Αυτή την Τρίτη η Πορτογαλία ξύπνησε πιο λυπημένη: πέθανε ο Ζόρζε Πάλμα, στα 76 του, από καρδιοαναπνευστική ανακοπή. Ο καλλιτέχνης έφυγε, αλλά τα τραγούδια του μένουν. Από τον Ερμάν Ζοζέ ως τον Αντόνιου Ζαμπούζου, η Euronews ρώτησε ποιο είναι το αγαπημένο τους.
Jorge Palma, ένας από τους πιο σημαντικούς τραγουδιστές, δημιουργούς και συνθέτες της σύγχρονης πορτογαλικής μουσικής, πέθανε τη Δευτέρα, σε ηλικία 76 ετών, παρότι μεταφορικά είχε ζήσει πάνω από εκατό χιλιάδες, όπως τραγουδούσε στο Encosta-te a mim, τραγούδι από το άλμπουμ Voo Nocturno του 2007. Για την ιστορία θα μείνει το βιντεοκλίπ όπου ο Palma εμφανίζεται περιτριγυρισμένος από φίλους, παλιούς και νέους. Ο Palma μπορεί να μας άφησε, αλλά τα τραγούδια του θα ανήκουν για πάντα στην πορτογαλική κουλτούρα και ψυχή.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Στο Estróina, κομμάτι από το τελευταίο του άλμπουμ, Vida (2023), τραγουδά: «seja lá quem for o meu cangalheiro, tenha atenção de me vestir a rigor». Δεν θα μπορούσε να υπάρξει καλύτερο «ένδυμα» από τις τόσες λέξεις αποχαιρετισμού που του έχουν ήδη αφιερωθεί αλλά και από τις αμέτρητες που έγραψε ο ίδιος.
Και, όπως συνέχιζε να τραγουδά, «e já que a vida é pra ser vivida ao vivo e a cores, brindemos aos prazeres, sem falsos pudores». Αυτό ακριβώς θα κάνουμε. Η Euronews μίλησε με ανθρώπους κοντινούς στον τραγουδιστή, στην πορτογαλική κουλτούρα και αφοσιωμένους θαυμαστές της κληρονομιάς του, για να καταλάβει τι μένει μετά την αναχώρηση και ποια τραγούδια δεν θα ξεχάσουν ποτέ.
Herman José - ηθοποιός και κωμικός
Για τον Herman José, που διασταυρώθηκε πολλές φορές, σε διάφορες περιστάσεις, με τον Jorge Palma, η απώλειά του «αφήνει μια σιωπή που δύσκολα γεμίζει».
Μία από τις πιο ιδιαίτερες αναμνήσεις του με τον τραγουδιστή γυρίζει στο 1974. «Υπήρξα μουσικός του, πλάι στον μεγάλο Pedro Osório. Είναι από εκείνες τις αναμνήσεις που ο χρόνος δεν σβήνει και που σήμερα επιστρέφει με μια ιδιαίτερη δύναμη. Ήμασταν όλοι πολύ νεότεροι, σε μια Πορτογαλία που επίσης ξεκινούσε μια νέα ζωή, και ήδη τότε υπήρχε η εξαιρετική μουσική προσωπικότητα του Jorge – ανήσυχη, ελεύθερη, απρόβλεπτη, συναρπαστική», τονίζει.
Ο κωμικός λέει ότι ο Jorge Palma ήταν ένας «μουσικός απολύτως μοναδικός», από εκείνους που «ποτέ δεν χρειάστηκε να μοιάσουν με κανέναν για να αναγνωρίζονται από το πρώτο ακόρντο, την πρώτη λέξη, την πρώτη έκφραση αυτής της φωνής».
Από ολόκληρο το έργο που αφήνει ο Jorge Palma, ο Herman José ξεχωρίζει το Deixa-me Rir (από το O Lado Errado da Noite, 1985) «ίσως γιατί σε αυτό βρίσκω πολύ από τον Jorge: την ευφυΐα, την ειρωνεία, τη δυσπιστία απέναντι στις βεβαιότητες, μια κάποια μελαγχολία κρυμμένη πίσω από το χαμόγελο. Και εκείνη τη σπάνια ικανότητα να λέει σοβαρά πράγματα χωρίς να χάνει ποτέ την αναίδειά του», καταλήγει.
