Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προσκάλεσε επίσημα τον Καναδά να γίνει ο πρώτος «συνδεδεμένος εταίρος» της ΕΕ. Τι σημαίνει αυτό για Καναδά και ΕΕ;
Απευθυνόμενη στον Καναδό πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ στο Στρασβούργο, η φον ντερ Λάιεν είπε ότι θέλει να οδηγήσει τη σχέση «στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο» σε αυτόν τον «ανοιχτά εχθρικό κόσμο».
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο Καναδάς έχει πλησιάσει την Ευρωπαϊκή Ένωση καθώς οι σχέσεις με την Ουάσιγκτον ψυχράνθηκαν επί Τραμπ. Οι εμπορικές συνομιλίες κατέρρευσαν τον Αύγουστο του 2026 και ο Τραμπ απάντησε με επιθετικούς δασμούς 25% έως 50% στα καναδικά προϊόντα. Απείλησε επίσης την κυριαρχία της χώρας, με σχόλια για απορρόφηση του Καναδά και για να γίνει «η 51η πολιτεία των ΗΠΑ».
Για γεωγραφικούς λόγους, ο Καναδάς δεν μπορεί να στραφεί προς πλήρη ένταξη στην ΕΕ, γι’ αυτό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει ένα νέο καθεστώς «συνδεδεμένου μέλους». Επειδή δεν προβλέπεται στις ευρωπαϊκές συνθήκες, η νομική και θεσμική του μορφή παραμένει ασαφής.
«Τι ακριβώς θα είναι; Αυτό θα οριστεί σταδιακά από νομική άποψη», δήλωσε στο Euronews ο ευρωβουλευτής Χαβιέρ Μορένο Σάντσεζ, πρόεδρος της Αντιπροσωπείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τις σχέσεις με τον Καναδά.
Σε αντίθεση με έναν απλό εταίρο ελεύθερου εμπορίου, ο Καναδάς θα εντασσόταν άμεσα στη βιομηχανική βάση άμυνας της Ευρώπης, θα συμμετείχε σε κοινά έργα στην Αρκτική, θα συνεργαζόταν σε τεχνητή νοημοσύνη, κυβερνοανθεκτικότητα και κβαντικούς υπολογιστές και ενδεχομένως θα ευθυγραμμιζόταν στον τομέα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.
Δεν θα αποκτούσε δικαιώματα ψήφου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ούτε λόγο στις βασικές νομοθεσίες της ΕΕ.
Μια ήδη υπάρχουσα εταιρική σχέση
Οι σχέσεις μεταξύ Καναδά και ΕΕ ήταν ήδη φιλικές, σταθερές και βασισμένες στις συναλλαγές.
Το 2016 υπέγραψαν δύο βασικές συμφωνίες: τη Συνολική Οικονομική και Εμπορική Συμφωνία (CETA) και τη Συμφωνία Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης (SPA). Η πρώτη κατάργησε το 98% των δασμών, αυξάνοντας το διμερές εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών πάνω από 80%, στα 130 δισ. ευρώ. Η δεύτερη επικεντρώθηκε στον διάλογο για την εξωτερική πολιτική και επέτρεψε στην ΕΕ και τον Καναδά να πραγματοποιούν τακτικές συνομιλίες για την κλιματική αλλαγή, την έρευνα και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Η νίκη του Κάρνεϊ το 2025 αναβάθμισε τη σχέση με την έναρξη της «Νέας Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης ΕΕ-Καναδά για το Μέλλον». Η ΕΕ άρχισε να αντιμετωπίζει τον Καναδά λιγότερο ως μακρινό εμπορικό εταίρο, με τις δύο πλευρές να ευθυγραμμίζονται στις αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών, στις μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων, στην καθαρή ενέργεια και σε έργα στην Αρκτική. Ο Καναδάς συμμετέχει επίσης ενεργά στο Horizon Europe, το εμβληματικό πρόγραμμα επιστημονικής έρευνας της ΕΕ.
Τον Φεβρουάριο του 2026 ο Καναδάς έγινε η πρώτη μη ευρωπαϊκή χώρα που εντάχθηκε στο μέσο SAFE ύψους 150 δισ. ευρώ, επιτρέποντας σε καναδικές αμυντικές εταιρείες να υποβάλλουν προσφορές σε κοινές ευρωπαϊκές συμβάσεις στρατιωτικών προμηθειών. Ο Καναδάς έγινε επίσης τρίτος συνεισφέρων σε έργα κινητικότητας και logistics της PESCO (Μόνιμη Διαρθρωμένη Συνεργασία).
Ο κύριος προορισμός των εξαγωγών του Καναδά παραμένουν οι ΗΠΑ, που αντιπροσώπευαν το 72,5% των εξαγωγών εμπορευμάτων το 2025, έναντι 12,4% για την Ευρώπη και την Κεντρική Ασία.
