Το φάντασμα της διαμετακόμισης κινεζικών προϊόντων στη συνάντηση Τραμπ - Σι: 9 χώρες στο στόχαστρο

Την Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου, ο Σι Τζινπίνγκ θα συναντήσει ξανά τον Ντόναλντ Τραμπ, αυτή τη φορά στον Λευκό Οίκο, τέσσερις μήνες μετά την τελευταία τους επαφή στο Πεκίνο. Η συνάντηση πραγματοποιείται με ένα προηγούμενο που βαραίνει ιδιαίτερα τη Λατινική Αμερική. Τον Αύγουστο, ο Λευκός Οίκος δημοσίευσε μια έκθεση για το εμπορικό transshipment, την αποστολή κινεζικών εμπορευμάτων μέσω τρίτων χωρών για την αποφυγή δασμών, η οποία επισημαίνει περισσότερες από 40 οικονομίες ως σημεία κινδύνου, εννέα από αυτές λατινοαμερικανικές ή καραϊβικές.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Η «μεγάλη απάτη του transshipment»: τι λέει η έκθεση των ΗΠΑ

Το έγγραφο τιτλοφορείται «The Great Transshipment Scam: Rise, Scope, and Costs» και υπογράφηκε, στις 13 Αυγούστου, από το Office of Trade and Manufacturing Policy του Λευκού Οίκου, που διευθύνεται από τον Πίτερ Ναβάρο, τον βασικό σύμβουλο του Τραμπ για το εμπόριο και τη βιομηχανία.

Πρόκειται για 25 σελίδες, με ένα ξύλινο άλογο που θυμίζει τον Δούρειο Ίππο και είναι φτιαγμένο από κοντέινερ στο εξώφυλλο. Ο μηχανισμός που περιγράφει είναι γνωστός: επαναεπισήμανση, επανασυσκευασία, επαντιμολόγηση, μικρές συναρμολογήσεις και ψευδείς δηλώσεις προέλευσης, στηριγμένα σε ζώνες ελεύθερου εμπορίου, τελωνειακές αποθήκες και κέντρα logistics όπου δεν υπάρχει πραγματικός μετασχηματισμός του προϊόντος.

Αυτό που ξεχωρίζει στην έκθεση δεν είναι μόνο ένας αριθμός, αλλά πέντε ανεξάρτητες εκτιμήσεις, για τις οποίες ο ίδιος ο Λευκός Οίκος διευκρινίζει ότι δεν είναι προσθετικές ούτε άμεσα συγκρίσιμες μεταξύ τους.

Η Goldman Sachs υπολογίζει το κόστος σε 40.000 εκατ. δολάρια τον χρόνο (σχεδόν 35.000 εκατ. ευρώ), η χαμηλότερη εκτίμηση, με δεδομένα του 2023· το Council of Economic Advisers του Λευκού Οίκου τοποθετεί το εύρος μεταξύ 34.200 και 89.600 εκατ. δολαρίων (μεταξύ 29.782 και 78.000 εκατ. ευρώ), με 60.000 εκατ. δολάρια (52.250 εκατ. ευρώ) ως σημείο αναφοράς.

Η ιδιωτική συμβουλευτική εταιρεία Exiger εκτιμά 75.000 εκατ. δολάρια (65.300 εκατ. ευρώ), ποσό που η έκθεση υιοθετεί ως κεντρικό σενάριο για τους υπόλοιπους υπολογισμούς της· το Υπουργείο Εμπορίου υπολογίζει ανώτατο όριο τα 109.000 εκατ. δολάρια (94.914 εκατ. ευρώ), αν και με πιο αυστηρή μεθοδολογία, μόνο για Μεξικό, Ινδία και Βιετνάμ, διασταυρώνοντας ακριβείς φορτωτικές, μειώνει αυτό το ποσό στα 67.000 εκατ. δολάρια (58.300 εκατ. ευρώ)· και η Altana, μια ακόμη εταιρεία «intelligence» εφοδιαστικής αλυσίδας, θέτει το ανώτερο όριο στα 303.000 εκατ. δολάρια (263.852 εκατ. ευρώ).

Με βάση αυτά τα 65.300 εκατ. ευρώ, την εκτίμηση της Exiger, η έκθεση υπολογίζει απώλειες μεταξύ 16.545 και 22.640 εκατ. ευρώ ετησίως σε έσοδα από δασμούς, στις οποίες προσθέτει 450.000 θέσεις εργασίας που μετατοπίζονται και έως 150.000 εκατ. ευρώ λιγότερο ΑΕΠ.

Για να μπει αυτό το μέγεθος σε πλαίσιο, ο Λευκός Οίκος το συγκρίνει με κονδύλια του ίδιου του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού: 21.722 εκατ. ευρώ αντιστοιχούν σε σχεδόν όσα ζητά η Space Force για τον προϋπολογισμό του 2026 (22.991 εκατ. ευρώ) και υπερβαίνουν τον προϋπολογισμό της ίδιας της αμερικανικής Τελωνειακής Υπηρεσίας (20.000 εκατ.).

