Δίκτυο καταστολής: Εκατοντάδες Ουκρανοί διώκονται για εσχάτη προδοσία στη...Ρωσία

Από την αρχή της πλήρους εισβολής στην Ουκρανία, η Ρωσία έχει οικοδομήσει έναν εκτεταμένο και σε μεγάλο βαθμό κλειστό μηχανισμό ποινικής δίωξης ουκρανών πολιτών.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Σύμφωνα με κοινή έρευνατου προγράμματος προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων "Dept.Οne" και της αναλυτικής ομάδας Parubets Analytics, οι ρωσικές αρχές έχουν κατηγορήσει για κρατική προδοσία, κατασκοπεία και συναφή αδικήματα τουλάχιστον 555 Ουκρανούς. Πρόκειται για σχεδόν 38% όλων των γνωστών προσώπων που εμπλέκονται σε υποθέσεις κρατικής ασφάλειας στη χώρα.

Παράλληλα, 266 άτομα από αυτούς περιλαμβάνονταν στο ουκρανικό μητρώο αγνοουμένων, με πολλούς συγγενείς να μην γνωρίζουν επί μήνες αν ο άνθρωπός τους είναι ζωντανός και πού βρίσκεται.

Γεωγραφία εξαφανίσεων και συλλήψεων

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, 239 από τις 266 εξαφανίσεις σημειώθηκαν στη Μελιτόπολη, στη Χερσώνα, στο Μπερντιάνσκ, στο Ενεργοντάρ, στη Νέα Καχόβκα και σε άλλες κατεχόμενες πόλεις. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το 81,8% των συλλήψεων έγινε αρχικά εκεί, και στη συνέχεια οι άνθρωποι μεταφέρονταν με συνοδεία στη Ρωσία, συμπεριλαμβανομένης της Σιβηρίας, της Άπω Ανατολής και του Άπω Βορρά.

Αυτή η γεωγραφία συμπίπτει με την εικόνα που περιγράφουν (πηγή στα Ρωσικά)τα ρεπορτάζ του Παρούσα Ώρα και του Ράδιο Ελευθερία: οι κατοχικές διοικήσεις και οι δυνάμεις ασφαλείας στα κατεχόμενα εδάφη έχουν γίνει βασική πηγή ποινικών υποθέσεων, οι οποίες συχνά σχηματίζονται σε συνθήκες πλήρους αδιαφάνειας.

Η έρευνατου Dept.One ("Citizens of Ukraine") δείχνει ότι η κατασταλτική πρακτική δεν περιορίζεται στους κατοίκους των κατεχόμενων εδαφών, αλλά επεκτείνεται και σε Ουκρανούς που ζούσαν επί πολλά χρόνια στη Ρωσία, είχαν οικογένειες, δουλειές και δεν συνδέονταν με τις εχθροπραξίες.

Οι δημοσιογράφοι μελέτησαν δεκάδες υποθέσεις όπου οι κατηγορούμενοι είναι Ουκρανοί που ζούσαν στη Ρωσία από τη δεκαετία του 1990 ή του 2000. Πολλοί από αυτούς διέθεταν ρωσικά έγγραφα και εργάζονταν σε εργοστάσια, στις κατασκευές, στις μεταφορές.

Η FSB τους κατηγορεί ότι δήθεν "μετέδιδαν δεδομένα στις ουκρανικές μυστικές υπηρεσίες", αν και η βάση αποδείξεων συχνά στηρίζεται σε:

• ανταλλαγή μηνυμάτων σε εφαρμογές χωρίς επιβεβαιωμένο παραλήπτη·
• "πραγματογνωμοσύνες" κινητών τηλεφώνων, όπου η ερμηνεία των δεδομένων είναι εξαιρετικά αυθαίρετη·
• ομολογίες που ελήφθησαν μετά από μακροχρόνια πίεση σε κέντρα προσωρινής κράτησης.

Σε μία από τις υποθέσεις που περιγράφει το Dept.One, ένας άνδρας που είχε ζήσει στη Ρωσία για περισσότερα από 20 χρόνια κατηγορήθηκε για κατασκοπεία επειδή "ενδιαφερόταν για τις μετακινήσεις στρατιωτικού εξοπλισμού" κοντά στο σπίτι του. Σε άλλη περίπτωση, μια γυναίκα που εργαζόταν ως πωλήτρια καταδικάστηκε για "μεταβίβαση πληροφοριών σχετικά με στρατιωτικούς", παρότι επρόκειτο για δημόσια διαθέσιμα στοιχεία.

Η έρευνα υπογραμμίζει: η FSB χρησιμοποιεί την ουκρανική καταγωγή ως επαρκές κριτήριο υποψίας, και οι υποθέσεις εναντίον αυτών των ανθρώπων γίνονται μέρος της στατιστικής των "εντοπισμένων κατασκόπων", απαραίτητης για την υπηρεσιακή αναφορά.

