Η ισπανική κυβέρνηση παίρνει μέτρα για τη στεγαστική κρίση: τι αλλάζει για ενοικιαστές και ιδιοκτήτες

Η ισπανική κυβέρνηση ενέκρινε την Τρίτη δύο προεδρικά διατάγματα που σύντομα θα μετατραπούν σε νόμους του κράτους, για να επιχειρήσει να συγκρατήσει την κρίση της στέγασης, με μέτρα που εκτείνονται από μεγαλύτερη προστασία απέναντι στις εξώσεις και περιορισμό των κερδοσκοπικών αγορών έως φορολογικά κίνητρα, νέους κανόνες για τα ενοίκια και χρηματοδότηση με μηδενικό επιτόκιο για να διευκολυνθεί η απόκτηση πρώτης κατοικίας.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Το πακέτο έρχεται σε μια στιγμή αυξανόμενης κοινωνικής πίεσης λόγω της ακρίβειας της κατοικίας και των δυσκολιών πρόσβασης τόσο στην ενοικίαση όσο και στην ιδιοκτησία. Η υπουργός Στέγασης και Αστικής Ατζέντας, Ισαμπέλ Ροντρίγκες, χαρακτήρισε τη στέγαση «το κύριο πρόβλημα των Ισπανών» και παρουσίασε τα μέτρα ως μια ευρεία απάντηση σε μια κρίση που θεωρεί ιδιαίτερα «περίπλοκη».

Η συμφωνία χωρίζεται σε δύο διακριτά διατάγματα-νόμους. Το πρώτο συγκεντρώνει τον κύριο όγκο των μέτρων και δομείται σε τέσσερις μεγάλες ενότητες: προστασία απέναντι στις εξώσεις, καταπολέμηση της κερδοσκοπίας, μέτρα κατά της απάτης στις ενοικιάσεις και παρεμβάσεις για τη βελτίωση της οικονομικής προσιτότητας. Το δεύτερο επικεντρώνεται ειδικά στο ενίσχυση της σταθερότητας των συμβάσεων ενοικίασης.

Η έγκριση, ωστόσο, ήρθε «in extremis» έπειτα από σκληρή διαπραγμάτευση στο εσωτερικό της ίδιας της κυβέρνησης συνασπισμού του Πέδρο Σάντσεθ.

Το Υπουργικό Συμβούλιο ξεκίνησε με πάνω από μία ώρα καθυστέρηση λόγω των διαφωνιών του Sumar, του μικρότερου εταίρου της κυβέρνησης, σχετικά με τις παραχωρήσεις προς τη Junts, το καταλανικό ανεξαρτησιακό κόμμα του οποίου οι ψήφοι μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικοί ώστε τα μέτρα να επικυρωθούν στη συνέχεια από το Κοινοβούλιο.

«Ήταν ένα κείμενο πολύ δύσκολο και περίπλοκο», παραδέχθηκε η Ροντρίγκες μετά τη συνεδρίαση, ευχαριστώντας για τη «γενναιοδωρία» όσων συμμετείχαν στην κατάρτισή του. Σύμφωνα με την υπουργό, στο κείμενο συνέβαλαν πολιτικές ομάδες, κοινωνικές οργανώσεις και ειδικοί.

Η κυβέρνηση επιδιώκει τώρα να επισπεύσει τη κοινοβουλευτική διαδικασία και έχει ζητήσει από το Κοινοβούλιο τη διεξαγωγή έκτακτης ολομέλειας ήδη αυτή την Παρασκευή. «Θα προσπαθήσουμε αυτό το κείμενο να δει το φως όσο το δυνατόν συντομότερα», δήλωσε η Ροντρίγκες, η οποία χαρακτήρισε το νομοθέτημα «φιλόδοξο» και διαβεβαίωσε ότι υπάρχει «μεγάλη κοινωνική συναίνεση στη χώρα μας γύρω από αυτά τα μέτρα για να μετριαστεί η κρίση της στέγασης».

Τέσσερις βασικοί άξονες στο πρώτο διάταγμα-νόμο

Το πρώτο και πιο εκτεταμένο από τα δύο διατάγματα-νόμους, όπως εξήγησε η υπουργός, οργανώνεται σε τέσσερις μεγάλους άξονες μέτρων που στοχεύουν σε διαφορετικές πτυχές της κρίσης της στέγασης.

Ο πρώτος αποσκοπεί στο να ενισχύσει την προστασία απέναντι στις εξώσεις. «Δεν θέλουμε άλλα περιστατικά όπως αυτό της Μαρικάρμεν», δήλωσε η Ροντρίγκες. Η κυβέρνηση προτείνει να επεκτείνει έως το 2030 τη διάρκεια της λεγόμενης κοινωνικής ασπίδας, με στόχο να ενισχυθεί η προστασία των ευάλωτων ανθρώπων απέναντι στην απώλεια της κατοικίας τους.