Η έκθεση παραθέτει επίσης στοιχεία από την εφαρμογή των μέτρων: συγκρίνοντας τους 526 ημέρες πριν και μετά την ορκωμοσία του Τραμπ, οι αποστολές στις οποίες η Τελωνειακή Υπηρεσία εντόπισε παρατυπίες αυξήθηκαν κατά 245%, από 93.744 σε 323.677, ενώ τα πρόσθετα έσοδα που συνδέονται με αυτές τις παρατυπίες αυξήθηκαν κατά 169%, από 8.360 σε 22.469 εκατ. ευρώ.

Το νομικό έρεισμα για τη σκλήρυνση αυτών των ελέγχων είναι η εκτελεστική εντολή 14411, «Strengthening Customs Enforcement» («Ενίσχυση της τελωνειακής επιβολής»), που υπέγραψε ο Τραμπ στις 3 Ιουνίου 2026 και η οποία δίνει στην Τελωνειακή Υπηρεσία περισσότερα εργαλεία γύρω από την ευθύνη του εισαγωγέα, τις εγγυήσεις, τη διαφάνεια στην ιδιοκτησία και τις κυρώσεις.

Πάνω σε αυτή τη βάση χτίζεται το «Detective Border» (ανιχνευτής συνόρων), το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που η Τελωνειακή Υπηρεσία δοκιμάζει ήδη, για να διασταυρώνει διαδρομές αποστολής, ιστορικό ιδιοκτητών και δηλωμένη παραγωγική ικανότητα.

Εννέα χώρες της Λατινικής Αμερικής, ανάμεσα στις 40 που επισημαίνονται

Η Ουάσινγκτον χωρίζει τις 40 χώρες σε τρία επίπεδα, ανάλογα με τον ρόλο τους στο δίκτυο. Στο πρώτο, των «ηγέτων διαφοροποιημένης κλίμακας», εμφανίζεται το Μεξικό μαζί με τον Καναδά, την Ευρωπαϊκή Ένωση, την Ινδία, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα, την Ταϊβάν και το Ισραήλ.

Στο δεύτερο, με μεγαλύτερη παραγωγική ενσωμάτωση με την Κίνα, κατατάσσεται η Βραζιλία μαζί με την Ινδονησία, τη Μαλαισία, την Ταϊλάνδη, την Τουρκία και το Βιετνάμ. Το τρίτο επίπεδο, των «μικρότερων ευκαιριακών στόχων», ομαδοποιεί την Αργεντινή, τη Χιλή, την Κολομβία, την Κόστα Ρίκα, τον Παναμά, το Περού και τη Δομινικανή Δημοκρατία, μαζί με τη Σιγκαπούρη, την Ελβετία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και άλλες μικρές οικονομίες.

Η έκθεση περιλαμβάνει ακόμη έναν χάρτη «λατινοαμερικανικών διαδρόμων», της Αργεντινής, της Βραζιλίας, της Χιλής, της Κολομβίας και του Περού, που ορίζονται ως διαδρομές εκτροπής μεταξύ Ειρηνικού και Ατλαντικού, οι οποίες συνδυάζουν τελωνειακή αποθήκευση με περιφερειακή συναρμολόγηση.

Ο ίδιος ο Λευκός Οίκος διευκρινίζει, ωστόσο, ότι η εμφάνιση σε αυτή τη λίστα δεν ισοδυναμεί με επίσημη κατηγορία απάτης: αναγνωρίζει ότι η αύξηση των εξαγωγών αυτών των χωρών προς τις ΗΠΑ δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι υπάρχει παράνομο transshipment.

Το Μεξικό ήταν το πρώτο που αντέδρασε. Η πρόεδρος Κλαούντια Σέινμπαουμ απέρριψε την αναφορά, την ίδια Παρασκευή που δημοσιεύτηκε η έκθεση: «Έχουμε αποδείξει στις Ηνωμένες Πολιτείες ότι δεν υπάρχει κανένα σχήμα τριγωνοποίησης», δήλωσε στη πρωινή της συνέντευξη Τύπου, εξηγώντας ότι μεγάλο μέρος των προϊόντων που φτάνουν στο Μεξικό αποκτούν πραγματική προστιθέμενη αξία πριν επανεξαχθούν, σύμφωνα με τον νόμο. Η κυβέρνησή της βρίσκεται σε άμεση επαφή με το Υπουργείο Εμπορίου και με τον εμπορικό εκπρόσωπο των ΗΠΑ, Τζέιμισον Γκρίερ.

Στην Σάντο Ντομίνγκο, το Υπουργείο Βιομηχανίας, Εμπορίου και Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων έσπευσε επίσης να υπερασπιστεί τη διαφάνεια του εξωτερικού εμπορίου της χώρας, υπογραμμίζοντας ότι η έκθεση δεν επιβάλλει καμία κύρωση ή περιορισμό και ότι η αναφορά στη Δομινικανή Δημοκρατία οφείλεται στην υποδομή ζωνών ελεύθερου εμπορίου και λιμανιών της, όχι σε κάποια εντοπισμένη παράτυπη λειτουργία.