António Zambujo - τραγουδιστής και συνθέτης
Για τον τραγουδιστή από τη Μπέχα, το να επιλέξει ένα τραγούδι του Jorge Palma είναι «άδικο», επειδή «όλο το έργο του είναι εξαιρετικά πλούσιο». Παρ’ όλα αυτά, αποδέχτηκε την πρόκληση της Euronews και επέλεξε το τραγούδι O Meu amor Existe, από το άλμπουμ «voz e piano» Só του 1991.
«Θεωρώ αυτόν τον δίσκο τον καλύτερο στην ιστορία της πορτογαλικής μουσικής, και ό,τι κι αν μπορούσα να πω για τον Jorge Palma, δεν θα ήταν αρκετό, δεδομένης της διάστασης που, κατά τη γνώμη μου, έχει», είπε.
Gabriel Gomes - μουσικός και συνθέτης
«Έχασα έναν φίλο, έναν ήρωα», μας λέει αρχικά ο Gabriel Gomes, ακορντεονίστας και πρώην μέλος των Madredeus και της Sétima Legião. Και συμπληρώνει αμέσως ότι «κέρδισα πολλά με την παρουσία του στη ζωή μου».
Ακόμη και φέτος, μοιράστηκε τη σκηνή με τον Jorge Palma και στο φεστιβάλ Artes à Vila, στο Μοναστήρι της Batalha, παρουσίασε την πρώτη του σόλο δουλειά.
«Το κενό πονάει, αλλά η μνήμη και το έργο του θα το γεμίσουν. Έφυγε γρήγορα, όπως του άξιζε», σημειώνει.
Ο Gabriel Gomes επέλεξε το τραγούδι Passos em Volta, από το άλμπουμ Bairro do Amor, που έπαιξαν μαζί αμέτρητες φορές στη σκηνή και, όπως λέει και ο στίχος, ο Jorge Palma «άνοιξε το παράθυρο και πέταξε».
Tiago Cação - καλλιτεχνικός μάνατζερ
Με μια μακρά πορεία στη μουσική βιομηχανία, στο θέαμα και στο καλλιτεχνικό μάνατζμεντ, μας εξομολογήθηκε ότι ποτέ δεν θέλησε να γνωρίσει τον Jorge Palma.
«Ποτέ δεν θέλησα να γνωρίσω τον Jorge. Ποτέ δεν θέλησα να τον πλησιάσω. Ήθελα πάντα να κρατήσω τον Jorge σε ένα άπιαστο μέρος, όπου βρίσκονται οι μεγάλοι ποιητές, οι μεγάλοι μουσικοί, που πάντα θαύμαζα. Την Παρασκευή, ο πατέρας μου (πολύ νεότερος από τον Jorge), που νόμιζα πως δεν ήξερε τίποτα για τη μουσική, είπε: "Δεν θα ήθελα να πεθάνω χωρίς να δω μια συναυλία του Jorge Palma. Γιατί για καλλιτέχνες σαν τον Jorge, σκεφτόμαστε πάντα ότι δεν πεθαίνουν. Και δεν"», μοιράστηκε.
Για τον Tiago, η μουσική που δεν θα ξεχάσει είναι το Sonhadores inatos. «Ταυτίζομαι με την απλή ιδέα να μην σταματήσουμε ποτέ να ονειρευόμαστε, παρά τις αναπόφευκτες δυσκολίες που συνεπάγεται το να είσαι στη ζωή».
Fernando Vendrell - σκηνοθέτης
Ο κινηματογραφιστής εξομολογήθηκε ότι σήμερα μπορεί μόνο να θυμάται το Frágil (Bairro do Amor, 1989). «Esta noite estou tão frágil», παραφράζει.
Σκηνοθέτης ταινιών όπως «Aparição» ή «Sombras Brancas», ο Fernando Vendrell θυμάται τον Jorge Palma ως «έναν εξαιρετικό συγγραφέα τραγουδιών».
«Κατά τη γνώμη μου, είναι από τα πιο τέλεια τραγούδια της Πορτογαλίας. Το βλέμμα και η γραφή του ήταν ευέλικτα, οι μελωδίες του χαριτωμένες και μοναδικές. Έφερναν μαζί έναν κόσμο στον οποίο ανήκαμε ή στον οποίο θέλαμε να ανήκουμε», λέει.
Ana Margarida de Carvalho - δημοσιογράφος και συγγραφέας
Όταν έλαβε την είδηση του θανάτου του τραγουδιστή, της ήρθε στο μυαλό το Na Terra dos Sonhos, για τη μελωδία του, επειδή είναι γραμμένο από έναν «αισιόδοξο κυνικό».
