέρνει μόνο εν μέρει.

«Ο αντισημιτισμός που σχετίζεται με το Ισραήλ ανήκει σήμερα, μαζί με την απλουστευμένη κριτική στον καπιταλισμό, στις πιο συχνές μορφές αντισημιτισμού στην πολιτική Αριστερά», λέει ο ερευνητής του αντισημιτισμού Tom Uhlig σε συνέντευξή του στο Euronews.

Ο Uhlig είναι ψυχολόγος και επιστήμονας της παιδαγωγικής. Εκπόνησε διδακτορική διατριβή για την κριτική του αντισημιτισμού στην πολιτική εκπαίδευση. Στα ερευνητικά του πεδία περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, ο αντισημιτισμός εντός της πολιτικής Αριστεράς.

Ο αντισημιτισμός με αναφορά στο Ισραήλ αντικαθιστά στην αντισημιτική ρητορική τη λέξη «Εβραίοι» με «το κράτος Ισραήλ». Δεν πρόκειται για νέα μορφή αντισημιτισμού, αλλά απλώς για μια πιο κοινωνικά αποδεκτή διατύπωση. Αντί να ισχυρίζεται κανείς ότι οι Εβραίοι δολοφονούν παιδιά τελετουργικά, αποδίδει στο Ισραήλ τον ισχυρισμό ότι σκοτώνει σκόπιμα παιδιά.

Ο Uhlig τονίζει ότι μέσα στο κόμμα υπάρχει όντως μια αυτοκριτική συζήτηση γύρω από το ζήτημα. Ωστόσο υπάρχουν και τάσεις στο κόμμα στις οποίες αυτή η αυτοκριτική απορρίπτεται εξ ολοκλήρου.

Αντισημιτικά συνθήματα σε προεκλογική εκδήλωση στο Νόικελν

Στα τέλη Αυγούστου, καταγγελίες για αντισημιτισμό σε βάρος του κομματικού παραρτήματος Νόικελν της Die Linke προκάλεσαν σοβαρή πολιτική κρίση. Σε μια προεκλογική εκδήλωση εμφανίστηκε ο αμφιλεγόμενος ράπερ Dahabflex. Μεταξύ άλλων ερμήνευσε το τραγούδι του «Stop the Genocide» («Σταματήστε τη γενοκτονία»). Κατά τη διάρκεια ακούστηκαν συνθήματα όπως «Yalla Yalla Intifada» και «Death to the IDF», δηλαδή «Θάνατος στον ισραηλινό στρατό».

Ο Felix Klein, εντεταλμένος της ομοσπονδιακής κυβέρνησης για τον αντισημιτισμό, δήλωσε το 2025 στην Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung: «Το να μιλά κανείς για γενοκτονία είναι αντισημιτικό, γιατί δαιμονοποιεί το Ισραήλ στο σύνολό του και οδηγεί στην άρση κάθε ορίου: μια χώρα που κάνει κάτι τόσο φρικτό όσο μια γενοκτονία, σύμφωνα με αυτή τη λογική, μπορεί και να πολεμηθεί. Κι έτσι δικαιολογούνται επιθέσεις κατά του Ισραήλ ή εβραίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο».

Σύμφωνα με την Antonio-Amadeu-Stiftung, η «Ιντιφάντα» σημαίνει κυριολεκτικά εξέγερση ή ανταρσία. Το σύνθημα παραπέμπει σε δύο περιόδους τρομοκρατικών επιθέσεων στο Ισραήλ (1987-1993 και 2000-2005), στις οποίες σκοτώθηκαν χιλιάδες άνθρωποι.

Ο ειδικός για τον αντισημιτισμό Tom Uhlig συνοψίζει το περιστατικό ως εξής: η έκκληση σε τρομοκρατία αποσκοπούσε στο να κάνει μια βαρετή καλλιτεχνική εμφάνιση προκλητική, επειδή από μόνη της δεν ήταν αρκετά συναρπαστική.