Το CETA παραμένει μπλοκαρισμένο, καθώς 10 από τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ εξακολουθούν να αρνούνται να το επικυρώσουν πλήρως. Χώρες όπως η Ιταλία, η Γαλλία και η Πολωνία υποστηρίζουν ότι ο Καναδάς διαθέτει χαμηλότερα περιβαλλοντικά και παραγωγικά πρότυπα σε τομείς όπως η γεωργία, για παράδειγμα στη χρήση χημικών φυτοφαρμάκων και γενετικά τροποποιημένων οργανισμών που περιορίζονται ή απαγορεύονται στην ΕΕ.
Η πρόταση
Καμία από τις πλευρές δεν εξετάζει την ένταξη του Καναδά στην ΕΕ. Ο στόχος είναι να εμβαθύνει την οικονομική και στρατηγική εταιρική σχέση πέρα από το σημερινό επίπεδο συνεργασίας.
«Ξέρουμε ότι πρόκειται για μια βαθύτερη εταιρική σχέση, αλλά λιγότερο από πλήρη ένταξη. Το πού ακριβώς θα τοποθετηθεί σε αυτό το φάσμα θα πρέπει να διαπραγματευτεί. Η προσδοκία είναι ότι θα είναι κάτι περισσότερο από μια συμφωνία ελεύθερου εμπορίου», δήλωσε ο Fabian Zeleeg, διευθύνων σύμβουλος και επικεφαλής οικονομολόγος του European Policy Centre.
Η ιδέα είναι να βασιστεί στο CETA και να το εξελίξει σε μια «Συμμαχία για το Μέλλον ώστε να δημιουργηθεί ένας κοινός χώρος ευημερίας και οικονομικής ασφάλειας», όπως είπε η πρόεδρος φον ντερ Λάιεν. Αν και οι λεπτομέρειες παραμένουν άγνωστες, αναμένεται η εταιρική σχέση να καλύψει πολιτικές που αφορούν τη βιομηχανία, την ενέργεια, τα ορυκτά, την τεχνητή νοημοσύνη, την κβαντική υπολογιστική και την κυβερνοασφάλεια. Προβλέπεται επίσης ένα «κοινό εμβληματικό έργο» για την Αρκτική, μια τεχνολογική συμμαχία και μια ολοκληρωμένη αμυντική βιομηχανική βάση.
Ο πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ πρότεινε να κινηθούν «προς ένα απρόσκοπτο, ψηφιακό εμπόριο μη γεωργικών αγαθών και ενός ευρέος φάσματος υπηρεσιών», εξετάζοντας παράλληλα μια πιο ολοκληρωμένη αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.
Για τον Zeleeg, η εταιρική σχέση θα επικεντρωθεί κυρίως στη γεωπολιτική συνοχή και συνεπώς αποτελεί μια «κατάσταση κέρδους για όλους». «Πρόκειται για ομοϊδεάτες χώρες που έρχονται κοντά, βρίσκοντας κοινές λύσεις στα μεγάλα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε συλλογικά, συμπεριλαμβανομένης μιας μάλλον δύσκολης κατάστασης με τις ΗΠΑ», είπε στο Euronews.
Εμπόριο πόρων
Η συμμαχία αυτή αποτελεί εν μέρει μηχανισμό επιβίωσης για τον Καναδά. Αφορμή ήταν η κατάρρευση των διμερών εμπορικών διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ, από τις οποίες εξαρτάται περίπου το 70% της εξαγωγικής οικονομίας του Καναδά, καθώς και οι απειλές απορρόφησης από τον Τραμπ.
Ο Μορένο Σάντσεζ ανέφερε ότι οι Καναδοί αξιωματούχοι περιέγραψαν αυτή τη ρήξη με ασυνήθιστα προσωπικούς όρους. «Εξήγησαν ότι η γεωγραφία δεν μπορεί να αλλάξει. Ένιωσαν προδομένοι γιατί ήταν ο γείτονάς τους, ο αδελφός στην πόρτα τους, και μια μέρα τους λέει: 'Δεν σας θέλω πια'. Αυτό τους επηρέασε πολύ άσχημα».
Η ένωση έχασε την πρόσβαση σε φθηνή ρωσική ενέργεια και αντιμετωπίζει αυξανόμενες εντάσεις με την Κίνα, επομένως χρειάζεται μια σταθερή πηγή κρίσιμων υλικών.
«Ο Καναδάς έχει τα πάντα», είπε ο Μορένο Σάντσεζ. «Είναι η δεύτερη μεγαλύτερη χώρα στον κόσμο. Ενέργεια, φυσικό αέριο, κρίσιμες πρώτες ύλες. Προφανώς, μας συμφέρει να εμπορευόμαστε μαζί τους».
