Μια τηλεοπτική αναμέτρηση που σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες θα αποτελούσε συνηθισμένο μέρος μιας προεκλογικής περιόδου εξελίχθηκε σε πολιτικό γεγονός στη Σερβία
Για πρώτη φορά έπειτα από χρόνια, κορυφαίο στέλεχος του κυβερνώντος στρατοπέδου εμφανίστηκε ζωντανά στο N1 απέναντι σε υποψήφιο της αντιπολίτευσης, λίγες εβδομάδες πριν από τις πρόωρες βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Στο στούντιο βρέθηκαν η Άνα Μπρνάμπιτς, πρώην πρωθυπουργός και απερχόμενη πρόεδρος της Βουλής, η οποία είναι τρίτη στη λίστα «Αλεξάνταρ Βούτσιτς – Ενωμένη Σερβία», και η Μίρτζανα Νίκολιτς, πρύτανης του Πανεπιστημίου Τεχνών του Βελιγραδίου και υποψήφια της «Φοιτητικής Λίστας – Οι Φοιτητές Νικούν».
Η επιλογή του N1 είχε από μόνη της ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Η Μπρνάμπιτς δεν είχε εμφανιστεί στο συγκεκριμένο δίκτυο από το 2017, ενώ κυβερνητικά στελέχη και εκπρόσωποι του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος απέρριπταν επί χρόνια προσκλήσεις του καναλιού, το οποίο κατηγορούσαν για μεροληψία εις βάρος τους.
Μια τηλεμαχία χωρίς καν χειραψία
Η ένταση ήταν εμφανής πριν ακόμη αρχίσει η συζήτηση.
Η Μπρνάμπιτς κατηγόρησε την αντίπαλό της ότι αρνήθηκε να της δώσει το χέρι όταν συναντήθηκαν στο στούντιο.
«Οι στρατηγοί βρίσκονται σε πόλεμο και παρ' όλα αυτά δίνουν τα χέρια», σχολίασε, ρωτώντας τη Νίκολιτς εάν «αυτή είναι η αξιοπρεπής Σερβία» που εκπροσωπεί.
Η απάντηση της πρύτανη ήταν σύντομη: «Η αξιοπρεπής Σερβία είναι ακόμη μπροστά μας».
Η εκπομπή είχε σχεδιαστεί ως θεματική συζήτηση για την εκπαίδευση. Πολύ γρήγορα, όμως, μετατράπηκε σε αντιπαράθεση για τις βαθύτερες πολιτικές και κοινωνικές συγκρούσεις που έχουν σημαδέψει τη Σερβία τα τελευταία δύο χρόνια.
Οι δύο υποψήφιες αντάλλαξαν κατηγορίες για την κατάσταση στα πανεπιστήμια, τις φοιτητικές κινητοποιήσεις, τη λειτουργία των θεσμών και την ευθύνη για το κλίμα έντασης στη χώρα.
Σε μία από τις χαρακτηριστικότερες στιγμές της συζήτησης, η Νίκολιτς είπε στην Μπρνάμπιτς: «Ως καθηγήτρια, σας λέω ότι αποτύχατε στις εξετάσεις».
Από το Νόβι Σαντ στις κάλπες
Πίσω από την τηλεοπτική σύγκρουση βρίσκεται η πολιτική κρίση που πυροδότησε η τραγωδία στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ.
Η κατάρρευση τμήματος του στεγάστρου τον Νοέμβριο του 2024 στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους και προκάλεσε ένα κύμα κινητοποιήσεων χωρίς προηγούμενο τα τελευταία χρόνια.
Φοιτητές κατέλαβαν και απέκλεισαν πανεπιστημιακές σχολές, ζητώντας λογοδοσία και πλήρη διερεύνηση της τραγωδίας. Οι κινητοποιήσεις εξαπλώθηκαν σε ολόκληρη τη χώρα, με τους διαδηλωτές να συνδέουν την καταστροφή με προβλήματα διαφθοράς, αδιαφάνειας και κακοδιαχείρισης.
Από αυτό το κίνημα προέκυψε τελικά η «Φοιτητική Λίστα – Οι Φοιτητές Νικούν», η οποία συμμετέχει στις εκλογές της 25ης Οκτωβρίου και επιχειρεί να μεταφέρει τη δυναμική των διαδηλώσεων στην κάλπη.
Γιατί το ντιμπέιτ έγινε γεγονός
Η σημασία της τηλεμαχίας δεν περιορίστηκε σε όσα ειπώθηκαν.
Σε ένα ιδιαίτερα πολωμένο μιντιακό περιβάλλον, οι πραγματικές τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις μεταξύ εκπροσώπων των δύο στρατοπέδων έχουν γίνει εξαιρετικά σπάνιες.
Το ενδιαφέρον του κοινού ήταν ενδεικτικό. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε το N1, η «N1 Debata» κατέγραψε rating 48,31 μεταξύ των χρηστών των δικτύων SBB-Jetel και αναδείχθηκε στο δημοφιλέστερο τηλεοπτικό πρόγραμμα του συγκεκριμένου δείγματος κατά τις προηγούμενες 30 ημέρες.
Το N1 σχεδιάζει τώρα να συνεχίσει τις προεκλογικές τηλεμαχίες με θεματικές που περιλαμβάνουν την οικονομία, τη διαφθορά και το οργανωμένο έγκλημα, την εξωτερική πολιτική, το κράτος δικαίου και την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης.