Ενώ εκφράζονταν αυτές οι ευχές για θάνατο Ισραηλινών στρατιωτών και ο παλαιστινιακός τρομοκρατισμός εξυμνούνταν, δεκάδες άνθρωποι χόρευαν ξέφρενα, πολλοί με μια κουφίγια στον λαιμό, το λεγόμενο παλαιστινιακό μαντίλι. Οι παρόντες πολιτικοί της Αριστεράς δεν αντέδρασαν. Στο μεταξύ η αστυνομία έχει ξεκινήσει έρευνα, για να εξετάσει αν οι δηλώσεις είναι ποινικά κολάσιμες.

Στον οργανισμό Νόικελν ανήκει και η «Landesarbeitsgemeinschaft Palästinasolidarität» (LAG), μια εσωκομματική ομάδα για τη σύγκρουση Ισραήλ-Παλαιστίνης. Η LAG δέχεται κριτική για τη μονομερή της στάση στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και για την εγγύτητά της προς το αμφιλεγόμενο κίνημα BDS (Boycott, Divestment and Sanctions). Το 2025 κατέθεσε πρόταση που στόχευε στην «αποποινικοποίηση» του BDS.

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της «Welt», η Arbeitsgemeinschaft χαρακτήρισε τη σφαγή της Χαμάς τον Οκτώβριο του 2023 ως «πράξη αντίστασης» και ζήτησε τη στήριξη της «παλαιστινιακής αντίστασης σε όλες τις μορφές της».

Η έκθεση της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Προστασίας του Συντάγματος για το 2024 περιγράφει αυτή τη σκηνή ως εξής: «Για τους δογματικούς εξτρεμιστές της Αριστεράς, η αλληλεγγύη προς την Παλαιστίνη αποτελεί βασικό και συνδετικό πεδίο δράσης. Περιλαμβάνει διάφορες πτυχές, μέχρι και εχθρότητα προς το Ισραήλ και αντισιωνισμό. Μεθοδικά προσπαθούν οι δογματικοί εξτρεμιστές της Αριστεράς να διαποτίσουν ιδεολογικά και να διεισδύσουν οργανωτικά συζητήσεις και διαδηλώσεις με αναφορά στην κατάσταση στη Μέση Ανατολή».

Καμία συνέπεια για τους υπεύθυνους στον κομματικό οργανισμό

Η Elif Eralp έχει καταδικάσει μεν την εμφάνιση του ράπερ, αλλά αφήνει ασαφές ποιες συγκεκριμένες συνέπειες θέλει η ίδια να επιβάλει ή αν σκοπεύει, για παράδειγμα, να απομακρύνει υπεύθυνους από τις θέσεις τους.

Στο ερώτημα του Euronews πώς θα έπρεπε να αντιδράσει το κόμμα όταν σε διαδηλώσεις ή εκδηλώσεις στις οποίες συμμετέχουν αριστεροί πολιτικοί ακούγονται αντισημιτικά συνθήματα ή συνθήματα που εξυμνούν τη Χαμάς, η Eralp και το γραφείο της δεν θέλησαν να απαντήσουν, πέντε ημέρες πριν από την εκλογική Κυριακή, «για λόγους χρόνου».

Στην προεκλογική συζήτηση στο δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό δίκτυο rbb, λίγο πριν από το εκλογικό σαββατοκύριακο, ο επικεφαλής υποψήφιος της CDU Stefan Evers κατηγόρησε την Elif Elap ότι δεν έχει τον απαραίτητο έλεγχο στο κόμμα της. Ήδη γύρω στις 7 Οκτωβρίου 2023, είπε, η σφαγή της Χαμάς είχε δικαιολογηθεί από κομματικούς κύκλους ως αυτοάμυνα: «Δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά. Αυτό που ζήσαμε στη προεκλογική σκηνή στο Νόικελν ήταν ένα από πολλά. Και λέω κάτι πολύ ξεκάθαρα: το μίσος για τους Εβραίους είναι μίσος για τον άνθρωπο. Και δεν γίνεται σε αυτή την πόλη να ανεχόμαστε μίσος και εχθρότητα προς τον άνθρωπο. Και γι’ αυτό περιμένω ξεκάθαρη στάση, συνέπεια και παρέμβαση», τόνισε ο Evers.

