Έως και το 70% του λιθίου για τις ευρωπαϊκές μπαταρίες προέρχεται από την Κίνα. Μια γερμανική εταιρεία επιδιώκει να αλλάξει τις ισορροπίες, αλλά τα εμπόδια παραμένουν πολλά.
Σε μια βιομηχανική εγκατάσταση στο Κρέφελντ αφαιρείται από τα ηλεκτρονικά απόβλητα το πιο πολύτιμο στοιχείο τους: το λίθιο, και μάλιστα χωρίς τη χρήση επιθετικών χημικών. Τη μέθοδο αυτή έχει αναπτύξει η Accurec Recycling GmbH, μια οικογενειακή επιχείρηση με μακρά εμπειρία στις μπαταρίες.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σε συνέντευξή του στο Euronews, ο επικεφαλής ανάπτυξης της εταιρείας Simon Bremer εξηγεί πώς λειτουργεί η τεχνολογία, γιατί η Ευρώπη έχει μείνει πίσω στην ανακύκλωση μπαταριών και τι θα έπρεπε να αλλάξει στην πολιτική για τις πρώτες ύλες.
Από την απλή μπαταρία στην μπαταρία ηλεκτρικού αυτοκινήτου
Η Accurec δεν είναι καινούργια στον κλάδο. Η εταιρεία ιδρύθηκε το 1995 και από τότε έχει αφιερωθεί στην ανακύκλωση μπαταριών. Αρχικά εστίαζε σε μπαταρίες νικελίου-καδμίου και νικελίου-μεταλλικού υδριδίου, παλαιότερους τύπους συσσωρευτών που σήμερα χρησιμοποιούνται σπανιότερα. Πριν από περίπου 15 χρόνια, οι μπαταρίες ιόντων λιθίου πήραν τα πρωτεία στην αγορά, όπως αυτές που γνωρίζουμε σήμερα από τα smartphones, τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα ή τα ηλεκτρικά εργαλεία.
Εδώ και περίπου δέκα χρόνια, η Accurec εργάζεται εντατικά στο Κρέφελντ πάνω στην ανακύκλωση μπαταριών ιόντων λιθίου. Αυτή τη στιγμή η εταιρεία επεξεργάζεται εκεί περίπου 5.000 τόνους τον χρόνο. Συνολικά απασχολεί περίπου 85 εργαζόμενους και, πέρα από το Κρέφελντ, λειτουργεί μία ακόμη μονάδα στο Μύλχαϊμ αν ντερ Ρουρ.
Η νέα μονάδα, που εγκαινιάστηκε τον Δεκέμβριο του 2025, μπορεί σύμφωνα με τον Bremer αρχικά να ανακτά το 50% του λιθίου που περιέχεται στις μπαταρίες. Πρόκειται για το ποσοστό που θα απαιτείται από τη νομοθεσία της ΕΕ από το 2027. Η εταιρεία όμως σχεδιάζει ήδη το επόμενο βήμα. «Εδώ και περίπου έναν μήνα ασχολούμαστε με την επέκταση της μονάδας. Αυτό σημαίνει ότι η δυναμικότητα αλλά και η απόδοση αυξάνονται, ώστε να μπορούμε στο πρώτο τρίμηνο του 2027 να ανακτούμε 80% και άνω», λέει ο Bremer.
Η επέκταση αυτή βρίσκεται ήδη σε πλήρη εξέλιξη: με επένδυση 5,5 εκατομμυρίων ευρώ, η Accurec διπλασιάζει αυτή την περίοδο την παραγωγική της επιφάνεια στο Κρέφελντ. Στόχος είναι η ετήσια δυναμικότητα επεξεργασίας να αυξηθεί έως τους 20.000 τόνους παλαιών μπαταριών, δηλαδή στο τετραπλάσιο της σημερινής ποσότητας.
Η επικίνδυνη εξάρτηση της Ευρώπης από την Κίνα
Το λίθιο είναι βασικό συστατικό των μπαταριών και, ως εκ τούτου, αναντικατάστατο για την ενεργειακή μετάβαση. Χωρίς αυτή την πρώτη ύλη δεν λειτουργούν ούτε οι μπαταρίες των ηλεκτρικών αυτοκινήτων ούτε πολλά συστήματα αποθήκευσης για αιολική και ηλιακή ενέργεια.
Ωστόσο, η Ευρώπη εξαρτάται σχεδόν πλήρως από την Κίνα για αυτό το υλικό: σύμφωνα με τον Bremer, σήμερα περίπου 65 έως 70% των χημικών ενώσεων λιθίου κατάλληλων για μπαταρίες προέρχονται από κινεζική παραγωγή.
