Μια καουμπόικη πράξη: Ο Ιβάν ΜακΚλέλαν φωτογραφίζει τη μαύρη κουλτούρα του ροντέο

Λίγες φιγούρες είναι τόσο βαθιά ριζωμένες στη συλλογική αμερικανική φαντασία όσο ο καουμπόης. Το τραχύ ενσάρκωμα της ανεξαρτησίας, της ελευθερίας και της αυτοδυναμίας, ένα εθνικό είδωλο που απαθανατίστηκε σε ταινίες όπως το The Searchers και το The Good, the Bad and the Ugly.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Όμως για γενιές ολόκληρες, αυτή η εικόνα ήταν σχεδόν αποκλειστικά λευκή.

Μεγαλώνοντας στο Κάνσας Σίτι, ο φωτογράφος Ivan McClellan γνώριζε έναν άνδρα λίγο πιο κάτω στον δρόμο, τον κύριο Wills, που εξέτρεφε βοοειδή. Ήταν όμως μαύρος, φορούσε καπέλο του μπέιζμπολ και φόρμες εργασίας και δεν έμοιαζε καθόλου με τον John Wayne ή τον Val Kilmer στο Tombstone. Έτσι δεν του πέρασε ποτέ από το μυαλό να τον αποκαλέσει καουμπόη. Η εικόνα στη μεγάλη οθόνη και η ζωή γύρω του απλώς δεν ταίριαζαν.

Το 2015, όμως, ο McClellan ταξίδεψε τέσσερις ώρες μέχρι ένα ροντέο στην Οκλαχόμα και είδε χιλιάδες μαύρους καουμπόηδες και καουμπόισσες που έμοιαζαν πολύ περισσότερο με τους ανθρώπους ανάμεσα στους οποίους είχε μεγαλώσει, παρά με οτιδήποτε του είχε δείξει το Χόλιγουντ: άνδρες με χρυσές αλυσίδες και αθλητικά Jordans, γυναίκες με μακριές πλεξούδες και ακρυλικά νύχια, να καλπάζουν άλογα με 50 μίλια την ώρα, ενώ γκόσπελ, R&B και χιπ χοπ γέμιζαν την ατμόσφαιρα.

Εκείνη η στιγμή έγινε η αφετηρία μιας εμμονής που κράτησε σχεδόν μια δεκαετία. Ο McClellan άρχισε να ταξιδεύει σε όλη την Αμερική, φωτογραφίζοντας την κουλτούρα των μαύρων καουμπόηδων και καουμπόισσων σε ροντέο, ράντσα, σπίτια και εκδηλώσεις. Το πρότζεκτ του 2024, Eight Seconds, που πήρε το όνομά του από τον χρόνο που πρέπει να μείνει ο αναβάτης του ταύρου στη σέλα για να θεωρηθεί η προσπάθεια έγκυρη, κατέληξε τελικά σε ένα βιβλίο που αγαπήθηκε πολύ.

Έκτοτε, ο McClellan διοργάνωσε το δικό του ροντέο στο πλαίσιο του πρότζεκτ Eight Seconds, προσφέροντας σημαντικά χρηματικά έπαθλα σε μαύρους διαγωνιζόμενους, ενώ συνεχίζει να φωτογραφίζει και να καταγράφει μια κουλτούρα που, όπως πιστεύει, έχει αγνοηθεί.

Τώρα κυκλοφορεί μια νέα έκδοση του βιβλίου του με τίτλο Eight Seconds: Legacy in Motion, η οποία περιλαμβάνει 91 επιπλέον εικόνες, τις οποίες ο ίδιος περιγράφει ως πιο «πολύτιμες» και πιο «επείγουσες».

Το Euronews Culture μίλησε με τον McClellan για το νέο του βιβλίο, τη διαδρομή του μέσα στην κουλτούρα των μαύρων καουμπόηδων και τον λόγο που πέρασε από το να φωτογραφίζει το ροντέο στο να στήσει ένα δικό του.

