Μέχρι το 2035 σχεδιάζονται επτά φυλακές για 20.000 κρατούμενους, μία στη ρωσοκρατούμενη Χερσώνα, ενώ ο αριθμός των κρατουμένων έχει πέσει από 465.000 σε 282.000 μετά τη στρατολόγηση πολλών ως συμβασιούχων στον πόλεμο στην Ουκρανία
Η Ρωσία σχεδιάζει να κατασκευάσει έως το 2035 επτά μεγάλα συγκροτήματα φυλακών, όπου θα στεγάζονται τόσο κέντρα προσωρινής κράτησης όσο και σωφρονιστικές αποικίες, βάσει κυβερνητικού διατάγματος που τροποποιεί το ομοσπονδιακό πρόγραμμα για την ανάπτυξη του σωφρονιστικού συστήματος.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι εγκαταστάσεις, τις οποίες Ρώσοι δημοσιογράφοι έχουν χαρακτηρίσει «υπερφυλακές», θα μπορούν συνολικά να κρατούν περισσότερους από 20.000 ανθρώπους, 5.380 σε προσωρινή κράτηση και 15.120 καταδικασμένους κρατούμενους.
Στα συγκροτήματα θα περιλαμβάνονται επίσης αίθουσες δικαστηρίων και γραφεία για εισαγγελείς, συνηγόρους υπεράσπισης και επιτροπές δημόσιας παρακολούθησης. Η κυβέρνηση σχεδιάζει τη χρήση τεχνολογιών επιτήρησης και ασφάλειας σε όλους τους χώρους.
Τα συγκροτήματα προβλέπεται να κατασκευαστούν στις περιφέρειες Καλούγκα, Αστραχάν και Τιούμεν, στη Μπουριάτια και στο Ζαμπαϊκάλσκι Κράι, καθώς και στο τμήμα της ουκρανικής περιφέρειας Χερσώνα που βρίσκεται σήμερα υπό ρωσική στρατιωτική κατοχή.
Η πρώτη εγκατάσταση αναμένεται να λειτουργήσει στο Ταταρστάν έως το 2030. Οι προκαταρκτικές εκτιμήσεις ανεβάζουν το κόστος κάθε συγκροτήματος μεταξύ 13 και 20 δισεκατομμυρίων ρουβλιών (134 έως 208 εκατ. ευρώ), ενώ το συνολικό κόστος του προγράμματος αναμένεται να ξεπεράσει τα 230 δισεκατομμύρια ρούβλια (2,4 δισ. ευρώ), σύμφωνα με ρωσικά δημοσιεύματα.
Το ρωσικό υπουργείο Δικαιοσύνης υποστηρίζει ότι η συγκέντρωση λειτουργιών προσωρινής κράτησης και έκτισης ποινής σε ενιαίες εγκαταστάσεις θα μειώσει το κόστος κράτησης των φυλακισμένων κατά 25–30% και θα επιτρέψει στην επένδυση να αποσβεστεί μέσα σε δέκα χρόνια, κυρίως μέσω της κατάργησης του κόστους μεταγωγών και της μείωσης των αναγκών σε προσωπικό.
Η σχεδιαζόμενη επέκταση έρχεται μετά από απότομη πτώση του αριθμού των φυλακισμένων. Στα τέλη του 2021 η Ρωσία κρατούσε 465.000 ανθρώπους, αλλά έως το 2026 ο αριθμός αυτός είχε μειωθεί σε 282.000, δηλαδή σχεδόν κατά 40%.
Ο επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Σωφρονιστικού Συστήματος, Αρκάντι Γκόστεφ, δήλωσε τον Μάιο ότι στην μείωση συνέβαλε σημαντικά η στρατολόγηση κρατουμένων ως συμβασιούχων στρατιωτών για τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Η στρατολόγηση κρατουμένων ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2022, αμέσως μετά την έναρξη της πλήρους εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο της ίδιας χρονιάς, αρχικά μέσω της παραστρατιωτικής οργάνωσης Wagner, που ελέγχεται από το Κρεμλίνο, και στη συνέχεια απευθείας μέσω του υπουργείου Άμυνας.