Όταν η κινεζική κυβέρνηση κάνει αισθητή τη δύναμή της στην αγορά, όπως συνέβη πρόσφατα με τις σπάνιες γαίες ή την πρώτη ύλη γερμάνιο, η ευρωπαϊκή βιομηχανία βρίσκεται γρήγορα υπό πίεση. Οι επιπτώσεις είναι ήδη αισθητές.
Ακριβώς σε αυτό το σημείο παρεμβαίνει η Accurec. Η εταιρεία δεν θεωρεί τη νέα μονάδα λύση για όλο το πρόβλημα, αλλά έναν σημαντικό κρίκο, ώστε να υπάρξει αντίβαρο στην Κίνα ως μοναδικό προμηθευτή και να παραμείνουν στην Ευρώπη πρώτες ύλες που διαφορετικά θα εξάγονταν.
Το μυστικό
Ο πυρήνας της μεθόδου, που φέρει την ονομασία «CLIMA», είναι μια θερμική προεπεξεργασία. Αρχικά οι μπαταρίες διαχωρίζονται και, σε μεγάλες εφαρμογές όπως οι συστοιχίες οχημάτων, αποσυναρμολογούνται. Ακολουθεί πυρόλυση, μια θερμική διαδικασία διάσπασης κατά την οποία το υλικό θερμαίνεται έντονα, ώστε να απομακρυνθούν τα οργανικά συστατικά.
Το κρίσιμο παράπλευρο αποτέλεσμα: «Μετατρέπουμε το λίθιο σε μια μορφή που διαλύεται στο νερό. Δηλαδή, ολόκληρο το υπόλοιπο τμήμα της μπαταρίας είναι αδιάλυτο στο νερό, εκτός από το λίθιο», εξηγεί ο Bremer. Έτσι, η πρώτη ύλη μπορεί στη συνέχεια να απομονωθεί χωρίς καθόλου επιθετικά χημικά.
Ο Bremer παρομοιάζει την αρχή λειτουργίας με κάτι καθημερινό: «Μπορεί κανείς να το φανταστεί σαν τη διαδικασία του φίλτρου καφέ. Όταν ο καφές φίλτρου βρέχεται με νερό, τα αρώματα ξεπλένονται και μένει μόνο το υπόλειμμα στο φίλτρο καφέ».
Και ενεργειακά, η διαδικασία έχει σχεδιαστεί για μέγιστη απόδοση. Η θερμότητα καύσης που απελευθερώνεται κατά την πυρόλυση, σύμφωνα με τον Bremer, αξιοποιείται εκ νέου, ώστε αργότερα να κρυσταλλωθεί ξανά το άλας λιθίου με θέρμανση.
«Αυτό μας επιτρέπει να αποφύγουμε την επιπλέον κατανάλωση ενέργειας και έτσι να μειώσουμε συνολικά το κόστος της διαδικασίας», λέει ο Bremer. Σύμφωνα με την εταιρεία, η μέθοδος εξοικονομεί σχεδόν 50% ενέργεια και μειώνει τις εκπομπές CO₂ ανά τόνο ανθρακικού λιθίου πάνω από 59%.
Η Κίνα κυριαρχεί και πιέζει τις τιμές
Ο Bremer εντοπίζει ένα διαρθρωτικό πρόβλημα στο στάδιο της περαιτέρω επεξεργασίας. Οι περισσότερες ευρωπαϊκές μονάδες ανακύκλωσης παράγουν μέχρι σήμερα μόνο τη λεγόμενη Schwarzmasse, ένα ενδιάμεσο προϊόν στο οποίο το λίθιο, το νικέλιο και το κοβάλτιο δεν έχουν ακόμη διαχωριστεί.
Επειδή στην Ευρώπη υπάρχουν ελάχιστες εγκαταστάσεις που μπορούν να απομονώσουν από αυτή τη μάζα τις επιμέρους πρώτες ύλες, η Schwarzmasse εξάγεται κατά κύριο λόγο στην Ασία. «Η πραγματική ανάκτηση των πρώτων υλών γίνεται μετά κατά συντριπτική πλειονότητα στην Κίνα, εν μέρει και στην Κορέα», σημειώνει ο Bremer. Έτσι χάνονται οι πρώτες ύλες για τον ευρωπαϊκό οικονομικό κύκλο.
Ένα επιπλέον πρόβλημα είναι η πολιτική τιμών των ασιατών αγοραστών. Πληρώνουν για τη γεινόμενη στην Ευρώπη Schwarzmasse τόσο υψηλά ποσά, ώστε να μην μπορεί να αναπτυχθεί εδώ αυτόνομη αγορά για την περαιτέρω επεξεργασία της.