Λοιπόν, η πρώτη έκδοση κυκλοφόρησε το 2024 και αυτή η νέα έκδοση του Eight Seconds έχει 91 νέες εικόνες. Τι ήταν αυτό που σας έκανε να επιστρέψετε στο βιβλίο τόσο σύντομα;

Μου φάνηκε σαν ένα όμορφο κλείσιμο σχεδόν δέκα χρόνων δουλειάς, να κρέμομαι από τους φράχτες, να κυνηγάω καουμπόηδες, να αποφεύγω ταύρους και να παρατηρώ, να απορροφώ και να βυθίζομαι ολοκληρωτικά σε μια κουλτούρα με την οποία είχα εμμονή και την οποία αγάπησα απόλυτα.

Όταν βγήκε το βιβλίο, υπέθεσα ότι το πρότζεκτ είχε τελειώσει, ότι θα προχωρούσα σε κάτι άλλο και θα φωτογράφιζα κάτι διαφορετικό. Αλλά συνέχισε και, στην πραγματικότητα, εντάθηκε. Άρχισα να οργανώνω το δικό μου ροντέο και να φωτογραφίζω εκεί, και να περνάω χρόνο σε περισσότερα ροντέο, με ρυθμό που δεν είχα ποτέ ξανά τα προηγούμενα χρόνια.

Δύο χρόνια αργότερα, συνειδητοποίησα ότι είχα συγκεντρώσει χιλιάδες φωτογραφίες σε ράντσα και σπίτια ανθρώπων και σε εκδηλώσεις – τις δικές μου και άλλων. Και η δουλειά μου στα πορτρέτα είχε γίνει πολύ πιο οικεία, πολύ πιο κοντά στα πρόσωπα. Ένιωσα ότι κι αυτή η δουλειά αξίζει να βρει τη θέση της στον κόσμο.

Έτσι άρχισα να τη συγκεντρώνω σε ένα βιβλίο, και η αίσθηση ήταν παρόμοια. Έμοιαζε με επέκταση ή συνέχεια του πρώτου βιβλίου, αλλά ήταν πολύ διαφορετικό, και πολύ πιο πολύτιμο και πολύ πιο επείγον από το πρώτο.

Μεγαλώνοντας στο Κάνσας Σίτι, σας ξάφνιασε αυτό που ανακαλύψατε για την κουλτούρα των καουμπόηδων;

Μεγάλωσα στο Κάνσας. Μαζεύαμε βατόμουρα, σκαρφαλώναμε σε δέντρα, κυνηγούσαμε πυγολαμπίδες, όλα αυτά που μπορεί κανείς να φανταστεί. Υπήρχαν ανεμοστρόβιλοι, ξέρετε. Πολλά πράγματα στο Κάνσας είχαν έντονα αγροτικό χαρακτήρα, αλλά δεν έμοιαζαν καθόλου με τις ταινίες με καουμπόηδες που έβλεπα στην τηλεόραση. Δεν σχετίζονταν ούτε συνδέονταν με αυτή την εικόνα, κυρίως επειδή όλοι γύρω μου ήταν μαύροι.

Ξέρετε, υπήρχε ένας άνδρας πιο κάτω στον δρόμο, ο κύριος Wills, που εξέτρεφε βοοειδή, αλλά ήταν μαύρος. Έτσι δεν σκέφτηκα ποτέ ότι ήταν καουμπόης, γιατί δεν έμοιαζε καθόλου με τον John Wayne. Δεν έμοιαζε καθόλου με τον Val Kilmer στο Tombstone. Ήταν απλώς εκεί έξω, με καπέλο του μπέιζμπολ και φόρμες, σπρώχνοντας τα ζώα. Και ο Junebug, ο γείτονας, εξέτρεφε σκυλιά και κότες και ήταν σε μια συμμορία του δρόμου. Ούτε αυτός έμοιαζε με καουμπόη.

