Από την προηγμένη διαλογή στη Σάρτζα μέχρι τις νέες υποδομές αποβλήτων στο Ουζμπεκιστάν, οι προσπάθειες ανάκτησης υλικών και παραγωγής ενέργειας αλλάζουν τη διαχείριση των σκουπιδιών.
Κάθε χρόνο, ο κόσμος παράγει πάνω από 2 δισ. τόνους αστικών απορριμμάτων, τα περισσότερα από τα οποία εξαφανίζονται από μπροστά μας τη στιγμή που τα ρίχνουμε στον κάδο. Εκεί όμως ξεκινά πραγματικά η ιστορία των αποβλήτων.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ένα πλαστικό μπουκάλι που πετιέται μπορεί να ανακυκλωθεί και να γίνει κάτι νέο. Τα υπολείμματα τροφών μπορούν να μετατραπούν σε κομπόστ ή βιοαέριο. Υλικά που δεν ανακυκλώνονται μπορεί να καούν για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Και ό,τι δεν μπορεί να ανακτηθεί καταλήγει τελικά σε χώρους ταφής. Όσο περισσότερα υλικά μπορούν να ανακτηθούν και να επανέλθουν σε χρήση στη διαδρομή, τόσο λιγότερα απορρίμματα φτάνουν στο τέλος αυτού του κύκλου.
Αυτή είναι η βασική αρχή της κυκλικής οικονομίας: να κρατά τις πρώτες ύλες σε χρήση για όσο γίνεται περισσότερο, αρχίζοντας με τη μείωση της κατανάλωσης και συνεχίζοντας με την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση, αντί με το απλό πέταμα.
Διαχωρίζοντας ό,τι έχει ακόμη αξία
Στο συγκρότημα διαχείρισης αποβλήτων της BEEAH στη Σάρτζα, τα αστικά απορρίμματα περνούν από γραμμή διαλογής. Μηχανήματα ξεχωρίζουν πλαστικά, μέταλλα, χαρτί και χαρτόνι, μετατρέποντας ό,τι έφτασε μαζί ως σκουπίδι σε υλικά που μπορούν δυνητικά να ξαναχρησιμοποιηθούν.
Τα πλαστικά μπορούν να υποστούν επεξεργασία και να γίνουν νέα συσκευασία και καταναλωτικά προϊόντα, ενώ το χαρτί και το χαρτόνι μπορούν να ξαναμπούν στον κύκλο της παραγωγής.
Ωστόσο, δεν είναι όλα ανακτήσιμα. Στη Σάρτζα, μέρος των υπολειμμάτων οδηγείται σε μονάδα ενεργειακής αξιοποίησης αποβλήτων, όπου καίγονται για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας αντί να στέλνονται απευθείας σε χώρους ταφής.
«Η ανακύκλωση διατηρεί το υλικό. Η ενεργειακή αξιοποίηση αντιμετωπίζει ό,τι απομένει, εξασφαλίζοντας ότι ακόμη και τα υπολείμματα δημιουργούν αξία», λέει η Alya Al Obeidli, Lead Engineer στην Emirates Waste to Energy.
Η ανακύκλωση κρατά τα υλικά σε χρήση· η ενεργειακή αξιοποίηση έρχεται σε δεύτερο στάδιο, ανακτώντας ενέργεια από υλικό που δεν μπορεί να ανακυκλωθεί. Ό,τι δεν μπορεί να ανακτηθεί τελικά βγαίνει από τον κύκλο και καταλήγει σε χώρους ταφής.
Αυτήν ακριβώς τη διαδρομή προσπαθεί τώρα να αναμορφώσει το Ουζμπεκιστάν.
Ξανασκεπτόμαστε πού καταλήγουν τα απορρίμματα του Ουζμπεκιστάν
Το Ουζμπεκιστάν παράγει περίπου 15 εκατ. τόνους οικιακών απορριμμάτων ετησίως. Κυβερνητικά στοιχεία δείχνουν ότι σήμερα ανακυκλώνεται ή επεξεργάζεται από εξειδικευμένες εταιρείες γύρω στο 5% με 6%.
Για το μεγαλύτερο μέρος, οι χώροι ταφής παραμένουν ο τελικός προορισμός.
Ένας νέος χώρος υγειονομικής ταφής 24 εκταρίων έξω από την Τασκένδη δέχεται περίπου 1.500 έως 2.500 τόνους απορριμμάτων την ημέρα, ανάλογα με την περίοδο και την εποχή, σύμφωνα με τον Shahzod Safarov, Chief Specialist του Agency for Waste Management of Uzbekistan.
Για δεκαετίες, τα σκουπίδια της πρωτεύουσας κατέληγαν σε έναν παλαιότερο χώρο ταφής εκεί κοντά. Στη νεότερη εγκατάσταση, τα απορρίμματα συμπιέζονται και καλύπτονται με χώμα, ενώ προστατευτικές στρώσεις από κάτω έχουν σκοπό να εμποδίσουν τη διείσδυση μολυσμένων υγρών στο έδαφος.