Πολλές από τις χώρες που επισημαίνονται είχαν ήδη κινηθεί πριν από την έκθεση, με κινήσεις που πλέον ερμηνεύονται διαφορετικά: το Μεξικό επέβαλε τον Δεκέμβριο δασμούς έως και 50% στα κινεζικά αυτοκίνητα, ενόψει της επανεξέτασης της συμφωνίας T-MEC, ενώ η Κολομβία όρισε τον Μάρτιο δασμό 35% στις εισαγωγές χάλυβα από χώρες χωρίς εμπορική συμφωνία, με την Κίνα ως κύριο θιγόμενο.

Η αναμέτρηση με την CK Hutchinson και την Κίνα

Κανένα παράδειγμα δεν αποτυπώνει καλύτερα την ένταση από εκείνο του Παναμά. Στις 29 Ιανουαρίου, το Ανώτατο Δικαστήριο του Παναμά έκρινε αντισυνταγματική την παραχώρηση, σε ισχύ από το 1997, που επέτρεπε στην Panama Ports Company, θυγατρική της με έδρα το Χονγκ Κονγκ CK Hutchonson, να λειτουργεί τα λιμάνια Μπαλμπόα και Κριστόμπαλ στα δύο άκρα της διώρυγας.

Η προσφυγή προήλθε από τη Γενική Ελεγκτική Υπηρεσία, η οποία επικαλέστηκε συμβατικές παρατυπίες και συσσωρευμένο φορολογικό χρέος κοντά στα 1.200 εκατ. δολάρια (1.046 εκατ. ευρώ). Η απόφαση εκδόθηκε εν μέσω διαπραγμάτευσης, ήδη τότε σε αδιέξοδο, για την πώληση αυτών των λιμένων σε κοινοπραξία με επικεφαλής την BlackRock, έναντι 22.800 εκατ. δολαρίων (19.877 εκατ. ευρώ), μια συμφωνία για την οποία το Πεκίνο είχε ζητήσει να υπάρξει «προσοχή».

Το Κογκρέσο των ΗΠΑ χαιρέτισε την απόφαση ως ήττα της Κίνας στη διώρυγα· ο Παναμάς ανέλαβε τον ουσιαστικό έλεγχο των τερματικών στις 23 Φεβρουαρίου, και η Κίνα απάντησε παγώνοντας τις συνομιλίες για νέα έργα στη χώρα και καλώντας τον πρεσβευτή του Παναμά.

Ο πρόεδρος Χοσέ Ραούλ Μουλίνο δήλωσε ότι ο Παναμάς δεν θα επιτρέψει να δεχθεί πιέσεις από το Πεκίνο. Μήνες αργότερα, η χώρα εμφανίζεται στο χαμηλότερο επίπεδο της έκθεσης για το transshipment, αλλά με συμβολικό βάρος που ξεπερνά κάθε εμπορικό μέγεθος.

Τι διακυβεύεται για την περιοχή στη συνάντηση της 24ης Σεπτεμβρίου

Σύμφωνα με την επίσημη ατζέντα της συνάντησης στην Ουάσινγκτον, θα συζητηθούν θέματα όπως: τα στενά του Ορμούζ, οι χρηματοπιστωτικές κυρώσεις στο Ιράν, ο παγκόσμιος εμπορικός πόλεμος των δασμών και ο έλεγχος πάνω στην τεχνητή νοημοσύνη. Ακριβώς στο θέμα του παγκόσμιου πολέμου των δασμών είναι που η Λατινική Αμερική αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα «στη σκακιέρα», όπως τη περιγράφουν αναλυτές εξωτερικής πολιτικής: η Κίνα έχει ξεπεράσει εδώ και χρόνια την Ευρωπαϊκή Ένωση ως δεύτερος εμπορικός εταίρος της Λατινικής Αμερικής και σε αρκετές χώρες βρίσκεται ήδη πάνω από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε όγκο εμπορικών συναλλαγών.

Το περουβιανό λιμάνι Τσανκάι, χρηματοδοτούμενο με κινεζικά κεφάλαια, είχε ήδη εμφανιστεί σε προηγούμενες αναλύσεις για τη σύνοδο του Μαΐου στο Πεκίνο ως πηγή ανησυχίας για την Ουάσινγκτον, η οποία το βλέπει ως υποδομή δυνητικά διπλής χρήσης, πολιτικής και στρατιωτικής, στον νότιο Ειρηνικό.

Ούτε η Brookings ούτε η πλειονότητα των αναλυτών αναμένουν ότι η 24η Σεπτεμβρίου θα μεταφραστεί σε υπογεγραμμένες συμφωνίες για το transshipment: η προσδοκία, συμφωνούν πολλοί, είναι περισσότερο για μια φωτογραφία παρά για δέσμευση, παρότι η σκλήρυνση των τελωνειακών ελέγχων που ξεκίνησε ήδη τον Αύγουστο θα συνεχιστεί ανεξάρτητα από το τι θα συμβεί εκείνη την ημέρα στον Λευκό Οίκο.