Έτσι, μόλις το 2015 πήγα σε ένα ροντέο τέσσερις ώρες μακριά από το σπίτι όπου μεγάλωσα και είδα χιλιάδες μαύρους καουμπόηδες που έμοιαζαν πολύ περισσότερο με τους ανθρώπους με τους οποίους είχα μεγαλώσει, παρά με αυτούς στις ταινίες. Τότε κατάλαβα ότι η εικόνα στην ταινία είναι αυτή που είναι ανακριβής. Δεν είναι το περιβάλλον στο οποίο ζω. Δεν είναι η κουλτούρα στην οποία ανήκω. Είναι η ταινία που είναι, ξέρετε, μια υπερβολή ή μια παραποίηση αυτής της κουλτούρας.

Είδα μαύρους με καουμπόικα καπέλα, χωρίς μπλούζα, με χρυσές αλυσίδες, να ιππεύουν άλογα φορώντας σορτς του μπάσκετ. Είδα γυναίκες με μακριές πλεξούδες και ακρυλικά νύχια να καλπάζουν με 50 μίλια την ώρα. Μου φαινόταν πολύ οικείο. Έμοιαζε πολύ με το σπίτι. Και είχε μια νότα από εκείνη την κινηματογραφική εικόνα, αλλά όχι αρκετή ώστε να νιώσω άνετα με τις αναπαραστάσεις που είχα δει σε ταινίες και στην τηλεόραση.

Τι είναι αυτό που σας συναρπάζει και σας γοητεύει τόσο στην κουλτούρα των μαύρων καουμπόηδων και καουμπόισσων;

Ο κόσμος των καουμπόηδων στην Αμερική είναι κάτι πολύ περισσότερο από ψυχαγωγία. Είναι κάτι παραπάνω από αφήγηση. Είναι χτίσιμο μύθου. Είναι θεμελιώδες για την ταυτότητά μας ως Αμερικανοί. Όσα αποδίδουμε στους καουμπόηδες – αντοχή, πείσμα, ανεξαρτησία – είναι κεντρικά στη δική μας αυτοπεριγραφή.

Το γεγονός όμως ότι οι μαύροι έχουν αποκλειστεί από αυτό το είδωλο, ότι έχουν αποκλειστεί από αυτή την ιστορία, μας εμποδίζει να αποδώσουμε αυτά τα χαρακτηριστικά στον εαυτό μας. Λέει ότι, ναι, οι Αμερικανοί είναι σκληροτράχηλοι, ανθεκτικοί και ανεξάρτητοι, αλλά οι μαύροι δεν είναι έτσι, επειδή δεν συμπεριλαμβάνονται σε αυτή την εικόνα.

Καταλαβαίνοντας ότι αυτό δεν ισχύει, αποφάσισα να γκρεμίσω αυτόν τον μύθο: να βγάλω εικόνες και φιλμ, να διηγηθώ ιστορίες και να κάνω ζωντανές εκδηλώσεις σε αρένες, έτσι ώστε η επόμενη γενιά μαύρων σε αυτή τη χώρα να μην έχει καμία αμφιβολία ότι βρίσκεται απολύτως κάτω από την ομπρέλα όλων αυτών των ευγενών χαρακτηριστικών που αποδίδουμε στον εαυτό μας.

Οι γυναίκες είναι πραγματικά θεμελιώδεις σε αυτόν τον κόσμο. Στην κουλτούρα των καουμπόηδων, στις περισσότερες περιπτώσεις, οι γυναίκες έχουν το πάνω χέρι. Στα μεγάλα ροντέο, στις μεγάλες διοργανώσεις όπου πηγαίνεις, οι περισσότερες πρόεδροι είναι γυναίκες και οι περισσότερες ομάδες τους αποτελούνται από γυναίκες. Οπότε, αν πρόκειται να πάρεις χρήματα ως καουμπόης, στο μπροστινό μέρος της επιταγής θα υπάρχει γυναικείο όνομα.