Όμως τα θαμμένα απορρίμματα συνεχίζουν να έχουν περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Καθώς η οργανική ύλη αποσυντίθεται χωρίς οξυγόνο, παράγεται μεθάνιο, ένα ισχυρό αέριο του θερμοκηπίου.
«Υπήρχε πολύ μεγάλη συσσώρευση μεθανίου στον παλιό χώρο ταφής», λέει ο Rafael Bekmullin, Director of the Waste Recycling and Disposal Branch. «Τώρα, υπάρχει στην πραγματικότητα ένα πρόγραμμα σε εξέλιξη εκεί για την εξαγωγή αυτού του αερίου και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από αυτό».
Αξιωματούχοι αναφέρουν ότι 47 χώροι ταφής έχουν κλείσει και αποκατασταθεί τα τελευταία χρόνια, ενώ στόχος του Ουζμπεκιστάν είναι να μειώσει στο μισό τον αριθμό τους έως το 2030.
Όμως το κλείσιμο των χώρων ταφής δεν εξαφανίζει τα απορρίμματα. Αν λιγότερα σκουπίδια θάβονται, πρέπει να βρουν αλλού διέξοδο.
Μετατρέποντας τα απορρίμματα σε ηλεκτρισμό
Ένα μέρος της λύσης παίρνει μορφή έξω από τη Σαμαρκάνδη.
Μια νέα μονάδα ενεργειακής αξιοποίησης αποβλήτων κατασκευάζεται για να επεξεργάζεται περίπου 1.500 τόνους οικιακών απορριμμάτων την ημέρα και αναμένεται, όταν τεθεί σε λειτουργία, να παράγει περίπου 240 εκατ. κιλοβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας τον χρόνο.
Η Aziza Nazarova, Head of the Investment Department στην Uzbekistan’s Agency for Waste Management, λέει ότι ο μακροπρόθεσμος στόχος είναι ο διαχωρισμός των απορριμμάτων σε διαφορετικά ρεύματα: τα ανακυκλώσιμα υλικά να επιστρέφουν στην παραγωγή, τα οργανικά απόβλητα να οδηγούνται σε κομπόστ ή βιοαέριο και τα υπολείμματα σε μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης.
Η σειρά έχει σημασία. Η ενεργειακή αξιοποίηση μπορεί να μειώσει τον όγκο που καταλήγει σε χώρους ταφής, αλλά η ανάκτηση των ανακυκλώσιμων υλικών πρώτα κρατά περισσότερα σε κυκλοφορία.
Και έτσι η διαδρομή επιστρέφει εκεί όπου ξεκίνησε: στον κάδο.
Ο κύκλος ξεκινά στο σπίτι
Στην Ανγκρεν, ανατολικά της Τασκένδης, η ιδιωτική εταιρεία αποβλήτων Zero Waste μοίρασε 10.000 σακούλες σε κατοίκους, στο πλαίσιο πιλοτικού προγράμματος που ενθαρρύνει τα νοικοκυριά να ξεχωρίζουν τα σκουπίδια τους.
Σύμφωνα με τον Sobir Mashrabov, περιφερειακό εκπρόσωπο της εταιρείας, μόλις περίπου το 1% επέστρεψε με τα απορρίμματα διαχωρισμένα.
«Χωρίς διαλογή των απορριμμάτων, τίποτα δεν είναι εφικτό», λέει ο Mashrabov.
Για τον ίδιο, οι υποδομές από μόνες τους δεν αρκούν για να λύσουν το πρόβλημα. Υποστηρίζει ότι ο διαχωρισμός των απορριμμάτων πρέπει να γίνει καθημερινή συνήθεια, που θα διδάσκεται από το νηπιαγωγείο και το σχολείο έως το πανεπιστήμιο.
Το πείραμα φέρνει το ταξίδι των αποβλήτων σε πλήρη κύκλο. Όταν πλαστικό, χαρτί, τρόφιμα και όλα τα υπόλοιπα πετιούνται μαζί, η ανάκτηση χρήσιμων υλικών γίνεται δυσκολότερη. Ο διαχωρισμός τους νωρίτερα δημιουργεί περισσότερες ευκαιρίες ώστε τα ανακυκλώσιμα υλικά να επιστρέψουν στην παραγωγή αντί να οδηγηθούν σε καύση ή ταφή.
Η Σάρτζα και το Ουζμπεκιστάν αντιμετωπίζουν διαφορετικά στάδια αυτής της πορείας, από τη διαλογή και την ανακύκλωση έως τη διαχείριση χώρων ταφής και την ανάκτηση ενέργειας.
Όλη αυτή η υποδομή, όμως, ασχολείται με ό,τι η κοινωνία έχει ήδη αποφασίσει να πετάξει.
Η κυκλική οικονομία αρχίζει νωρίτερα, με τη χρήση λιγότερων πόρων, την παράταση της ζωής των προϊόντων και την ανάκτηση πολύτιμων υλικών πριν γίνουν απορρίμματα.