Οι υψηλές αυτές τιμές δεν αποτελούν γι’ αυτούς πρόβλημα, επειδή αργότερα κερδίζουν χρήματα με την τελική κυψέλη μπαταρίας. Κατά την εκτίμηση του Bremer, αυτό εξακολουθεί να συμφέρει τους ασιατικούς ομίλους: ακόμη κι αν επιβαρύνονται στην αγορά της πρώτης ύλης, με αυτόν τον τρόπο αποτρέπουν να προκύψει στην Ευρώπη δικός της ανταγωνισμός.
Στόχος: να κλείσει ο κύκλος των μπαταριών εντός Ευρώπης
Προς το παρόν υπάρχει στην Ευρώπη πρακτικά μόνο ένας ουσιαστικός αγοραστής: η AMG Lithium στο Bitterfeld, ένα διυλιστήριο που επεξεργάζεται περαιτέρω το λίθιο για την παραγωγή μπαταριών. Με την εταιρεία αυτή η Accurec έχει ήδη υπογράψει ένα μνημόνιο συνεργασίας.
«Αυτή τη στιγμή απομένει να διευθετηθούν οι τελευταίες τεχνικές διεπαφές, ώστε να μπορέσει να γίνει η τροφοδοσία αυτής της μονάδας», εξηγεί ο Bremer. Μέχρι να ολοκληρωθεί πλήρως η συνεργασία, μέρος του ανακυκλωμένου λιθίου καταλήγει ακόμη σε άλλες χρήσεις ή διατίθεται στην αγορά μέσω εταίρων στην Ασία.
Μακροπρόθεσμος στόχος είναι να κλείσει ο κύκλος των μπαταριών εντός της Ευρώπης, δηλαδή να διασφαλιστεί ότι το ανακυκλωμένο υλικό θα χρησιμοποιείται ξανά σε νέες, ευρωπαϊκές μπαταρίες.
Το αίτημα προς την πολιτική ηγεσία
Ο Bremer χαιρετίζει το γεγονός ότι η ΕΕ ταξινομεί τη Schwarzmasse από τον Δεκέμβριο του 2025 επισήμως ως επικίνδυνο απόβλητο – μια νέα κατηγορία στο ευρωπαϊκό δίκαιο αποβλήτων, που δυσκολεύει τις εξαγωγές.
«Αυτό είναι ήδη ένα ουσιαστικό βήμα, το οποίο από τη δική μας οπτική είναι σωστό, για να πούμε: Το υλικό πρέπει να μείνει στην Ευρώπη», λέει. Προειδοποιεί όμως ότι μέχρι στιγμής ο κανονισμος υπάρχει μόνο στα χαρτιά. Καθοριστικό θα είναι αν οι τελωνειακές και εποπτικές αρχές θα έχουν επαρκείς πόρους για να τον επιβάλουν.
Ένας δεύτερος μοχλός αφορά τις υποχρεωτικές από το 2031 ποσοστώσεις ανακυκλωμένου υλικού για νέες κυψέλες μπαταριών, δηλαδή τα θεσμοθετημένα ελάχιστα ποσοστά ανακυκλωμένου υλικού. Οι ρυθμίσεις αυτές όμως δεν προβλέπουν τίποτα για την προέλευση του ανακυκλωμένου υλικού.
Το αίτημα του Bremer: «Πέρα από το ποσοστό ανακυκλωμένου υλικού μπορούμε να μιλήσουμε και για ένα ευρωπαϊκό ποσοστό». Παρόμοιες ρυθμίσεις υπάρχουν ήδη σε άλλους τομείς: σε δημόσιους διαγωνισμούς, για παράδειγμα, οι εταιρείες συχνά πρέπει να παράγουν ένα συγκεκριμένο μέρος των προϊόντων τους πράγματι στην Ευρώπη, προκειμένου να μπορούν καν να λάβουν την ανάθεση.
Σε πιο γενικό επίπεδο, ο επικεφαλής ανάπτυξης επικρίνει την απουσία μιας ευρωπαϊκής συνολικής στρατηγικής για την αλυσίδα αξίας στις μπαταρίες. Ως παράδειγμα αναφέρει τον πτωχευμένο κατασκευαστή μπαταριών Northvolt: τέτοια μεγάλα έργα, που προβάλλονται έντονα και χρηματοδοτούνται δημόσια, λειτουργούν κατά τη γνώμη του μόνο αν αναπτύσσεται παράλληλα ολόκληρο το οικοσύστημα προμηθευτών και αγοραστών.
Κατά την άποψή του, χρειάζεται μια ευρωπαϊκή στρατηγική που να λαμβάνει υπόψη ολόκληρη την αλυσίδα, αντί να χρηματοδοτεί αποσπασματικά μεμονωμένα έργα-βιτρίνες.