Έτσι, μια τηλεοπτική αντιπαράθεση που πριν από μερικά χρόνια θα φαινόταν αυτονόητη αποκτά ιδιαίτερο βάρος στη σημερινή Σερβία: δύο πολιτικά στρατόπεδα που για χρόνια μιλούσαν κυρίως το ένα για το άλλο, άρχισαν –έστω και σε υψηλούς τόνους– να μιλούν το ένα απέναντι στο άλλο.
Η Άνα Μπρνάμπιτς είπε ότι δεν είχε εμφανιστεί στο N1 από το 2017, τονίζοντας πως «στις προηγούμενες προεκλογικές καμπάνιες δεν μας επιτρέπατε ούτε καν να έχουμε πληρωμένα διαφημιστικά κλιπ (στο πρόγραμμά σας), τόσο αντικειμενικοί ήσασταν».
«Ούτε τώρα ενθουσιάστηκα με την ιδέα να έρθω, θυμούμενη πώς η τηλεόρασή σας προσπάθησε να απο-ανθρωποποιήσει τον φίλο μου και πρόεδρό μου. Τον εγκληματοποιήσατε. Άκουγα στο πρόγραμμά σας ότι ήταν προϊόν “φωλιάς οχιάς”», είπε η Μπρνάμπιτς.
Στη συνέχεια εξήγησε γιατί τελικά αποδέχτηκε την πρόσκληση του N1, λέγοντας: «Ήρθα επειδή επέμεινε ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Αλλάξατε ιδιοκτήτη και ο άνθρωπος είπε: ας τους δώσουμε μια ευκαιρία, να δει ο κόσμος πόσο αμερόληπτοι είστε».
Η Μπρνάμπιτς αναφερόταν στην πρόσφατη αλλαγή ιδιοκτησίας του N1. Η Alpac Capital, πορτογαλική εταιρεία ιδιωτικών συμμετοχών και επενδύσεων επιχειρηματικού κεφαλαίου, η οποία κατέχει επίσης το δίκτυο Euronews, απέκτησε το κανάλι στο πλαίσιο μιας ευρύτερης περιφερειακής εξαγοράς μέσων ενημέρωσης. Η Alpac έχει δεσμευτεί για επιχειρηματικό μετασχηματισμό του μέσου και καμία άμεση παρέμβαση στις συντακτικές αποφάσεις, πέρα από την απαίτηση για επαγγελματική, αμερόληπτη, αντικειμενική και δίκαιη ενημέρωση.
Θεατές και πολιτικοί παρακολούθησαν έτσι το ντιμπέιτ ως δοκιμασία, και ως μία από τις πολλές που θα ακολουθήσουν μέσα στον μήνα έως τις εκλογές, καθώς το κανάλι ανακοίνωσε ότι θα οργανώσει και άλλες θεματικές αντιπαραθέσεις ενόψει της ημέρας της ψηφοφορίας.
Η εκπρόσωπος της αντιπολίτευσης στο ντιμπέιτ, Μίρτζανα Νίκολιτς, είπε ότι και η ίδια ήταν επιφυλακτική για το κατά πόσον η συζήτηση θα γινόταν πράγματι, όταν «η πρόσκληση ήρθε από τα συνήθη κανάλια, κατευθείαν από το μέσο».
Η Νίκολιτς είπε ότι αναρωτήθηκε αν το ντιμπέιτ ήταν όντως μια ευκαιρία και «αν ήταν η κατάλληλη στιγμή να συμμετάσχω σε αυτή τη συζήτηση», εξηγώντας ότι δεν ήξερε «αν το concept τους (του καναλιού) θα επέτρεπε στην άλλη πλευρά να έρθει».
«Φοβόμουν, γιατί τελευταία έχει γίνει δυσάρεστο να μιλάς με κάποιον που έρχεται από τη θέση της εξουσίας», συνέχισε η Νίκολιτς, προσθέτοντας ότι «η κυρία Μπρνάμπιτς έχει το πλεονέκτημα να έχει όλες τις πληροφορίες στη διάθεσή της. Επίσης, η πρόσφατη συνάντησή μας στην κοινοβουλευτική επιτροπή για την εκπαίδευση ήταν γεμάτη φωνές, ποδοκροτήματα και διασυρμό των αντιπάλων, οπότε υπάρχει κίνδυνος σε αυτό».
Το ντιμπέιτ άναψε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στη Σερβία, με πολλούς να σχολιάζουν την πρωτοτυπία του, τον χαρακτήρα της αντιπαράθεσης και τα συμπεράσματα, καθώς και τις επιδόσεις και τα χτυπήματα των δύο μονομάχων, με τα δύο στρατόπεδα να ανακηρύσσουν τη δική τους νίκη. Κάποιοι αμφισβήτησαν αν επρόκειτο για μια περιστασιακή, αποσπασματική δημοκρατική άσκηση ή για διαδικασία με απτά αποτελέσματα, ενώ άλλοι υποστήριξαν ότι το ντιμπέιτ στο N1 μπορεί πλέον να σηματοδοτεί βελτίωση στο πολωμένο μιντιακό τοπίο της Σερβίας και στην κουλτούρα του διαλόγου.
Αποποίηση ευθύνης: Το Euronews ανήκει στην Alpac Capital, την ίδια επενδυτική εταιρεία που αναφέρεται στο ρεπορτάζ ως νέος ιδιοκτήτης της τηλεόρασης N1.