Κατηγορίες: Από μεταβίβαση συντεταγμένων μέχρι απόπειρα ένταξης στην ВСУ

Δεν είναι πάντα δυνατό να αποσαφηνιστεί το περιεχόμενο των κατηγοριών: τα υλικά των υποθέσεων για κρατική προδοσία και κατασκοπεία είναι διαβαθμισμένα, ενώ οι υπηρεσίες ασφαλείας περιορίζονται σε λιτές ανακοινώσεις χωρίς λεπτομέρειες.

Αυτή η έλλειψη διαφάνειας καθιστά αδύνατη την πλήρη ανάλυση της αποδεικτικής βάσης: σημαντικό μέρος των υποθέσεων στηρίζεται σε κλειστά υλικά, ενώ οι κατηγορίες διατυπώνονται όσο γίνεται γενικόλογα, επιτρέποντας στις δυνάμεις ασφαλείας να χαρακτηρίζουν οποιαδήποτε ενέργεια ως "βοήθεια προς τον εχθρό" ή "συλλογή πληροφοριών". Οι περιγραφές των υποθέσεων πρέπει να ανασυντίθενται από έμμεσες πηγές - αναφορές συγγενών και δικηγόρων, δημοσιεύματα στα μέσα ενημέρωσης, έγγραφα από συναφείς υποθέσεις και αποτελέσματα ερευνών.

Η ουσία των κατηγοριών έχει διευκρινιστεί για 323 από τους 555 εμπλεκόμενους, δηλαδή περίπου 58%. Για τους υπόλοιπους είναι γνωστοί μόνο οι αριθμοί των άρθρων ή τυπικές διατυπώσεις όπως "συνελήφθη για κατασκοπεία υπέρ της Ουκρανίας".

Περισσότερες από τις μισές μελετημένες υποθέσεις - 176 από τις 323 - συνδέονται με κατηγορίες για συλλογή και μεταβίβαση πληροφοριών σχετικά με ρωσικά στρατεύματα, εξοπλισμό και υποδομές. Άλλοι 37 άνθρωποι κατηγορούνται για προετοιμασία ή διάπραξη τρομοκρατικών ενεργειών, απόπειρων δολοφονίας και ανθρωποκτονιών· 34 - για οικονομική βοήθεια προς την Ουκρανία· 15 - για δολιοφθορά σε μέσα μεταφοράς και εγκαταστάσεις υποδομής· άλλοι 15 - για προσπάθεια ένταξης στην ВСУ ή σε άλλους ουκρανικούς σχηματισμούς.

Ξεχωριστή κατηγορία αποτελούν οι κατηγορίες για κατασκοπεία και εμπιστευτική συνεργασία με ξένο κράτος: σύμφωνα με τα στοιχεία του "Настоящего Времени", τέτοιες υποθέσεις είναι 199, ενώ άλλοι 18 άνθρωποι κατηγορούνται για "εμπιστευτική συνεργασία", 8 - για "παροχή βοήθειας στον εχθρό".

Γιατί κατηγορούνται Ουκρανοί για κρατική προδοσία, παρότι δεν είναι πολίτες της Ρωσίας

Τυπικά, το άρθρο 275 του Ποινικού Κώδικα της Ρωσίας ("κρατική προδοσία") εφαρμόζεται μόνο σε πολίτες της Ρωσίας. Ωστόσο οι ανακριτικές αρχές χρησιμοποιούν ευρεία ερμηνεία: Ουκρανοί κατηγορούνται με βάση άρθρα για κατασκοπεία, εμπιστευτική συνεργασία ή "παροχή βοήθειας σε ξένο κράτος", τα οποία προβλέπουν τα ίδια χρονικά όρια ποινής και επιτρέπουν τη διεξαγωγή κλειστών δικών.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η προανάκριση εξακολουθεί να χρησιμοποιεί τον όρο "κρατική προδοσία", ισχυριζόμενη ότι το άτομο "ενεργούσε κατά των συμφερόντων της Ρωσίας σε έδαφος που τελεί υπό τον έλεγχό της". Οι οργανώσεις προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων χαρακτηρίζουν αυτή την πρακτική πολιτική και τονίζουν ότι επιτρέπει στις δυνάμεις ασφαλείας να εξασφαλίζουν πολυετείς ποινές και να κρατούν τις υποθέσεις μακριά από τη δημοσιότητα.

Δικαστικές αποφάσεις και διάρκεια των ποινών

Τα ρωσικά δικαστήρια έχουν εκδώσει αποφάσεις για 402 από τους 555 ταυτοποιημένους Ουκρανούς, με τη συντριπτική πλειονότητα των διαδικασιών να διεξάγεται με την παρουσία τους. Επτά άτομα καταδικάστηκαν σε ισόβια κάθειρξη, οι υπόλοιποι σε ποινές από 5 έως 27 χρόνια. Η διάμεση ποινή είναι περίπου 14 χρόνια, αλλά στις υποθέσεις όπου στις κατηγορίες προστίθενται άρθρα για τρομοκρατικές ενέργειες ή δολιοφθορές, ανεβαίνει στα 18-20 χρόνια.