«Ας βάλουμε φρένο στην κερδοσκοπία», υποστήριξε η υπουργός παρουσιάζοντας τον δεύτερο άξονα. Η κυβέρνηση θέλει να ανακόψει τις κερδοσκοπικές αγορές κατοικιών και να εντοπίσει τις εταιρείες που πραγματοποιούν τέτοιου είδους συναλλαγές, ώστε να εμποδίσει να συνεχίσουν να «συναλλάσσονται με ένα βασικό αγαθό».

Η κυβέρνηση θέλει επίσης να παρέμβει στις εξαγορές που πραγματοποιούνται από τα επονομαζόμενα fondos buitre και να αξιοποιήσει τη φορολογία ώστε να κατευθύνει τις επενδύσεις προς προσιτή κατοικία αντί προς πράξεις καθαρά κερδοσκοπικού χαρακτήρα.

Ο τρίτος άξονας εστιάζει στο πρόβλημα της απάτης στις ενοικιάσεις, ιδίως στη χρήση συμβολαίων εποχικής μίσθωσης και ενοικίασης δωματίων για την αποφυγή της ρύθμισης που ισχύει για τη μόνιμη κατοικία.

Η Ροντρίγκες αναφέρθηκε επίσης στα παράνομα τουριστικά διαμερίσματα, τα οποία, όπως σημείωσε, θα έπρεπε να κλείνονται από τις αρμόδιες περιφέρειες. Σε αυτό προστίθεται ένα νέο φορολογικό μέτρο: η κυβέρνηση θα επιβάλει ΦΠΑ 10% στα τουριστικά διαμερίσματα.

Φορολογικές ελαφρύνσεις και χρηματοδότηση με μηδενικό επιτόκιο

Ο τέταρτος άξονας στοχεύει στη βελτίωση της προσιτότητας και της πρόσβασης στην κατοικία. Μεταξύ των μέτρων που ανακοινώθηκαν περιλαμβάνονται φορολογικές ελαφρύνσεις για τους ιδιοκτήτες, με τις οποίες, σύμφωνα με την κυβέρνηση, οικογένειες θα μπορούν να εξοικονομήσουν ποσά που αντιστοιχούν σε ένα μηνιάτικο ενοικίου.

Η κυβέρνηση σκοπεύει έτσι να συνοδεύσει τα ρυθμιστικά μέτρα με φορολογικά κίνητρα, αλλά και να διευκολύνει το πέρασμα από την ενοικίαση στην ιδιοκτησία για όσους, παρότι διαθέτουν επαρκές εισόδημα, δυσκολεύονται να συγκεντρώσουν τις απαραίτητες οικονομίες για την αγορά κατοικίας.

Για αυτές τις περιπτώσεις, η Ροντρίγκες ανακοίνωσε το «Tu Casa», έναν νέο μηχανισμό χρηματοδότησης με μηδενικό επιτόκιο που αποσκοπεί στη διευκόλυνση της πρόσβασης στην πρώτη κατοικία. Η κυβέρνηση θέλει επίσης να αυξήσει την κατασκευή προσιτής κατοικίας και ανακοίνωσε μείωση του ΦΠΑ στο 4% για τις προστατευόμενες κατοικίες και τα δημόσια προγράμματα στέγασης.

Δεύτερο διάταγμα-νόμος για μεγαλύτερη σταθερότητα στα ενοίκια

Πέρα από αυτό το ευρύ πακέτο μέτρων, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε ένα δεύτερο επείγον διάταγμα-νόμο με μέτρα για την ενίσχυση της σταθερότητας των συμβάσεων ενοικίασης.

Η Ροντρίγκες εξήγησε ότι το δεύτερο αυτό κείμενο αντιμετωπίζει «ένα πολύ συγκεκριμένο ζήτημα» μέσα στην κρίση της ενοικιαζόμενης κατοικίας και υποστήριξε ότι η κυβέρνηση εδώ και καιρό προσπαθεί να τροποποιήσει το υφιστάμενο μοντέλο ώστε να προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια σε όσους ζουν ως ενοικιαστές.

Η υπουργός έφερε ως παράδειγμα το Casa 47, όπου μία από τις καινοτομίες, όπως είπε, είναι ότι τα συμβόλαια είναι σχεδιασμένα «για όλη τη ζωή». «Θέλουμε να προσφέρουμε αυτή τη σταθερότητα, ώστε να μπορεί κανείς να ζει σε ενοικιαζόμενη κατοικία με ηρεμία», συνοψίζει η Ροντρίγκες τη φιλοσοφία του δεύτερου διατάγματος-νόμου.