Τώρα, μιλάμε σε μια περίοδο που, όπως θα έλεγαν κάποιοι, οι Ηνωμένες Πολιτείες ίσως δεν ήταν ποτέ τόσο διχασμένες. Τι είδους αντίδραση και ανταπόκριση είχε η πρώτη έκδοση;

Η πρώτη έκδοση, και αυτό δεν ήταν εσκεμμένο, κυκλοφόρησε την ίδια μέρα με το άλμπουμ της Beyoncé, Cowboy Carter. Βγήκε ακριβώς την ίδια ημέρα, την ίδια ώρα, με εκείνο το άλμπουμ. Κι έτσι το βιβλίο πήρε φωτιά· ο κόσμος έψαχνε παράπλευρες ιστορίες να διηγηθεί, ή να βρει την κουλτούρα και τις πηγές από τις οποίες αντλούσε η Beyoncé. Και το βιβλίο βρισκόταν ακριβώς κάτω από κάθε ρεπορτάζ για την Beyoncé, σε όλο τον κόσμο. Ήταν ένα δώρο της σύμπτωσης. Νομίζω ότι ήταν, ξέρετε, σε μεγάλο βαθμό θέμα τύχης. Ήταν καρμικό που συνέπεσαν έτσι. Νομίζω ότι είναι το μόνο πράγμα που έχω κοινό με την Beyoncé, αλλά είναι κάτι για το οποίο είμαι απίστευτα περήφανος.

Οι άνθρωποι εξακολουθούν να το έχουν πάνω στα τραπέζια της τραπεζαρίας τους, το κρατούν στα ράφια τους. Νομίζω ότι πολλοί μαύροι και λευκοί το είδαν ως πηγή περηφάνιας. Οι λευκοί το είδαν ως: «Αυτό είναι ένα κομμάτι της χώρας όπου ζω. Είναι κάτι για το οποίο μπορώ κι εγώ να είμαι περήφανος». Και οι μαύροι το είδαν ως έναν ορισμό, ως απόδειξη μιας ταυτότητας που κουβαλούν μέσα τους.

Υπήρξε και λίγη αρνητικότητα, αλλά δεν δίνω ιδιαίτερη σημασία σε αυτά. Δεχόμουν τηλεφωνήματα από ανθρώπους που έλεγαν: «Ψάχνω εισιτήρια για εκείνο το ροντέο με τους πιθήκους». Κι εγώ απλώς έκλεινα το τηλέφωνο και συνέχιζα τη μέρα μου. Δεν κολλάω σε αυτά. Δεν τα αφήνω να με κατακλύσουν, γιατί υπάρχουν χιλιάδες και χιλιάδες άνθρωποι που το υποδέχονται θετικά και δεν προσβάλλονται από κάποιον που απλώς γιορτάζει τη δική του κουλτούρα.

Ο τίτλος του βιβλίου, «Eight Seconds», παραπέμπει στον χρόνο που πρέπει να κρατηθείς πάνω σε έναν ταύρο ή ένα άλογο. Το έχετε δοκιμάσει ο ίδιος; Τώρα που έχετε το δικό σας ροντέο...

Δεν έχω προσπαθήσει να καβαλήσω ταύρο ή αφηνιασμένο άλογο. Δεν είναι κάτι που με ενδιαφέρει καθόλου. Μου έχουν ασκήσει πίεση. Πλέον οργανώνουμε προπονητικά κάμπινγκ για τους καουμπόηδες, γιατί πρόκειται για ιππασία ταύρου, όχι για το «πιάσου από τον ταύρο και κράτα». Υπάρχει τεχνική σε αυτό και τρόπος να αυξήσεις τις πιθανότητες να παραμείνεις στη σέλα.