Η Elif Elap απάντησε ότι το κόμμα υπερασπίζεται το δικαίωμα ύπαρξης του Ισραήλ, αλλά ότι δεν βοηθάει το κλίμα στην πρωτεύουσα «να αντιμετωπίζουμε με ιδιαίτερη καταστολή εκείνες τις διαδηλώσεις που θέλουν να εκφράσουν αλληλεγγύη στην Παλαιστίνη». Θέλει, όπως είπε, να κάνει «μια πολιτική που αγκαλιάζει, για την προστασία της εβραϊκής, της μουσουλμανικής, της, της παλαιστινιακής ζωής».

Το γεγονός είναι το εξής: από τις 7 Οκτωβρίου 2023 έως τις 13 Μαρτίου 2026 καταγράφηκαν σχεδόν 12.500 αδικήματα στο περιβάλλον των διαδηλώσεων υπέρ της Παλαιστίνης, σύμφωνα με την αστυνομία του Βερολίνου. Μεταξύ αυτών 2.277 βίαια αδικήματα, 3.453 φθορές περιουσίας, 2.205 αδικήματα προπαγάνδας καθώς και 1.046 περιπτώσεις υποκίνησης μίσους.

Ο κομματικός οργανισμός Νόικελν δεν τοποθετήθηκε επίσης στα ερωτήματα του Euronews. Αυτά αφορούσαν, μεταξύ άλλων, το αν ο ράπερ θα λάμβανε σήμερα ξανά πρόσκληση για εμφάνιση σε εκδήλωση της Αριστεράς και πώς ο οργανισμός αντιμετωπίζει τους εβραίους Βερολινέζους που δεν αισθάνονται πλέον ασφαλείς στην πρωτεύουσα.

Πόσο μεγάλο είναι το πρόβλημα του αντισημιτισμού στην Αριστερά του Βερολίνου;

Ο αντισημιτισμός και ο αντισιωνισμός είναι γνωστοί εδώ και χρόνια και σε άλλους οργανισμούς του κόμματος σε ομόσπονδα κρατίδια, όπως για παράδειγμα στη Βρέμη. Η πρώην επικεφαλής της Die Linke Janine Wissler βρέθηκε το καλοκαίρι του 2025 στο επίκεντρο κριτικής επειδή εμφανίστηκε σε μια «Mullah-Demo» που εξέφραζε ξεκάθαρα αλληλεγγύη προς το τρομοκρατικό καθεστώς του Ιράν. Επικριτές όπως οι Klaus Lederer, Elke Breitenbach και Sebastian Scheel αποχώρησαν από το κόμμα λόγω της διαμάχης για τη στάση του απέναντι στο Ισραήλ. Η σύγκρουση διεισδύει έτσι βαθιά στο εσωτερικό της, από τους οργανισμούς των κρατιδίων έως την ομοσπονδιακή ηγεσία.

Ιδιαίτερα έντονος είναι στην Linksjugend: εκεί το Ισραήλ χαρακτηρίζεται «σύστημα απαρτχάιντ» και ο πόλεμος στη Γάζα χαρακτηρίζεται «γενοκτονία». Στη Θουριγγία, μια εκπρόσωπος της Linksjugend τιμωρήθηκε από το τοπικό κομματικό δικαστήριο μετά από έναν παραλληλισμό Ολοκαυτώματος-Γάζας.

Στο Βερολίνο-Νόικελν, η Linksjugend μοίρασε στις αρχές Σεπτεμβρίου σε σχολεία αυτοκόλλητα με ένα πολυβόλο και την παλαιστινιακή σημαία, όπως μετέδωσε η Tagesspiegel.

Ο αντισημιτισμός στο εσωτερικό της Die Linke δεν είναι αποκλειστικά βερολινέζικο φαινόμενο. Ωστόσο ο οργανισμός του Βερολίνου ξεχωρίζει εδώ και χρόνια για τις ιδιαίτερα σφοδρές εσωκομματικές συγκρούσεις γύρω από το Ισραήλ, την Παλαιστίνη και τον τρόπο αντιμετώπισης του αντισημιτισμού. Σημαντικό ρόλο παίζουν σε αυτό ισχυρές τάσεις αλληλεγγύης προς την Παλαιστίνη και αντισιωνισμού εντός του οργανισμού.

Το θέμα παραμένει έτσι μια δοκιμασία αντοχής, τόσο για το κόμμα Die Linke όσο και για τμήματα του πολιτικού και ακτιβιστικού περιβάλλοντός του.