Η διάκριση σε δύο κείμενα επιτρέπει έτσι να διαχωριστεί το γενικό πακέτο μέτρων, που περιλαμβάνει παρεμβάσεις για τις εξώσεις, την κερδοσκοπία, τα εποχικά ενοίκια, τα τουριστικά διαμερίσματα, τη φορολογία και την πρόσβαση στην ιδιοκτησία, από τα μέτρα που αποσκοπούν ειδικά στην ενίσχυση της σταθερότητας των συμβάσεων ενοικίασης.

Διαπραγμάτευση στα όρια μεταξύ Sumar και Junts

Η συμφωνία επιτεύχθηκε έπειτα από ένα ιδιαίτερα τεταμένο πρωινό στο εσωτερικό της κυβέρνησης. Πηγές που συμμετείχαν στη διαπραγμάτευση ανέφεραν ότι γινόταν δουλειά πάνω σε δύο έγγραφα για να συμφιλιωθούν οι θέσεις των καταλανών συντηρητικών ανεξαρτησιαστών της Junts με εκείνες του Sumar και των Podemos, δυνάμεων με πολύ διαφορετικές προσεγγίσεις στο θέμα της στέγασης.

Πηγές της διαπραγμάτευσης δήλωσαν στη «RTVE» ότι οι πέντε υπουργοί του Sumar έμειναν για 15 λεπτά εκτός του Υπουργικού Συμβουλίου, γύρω στις 10:30, ως μέσο πίεσης για να επηρεάσουν ζητήματα όπως η ρύθμιση των εποχικών μισθώσεων.

Εκείνη την ώρα, οι κοινοβουλευτικές ομάδες που είναι απαραίτητες για την επακόλουθη επικύρωση δεν είχαν λάβει ακόμη νέες πληροφορίες. Από τη Junts υποστήριζαν ότι το PSOE συμφωνούσε με τις θέσεις τους και επισήμαιναν τις διαφωνίες με το Sumar ως το κύριο εμπόδιο για το κλείσιμο της συμφωνίας.

Μετά την ολοκλήρωση του Υπουργικού Συμβουλίου, η μάχη μεταφέρεται τώρα στο Κοινοβούλιο. Η κυβέρνηση θα πρέπει να εξασφαλίσει επαρκή στήριξη για να επικυρώσει τα κείμενα, σε ένα σκηνικό που χαρακτηρίζεται από τις συγκρουόμενες θέσεις αρκετών ομάδων από τις οποίες εξαρτάται η κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Η πίεση των διαδηλώσεων στους δρόμους

Η κυβέρνηση φτάνει επίσης σε αυτή τη συμφωνία υπό την πίεση των κινητοποιήσεων για τη στέγαση. Το Sindicato de Inquilinas είναι μία από τις οργανώσεις που βρίσκονται πίσω από την κατασκήνωση που έχει στηθεί στην Πουέρτα ντελ Σολ, καθώς και πίσω από τις διαδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν σε άλλες ισπανικές πόλεις.

Μετά τη διεξαγωγή συνέλευσης μεταξύ των οργανώσεων που συμμετέχουν, οι διαδηλωτές αποφάσισαν να διατηρήσουν την κατασκήνωση ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα του Υπουργικού Συμβουλίου, οπότε η έγκριση των δύο διαταγμάτων-νόμων δεν σημαίνει προς το παρόν το τέλος των κινητοποιήσεων.

Η διαμαρτυρία έχει ανοίξει επιπλέον ένα ακόμη θεσμικό μέτωπο. Η Περιφέρεια της Μαδρίτης έδωσε 48 ώρες στη Delegación del Gobierno για να διαλύσει την κατασκήνωση και προειδοποίησε ότι, αν δεν το κάνει, θα προσφύγει στα δικαστήρια, συμπεριλαμβανομένης της ποινικής οδού κατά του εκπροσώπου της κυβέρνησης.

Με τα δύο κείμενα πλέον εγκεκριμένα από το Υπουργικό Συμβούλιο, το ενδιαφέρον μεταφέρεται τώρα στην έκτακτη συνεδρίαση της ολομέλειας που έχει ζητηθεί για την Παρασκευή στο Κοινοβούλιο, όπου η κυβέρνηση θα πρέπει να μεταφράσει την εύθραυστη ισορροπία που πέτυχε στο εσωτερικό της σε μια επαρκή κοινοβουλευτική πλειοψηφία για να τα επικυρώσει.