Οπότε, εγώ οργανώνω τα κάμπινγκ. Φέρνω προπονητές για να διδάξουν στους αθλητές πώς να βελτιώσουν την τεχνική τους. Αλλά κάθε φορά που κάνουμε ένα, οι καουμπόηδες λένε: «Ivan, σειρά σου. Βάλε το γιλέκο. Ανέβα σε αυτόν τον ταύρο». Κι εγώ τους απαντώ: «Το όνομά μου είναι στο μπροστινό μέρος της επιταγής, όχι στο πίσω. Δεν το κάνω αυτό. Δεν παίζω θέατρο για εσάς».

Είμαι μεγάλος, είμαι βαρύς. Εκείνη η εποχή έχει περάσει. Δεν είναι κάτι που πρόκειται να κάνω σύντομα.

Έχετε προχωρήσει πέρα από τη φωτογράφιση της κουλτούρας και έχετε στήσει το δικό σας ροντέο. Γιατί ήταν τόσο σημαντικό για εσάς;

Ξέρετε, είδα πολλή ανισότητα σε αυτόν τον κόσμο. Υπήρχαν μαύροι καουμπόηδες που διαγωνίζονταν για μερικές εκατοντάδες δολάρια, κάνοντας ακριβώς τα ίδια αγωνίσματα με λευκούς που έπαιρναν δεκάδες χιλιάδες έως εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια για να καβαλήσουν τους ίδιους ταύρους και να κάνουν ακριβώς τα ίδια αγωνίσματα. Έτσι αποφάσισα ότι το καλύτερο που μπορούσα να κάνω για να μειώσω αυτή την απόσταση ήταν να οργανώσω τη δική μου διοργάνωση και να μοιράσω 60.000 δολάρια σε έπαθλα, ένα ποσό που αυτοί οι μαύροι αθλητές δεν είχαν ξαναδεί ποτέ.

Και ήθελα να το κάνω με τέχνη. Ήθελα ο φωτισμός εκεί μέσα να είναι σαν φωτογραφικό στούντιο. Ήθελα να είναι πνευματικά δυνατό και σωματικά συγκινητικό. Ήθελα να είναι μια ζωντανή εμπειρία όπως καμία άλλη. Προσωπικά, όμως, δεν είχα οργανώσει ούτε πάρτι γενεθλίων. Δεν είχα κανέναν λόγο να πιστεύω ότι θα μπορούσα να γεμίσω μια αρένα με χιλιάδες ανθρώπους, αλλά απλώς εμπιστεύτηκα το ένστικτό μου και το έκανα, και ήταν μια εκκωφαντική επιτυχία.

Τον πρώτο χρόνο είχαμε 2.000 ανθρώπους στην αρένα. Μοιράσαμε 60.000 δολάρια σε έπαθλα. Είδα αθλητές να αγοράζουν καινούργια φορτηγά, νέες καρότσες, να παίρνουν τις επαγγελματικές τους κάρτες και να μένουν στον δρόμο όλο το καλοκαίρι κάνοντας αυτό που αγαπούν. Τον επόμενο χρόνο, βρεθήκαμε σε γήπεδο χόκεϊ και πουλήσαμε 7.200 εισιτήρια. Ήταν κατάμεστο, ο κόσμος χόρευε και περνούσε υπέροχα, γνωρίζοντας αυτή την κουλτούρα για πρώτη φορά, όπως κι εγώ, σε έναν χώρο πολιτισμικά πλούσιο και οικείο για εκείνους.

Και με πολλούς τρόπους, τον τρίτο χρόνο επιστρέψαμε στο Πόρτλαντ, στο Όρεγκον, εκεί όπου ξεκινήσαμε, και πήγαμε και στη Φιλαδέλφεια, στην Ανατολική Ακτή. Κάναμε λοιπόν δύο διοργανώσεις και συνεχίζουμε να μεγαλώνουμε και να εξελίσσουμε το ροντέο, να αγγίζουμε περισσότερες ζωές και να φέρνουμε περισσότερο κόσμο κάτω από αυτή την ομπρέλα, κάτι που θεωρώ εξαιρετικά σημαντικό, ιδίως τώρα με τον δημόσιο διάλογο στην Αμερική.