Η Ana Margarida de Carvalho παραδέχεται ότι γνωρίζει όλα τα άλμπουμ, τα τραγούδια, τις ακουστικές και τις ζωντανές εκτελέσεις, όπου «η δεξιοτεχνία του στο πιάνο, στην κιθάρα ή στην ηλεκτρική» ξεχώριζε: «Είχε τεράστια ευελιξία, μια δυνατή φωνή που άντεξε στον χρόνο», θυμάται, αναφερόμενη στις πολλές συναυλίες στις οποίες βρέθηκε. Η φωνή του Jorge Palma κυριαρχεί και στην καθημερινότητά της. «Είναι πάντα στην playlist του αυτοκινήτου μου...», λέει.
Από τα πολλά τραγούδια του Jorge Palma, η δημοσιογράφος ξεχωρίζει επίσης το Portugal, Portugal, που θεωρεί «ύμνο», ή το Estrela do Mar, με τα ακόρντα «που μοιάζουν με κύματα, ή το κουαρτέτο εγχόρδων, όπου αποτίει φόρο τιμής στο κουαρτέτο της Αλεξάνδρειας του Durrell».
Ωστόσο, στην Euronews είπε ότι επιλέγει το Eu Fui um Lobo Malvado (Acto Contínuo, 1982). «Με έναν αθώο στίχο, αλλά που, κατά την άποψή μου, είναι ένα τραγούδι που ανατρέπεται και γίνεται η πιο όμορφη δήλωση καλωσορίσματος, ένα τραγούδι για τη φιλία και τη συμφιλίωση, τέλος πάντων, και το ξέρω απ’ έξω και τα παιδιά μου επίσης».
«Ainda não manejei nenhuma arma que não desse ricochete/ e a cicatriz sobrevive sempre à mais perfeita ligadura/ mas quando quiseres és bem-vinda ao meu castelo/ que talvez por ser velho e enrugado / não precisa de pintura», το παραθέτει.
Luiz Carvalho - φωτογράφος
Ο δημιουργός της φωτογραφίας εξωφύλλου αυτού του άρθρου (την οποία παραχώρησε ευγενικά για δημοσίευση) θυμάται την πρώτη του συνάντηση με τον τραγουδιστή: «Σε ξέρω από εκείνο το απόγευμα του 1980 στο Παρίσι, που σε φωτογράφισα να τραγουδάς στο μετρό του Saint-Michel. Μετά πήγαμε για ένα ποτό, νομίζω ότι ήταν και η Graça Lamy μαζί μας. Το ρημάδι το αρνητικό υπάρχει, αλλά δεν μπορώ να το βρω. Λατρεύω το έργο σου και, κυρίως, τη στάση ζωής σου: ελεύθερος, ασυμβίβαστος, ευγενικός, ένας μουσικός με λόγιες ρίζες, κάποιες φορές υπερβολικά τρελός για να μπορεί το σώμα να πληρώσει. Θα ήθελα να είχα κάνει ένα ντοκιμαντέρ για σένα, κάτι ζωντανό, με κάμερα στον ώμο, άμεσο ήχο... θα συνεχίσεις πάντα να είσαι στην καρδιά μου και να σε ακούω, όσο έχω δρόμο μπροστά μου».
Το τραγούδι που επέλεξε είναι το O Lado Errado da Noite, «μια έντονη μελωδία, που έχει πολλά να κάνει με μέρος της πορείας του».
Τέλος... οι επιλογές των συντακτών του κειμένου
Ana Filipa Palma: Το A Gente Vai Continuar δεν είναι απλώς ένα από τα καλύτερα τραγούδια του, είναι και από τα πιο πολυακουσμένα σήμερα και, κυρίως, μια εγγύηση ότι η φωνή του θα παραμείνει «enquanto houver ventos e mar».
Η φόρο τιμής στον Palma, στην τελευταία απονομή των βραβείων Play, έκλεισε με όλο το κοινό να τραγουδά το A Gente Vai Continuar.
Ricardo Figueira: Επιλέγω το Bairro do Amor, γιατί είναι όμορφο να πιστεύουμε ότι υπάρχει ένας τόπος ζωγραφισμένος με ξυλομπογιές από ανθρώπους που πόνεσαν επειδή δεν είχαν κανέναν, μια χώρα όπου δεν υπάρχουν φυλακές ή νοσοκομεία, όπου ο ήλιος φαίνεται μεγαλύτερος και υπάρχουν κύματα τρυφερότητας σε κάθε βλέμμα. Ακόμη κι αν αυτός ο τόπος υπάρχει μόνο στα τραγούδια.