Ειδικοί στο δίκαιο έχουν ασκήσει κριτική στα σχέδια. Εκτιμούν ότι οι εσωτερικοί κανονισμοί στις νέες εγκαταστάσεις είναι πιθανό να παραμείνουν ίδιοι ή να γίνουν αυστηρότεροι και ότι η μεταφορά των φυλακών από τα κέντρα των πόλεων σε απομακρυσμένες τοποθεσίες, ιδίως στη Μπουριάτια και το Ζαμπαϊκάλσκι Κράι, θα δυσκολέψει ουσιαστικά την πρόσβαση συγγενών, ακτιβιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και νομικών εκπροσώπων στους κρατουμένους.
Βασανιστήρια κρατουμένων σε ευρεία κλίμακα
Το σωφρονιστικό σύστημα της Ρωσίας έχει δεχθεί διαρκή κριτική από διεθνείς οργανισμούς ανθρωπίνων δικαιωμάτων για συνθήκες που υπολείπονται των διεθνών προτύπων.
Η ειδική εισηγήτρια του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα στη Ρωσία διαπίστωσε σε έκθεση του 2025 ότι τα βασανιστήρια παραμένουν «συστηματικά και εκτεταμένα», με 258 τεκμηριωμένες περιπτώσεις την περίοδο 2024–2025. Σύμφωνα με την έκθεση, συνηθισμένες μέθοδοι ήταν τα ηλεκτροσόκ, οι ξυλοδαρμοί και οι εικονικές εκτελέσεις.
Το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, μετά από καθολική περιοδική εξέταση της Ρωσίας το 2024, κάλεσε τη Μόσχα να καταστήσει τα βασανιστήρια αυτοτελές ποινικό αδίκημα, να ενισχύσει τη διερεύνηση των καταγγελλόμενων περιστατικών και να ευθυγραμμίσει το νομικό της πλαίσιο με τη Σύμβαση του ΟΗΕ κατά των Βασανιστηρίων. Η Ρωσία απέρριψε την πλειονότητα των συστάσεων.
Η Human Rights Watch τεκμηρίωσε το 2024 ότι οι ρωσικές αρχές βασάνισαν υπόπτους που κρατούνταν σε σχέση με την επίθεση στο Crocus City Hall, κοντά στη Μόσχα, τον Μάρτιο εκείνης της χρονιάς, κατέγραψαν τις συνεδρίες και διέδωσαν τα βίντεο.
Αποστολή παρακολούθησης του ΟΑΣΕ διαπίστωσε ότι οι συνθήκες στα ρωσικά κέντρα κράτησης περιλαμβάνουν συχνά υπερπλήρωση, ανθυγιεινές εγκαταστάσεις, ανεπαρκή σίτιση και ιατρική περίθαλψη, καθώς και καταναγκαστική εργασία.
Ο Αλεξέι Ναβάλνι πέθανε τον Φεβρουάριο του 2024 σε μια απομακρυσμένη σωφρονιστική αποικία στην Αρκτική, όπου εξέτιε ποινή 19 ετών. Σύμφωνα με ρωσικά ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, η φυλακή ήταν γνωστή για τις σκληρές συνθήκες και τις καταγγελίες για βασανιστήρια.
Η Ρωσία αποχώρησε επίσημα από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων τον Σεπτέμβριο του 2025, έπειτα από τον αποκλεισμό της από το Συμβούλιο της Ευρώπης, τερματίζοντας έτσι τις επισκέψεις ευρωπαίων επιθεωρητών σε ρωσικές φυλακές.
Η ειδική εισηγήτρια του ΟΗΕ κατέγραψε επίσης την επανεμφάνιση της τιμωρητικής ψυχιατρικής, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης υποχρεωτικής ψυχιατρικής θεραπείας ως ποινής σε άτομα που διώκονται για αντιπολεμική έκφραση.