Είναι σαν να λέμε: «Δεν θα μας πείτε εσείς ποιοι είμαστε και δεν θα περιορίσετε πού μπορούμε να πάμε». Τι θα γινόταν αν ήμασταν 7.000 μέσα σε μια αρένα; Είναι κάτι απίστευτα δυνατό. Οπότε θα συνεχίσουμε να μαζευόμαστε, να συγκεντρωνόμαστε και να αφηγούμαστε αυτή την ιστορία σε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους.

Ελπίζετε σε ένα μέλλον όπου η διάκριση ανάμεσα σε μαύρα και λευκά ροντέο θα εξαφανιστεί;

Αυτό θα ήταν το όνειρο.

Δηλαδή, οτιδήποτε δυτικό, οτιδήποτε έχει να κάνει με τη γεωργία, οτιδήποτε σχετίζεται με τα ροντέο στην Αμερική είναι τρομερά φυλετικό, χωρισμένο σε ομάδες. Οι Μεξικανοί κάνουν κάτι δικό τους, με τον δικό τους πολιτισμικό τρόπο. Υπάρχουν ροντέο Ινδιάνων, υπάρχουν λευκά ροντέο, υπάρχουν γκέι ροντέο, υπάρχουν γυναικεία ροντέο. Όλα είναι πολύ κατανεμημένα, αλλά και πολύ πλούσια πολιτισμικά.

Αλλά, μέσα στην ταυτότητα κάθε ομάδας στην οποία πηγαίνεις – εγώ λατρεύω τα μεξικανικά ροντέο. Είναι απίστευτα διασκεδαστικά. Ο κόσμος χορεύει πάνω στη σκόνη ενώ άλλοι καβαλούν ταύρους. Υπάρχει μια μπάντα 32 ατόμων που παίζει μουσική. Είναι μια φοβερή εμπειρία. Αλλά δεν είναι ένας χώρος στον οποίο νιώθω απαραίτητα ότι ταιριάζω ή ότι ανήκω. Δεν είναι το ίδιο με όταν πηγαίνω σε ένα μαύρο ροντέο.

Θα ήθελα λοιπόν αυτές οι διοργανώσεις να διατηρήσουν την ταυτότητα και τον πολιτισμικό τους πλούτο, αλλά θα ήθελα επίσης να αναγνωρίσουμε ότι «κάνουμε όλοι το ίδιο πράγμα» – και το κάνουμε σε μια εποχή και σε μέρη όπου οι καουμπόηδες γίνονται όλο και πιο σπάνιοι. Βρίσκονται σε απότομη κάμψη. Όλο και λιγότεροι άνθρωποι μπαίνουν στη γεωργία, όλο και λιγότεροι ζουν σε αγροτικές κοινότητες. Πολλές αγροτικές εκτάσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες γίνονται data centres.

Κι έτσι, συνολικά, σε όλες αυτές τις φυλετικές ομάδες, αυτό που αγαπούν, αυτή η κληρονομιά που έχει περάσει από γενιά σε γενιά, μπορεί σε δέκα χρόνια να μην υπάρχει καθόλου. Ξέρετε, μπορεί να εξαφανιστεί πλήρως.

Γι’ αυτό πιστεύω ότι ίσως είναι αναγκαίο να μαζευτούμε όλοι μαζί και να βασιστούμε ο ένας στον άλλον λίγο περισσότερο, απλώς για να το κρατήσουμε ζωντανό· ώστε να συνεχίσουμε να έχουμε κτηνοτροφία, να έχουμε ανθρώπους που γνωρίζουν την τέχνη της ιππασίας και να μπορούμε, ξέρετε, να έχουμε τροφή που είναι, σε κάποιο βαθμό, τοπική.

Eight Seconds: Legacy in Motion του Ivan McClellan εκδίδεται από την Damiani Books.