Η αυστηρότητα της ποινής εξαρτάται άμεσα από το είδος των κατηγοριών: στις υποθέσεις κατασκοπείας η διάμεση ποινή είναι περίπου 12 χρόνια, στη κρατική προδοσία 15, ενώ όταν συνδυάζονται περισσότερα άρθρα οι ποινές αυξάνονται ακόμη περισσότερο. Οι πιο σκληρές αποφάσεις καταγράφονται σε υποθέσεις όπου στις κατηγορίες για κατασκοπεία ή κρατική προδοσία προστίθενται κατηγορίες για δολιοφθορές ή προετοιμασία τρομοκρατικών ενεργειών - εκεί συγκεντρώνονται σχεδόν όλες οι ισόβιες ποινές.

Το υψηλό ποσοστό ολοκληρωμένων διαδικασιών δεν συνδέεται με μείωση των κατασταλτικών μέτρων, αλλά με το γεγονός ότι οι πληροφορίες για τους εμπλεκόμενους γίνονται γνωστές κυρίως μετά την έκδοση απόφασης. Επιπλέον, η ύπαρξη καταδικαστικής απόφασης δεν σημαίνει πάντα παραμονή σε σωφρονιστικό ίδρυμα: τουλάχιστον επτά καταδικασθέντες ανταλλάχθηκαν αργότερα, ενώ δύο πέθαναν υπό κράτηση.

Οι υπόλοιποι 146 άνθρωποι, κατά τον χρόνο της έρευνας, βρίσκονταν υπό προανάκριση ή σε δίκη· τα υλικά για 59 από αυτούς είχαν ήδη διαβιβαστεί στα δικαστήρια. Είναι γνωστές περιπτώσεις θανάτου κατηγορουμένων κατά τη διάρκεια της προανάκρισης, καθώς και ανταλλαγών και αποφυλακίσεων χωρίς απαγγελία κατηγοριών.

Περίπου το 60% των αποφάσεων λαμβάνεται από δικαστήρια στις κατεχόμενες περιοχές - στη "Λαϊκή Δημοκρατία του Ντονέτσκ", στη "Λαϊκή Δημοκρατία του Λουγκάνσκ", στην Κριμαία, στις περιφέρειες Χερσώνας και Ζαπορίζια. Το Νότιο Περιφερειακό Στρατιωτικό Δικαστήριο στο Ροστόφ ον Ντον παραμένει ένας από τους βασικούς κόμβους εξέτασης τέτοιων υποθέσεων, έχοντας εκδώσει περισσότερες από 60 αποφάσεις.

Πού κρατούνται οι καταδικασμένοι

Η τοποθεσία κράτησης έχει εντοπιστεί για 360 άτομα:

• 236 - σε ρωσικές ποινικές αποικίες και κέντρα προσωρινής κράτησης·
• 124 - σε ιδρύματα στις κατεχόμενες περιοχές.

Για τους 174 υπολοίπους, ο τόπος κράτησης παραμένει άγνωστος.

Αντιδράσεις των πλευρών

Οι ουκρανικές οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων αντιμετωπίζουν αυτές τις υποθέσεις ως στοιχείο συστηματικών διώξεων. Εκπρόσωποι του "Первого отдела" - ανεξάρτητης ρωσικής ομάδας δικηγόρων για τα ανθρώπινα δικαιώματα, που ασχολείται με υποθέσεις κρατικής ασφάλειας - τονίζουν: "η κλίμακα και η κλειστότητα των διαδικασιών δείχνουν μια στοχευμένη πρακτική καταστολής του άμαχου πληθυσμού"

Ο ουκρανός Συνήγορος του Πολίτη, Ντμίτρο Λουμπινέτς, επεσήμανε (πηγή στα Ρωσικά)σε συνέντευξή του στο Настоящему Времени: "Δεν μπορούμε να λάβουμε πληροφορίες για την τοποθεσία των ανθρώπων. Η Ρωσία δεν παρέχει δεδομένα, και οι συγγενείς δεν γνωρίζουν αν το άτομο είναι ζωντανό".

Οι ρωσικές αρχές δεν σχολιάζουν τις έρευνες και δεν διαψεύδουν τα στατιστικά στοιχεία. Η FSB περιορίζεται σε ανακοινώσεις για συλλήψεις "ουκρανών πρακτόρων" και "αποτρεπόμενες δολιοφθορές", παρουσιάζοντας όσα συμβαίνουν ως αγώνα κατά των απειλών για την ασφάλεια, χωρίς όμως να απαντά στις κατηγορίες για μαζικό και αδιαφανή χαρακτήρα της πρακτικής.

Το σύνολο των τεσσάρων εξεταζόμενων πηγών δείχνει ότι η Ρωσία έχει στήσει έναν κλειστό και κατασταλτικό μηχανισμό ποινικής δίωξης Ουκρανών, που συνδυάζει εξαφανίσεις, μεταγωγές, κλειστές δίκες και μακροχρόνιες ποινές. Οι διώξεις πλήττουν τόσο τους κατοίκους των κατεχόμενων περιοχών όσο και Ουκρανούς που ζούσαν επί χρόνια στη Ρωσία.

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν: οι πραγματικές διαστάσεις μπορεί να είναι κατά 30% μεγαλύτερες από όσες έχουν καταγραφεί.