Ο Καναδάς διαθέτει σημαντικά αποθέματα λιθίου, νικελίου, κοβαλτίου και σπανίων γαιών, όλα κεντρικής σημασίας για την ενεργειακή μετάβαση της ΕΕ και τις αλυσίδες εφοδιασμού μπαταριών.
«Μέχρι τώρα, με το ρωσικό φυσικό αέριο και με την Κίνα, τα πράγματα λειτουργούσαν διαφορετικά», είπε ο Μορένο Σάντσεζ. «Αλλά τώρα που οι διεθνείς σχέσεις έχουν γίνει πιο τεταμένες και δεν ξέρουμε πού θα καταλήξει αυτή η παγκόσμια τάξη. Φαίνεται ότι μπορεί να γίνει ο νόμος του ισχυρότερου, και αυτό σε κάνει να ξυπνάς και να λες: 'Πρέπει να το δούμε διαφορετικά'».
Έφερε ως παράδειγμα προειδοποίησης τη Γερμανία. «Δείτε τι συνέβη στη Γερμανία. Βασίστηκε στο ρωσικό φυσικό αέριο. Όταν αυτό κόπηκε, έκλεισαν τους πυρηνικούς σταθμούς τους και δεν είχαν εναλλακτική. Τώρα καίνε άνθρακα για να παράγουν ηλεκτρισμό, κάτι που είναι ακριβώς αυτό που δεν θα έπρεπε να κάνουμε».
Πώς θα μπορούσε να ωφελήσει τους Ευρωπαίους
Ανάλογα με το πώς οι εταίροι θα ορίσουν τη «συνδεδεμένη ιδιότητα μέλους», θα υπάρξουν συγκεκριμένες επιπτώσεις για τους Ευρωπαίους. Η σημαντικότερη επίδραση θα είναι στον ενεργειακό τομέα, σύμφωνα με τον δρ Τζουζέπε Σπαταφόρα, αναλυτή πολιτικής στο Ινστιτούτο Μελετών Ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
«Υποθέτω ότι οι ενεργειακές εξαγωγές του Καναδά προς την ΕΕ θα μετρίαζαν την πίεση στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας, αυξάνοντας την προσφορά και μειώνοντας την εξάρτηση από άλλους προμηθευτές». Ωστόσο, αυτό θα πάρει χρόνο, καθώς ο Καναδάς δεν διαθέτει τις υποδομές για να εξάγει μεγάλες ποσότητες ενέργειας εκτός Βόρειας Αμερικής ούτε τη διάθεση να κατασκευάσει νέους αγωγούς ή τερματικούς σταθμούς εξαγωγών, πρόσθεσε.
Η άρση των επενδυτικών εμποδίων θα άνοιγε τον δρόμο σε νέες εταιρείες, εξήγησε ο Σπαταφόρα, ενώ η ισχυρότερη αμυντική συνεργασία θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και να βοηθήσει στην προστασία τόσο των ευρωπαϊκών όσο και των καναδικών κοινωνιών.
Ο Καναδάς είναι πλούσιος σε λίθιο, γραφίτη, νικέλιο, κοβάλτιο και χαλκό, βασικά συστατικά για πολλούς τομείς, από τις μπαταρίες και τα ηλεκτρικά οχήματα μέχρι τα ηλεκτρονικά και την ιατρική. Η ύπαρξη του Καναδά ως «ασφαλούς προμηθευτή» θα βοηθούσε τις ευρωπαϊκές εταιρείες να συνεχίσουν να λειτουργούν, μειώνοντας παράλληλα την επιρροή χωρών όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα.
«Ο Καναδάς θα ήταν σίγουρα πολύ ασφαλέστερος προμηθευτής από την Κίνα. Το αν αυτό θα μεταφραστεί σε αναγέννηση της αυτοκινητοβιομηχανίας, δεν είμαι βέβαιος, δεδομένου του ελέγχου της Κίνας σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού. Αλλά μπορεί σίγουρα να βοηθήσει τις προσπάθειες της ΕΕ να αναπτύξει στρατηγικές βιομηχανίες, όπως η άμυνα και η προηγμένη μεταποίηση», είπε ο Σπαταφόρα.
Ο πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ πρότεινε την ενίσχυση των «δεσμών μεταξύ των κοινωνιών» με τη συμμετοχή του Καναδά στα προγράμματα Erasmus+ και Horizon Europe της ΕΕ. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει απλούστερους κανόνες βίζας για Ευρωπαίους φοιτητές που θέλουν να σπουδάσουν στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, καθώς και κοινά έργα έρευνας και καινοτομίας.
Τι ακολουθεί;
Η ΕΕ θα πρέπει να δημιουργήσει από το μηδέν το νομικό πλαίσιο για τη «συνδεδεμένη ιδιότητα μέλους», καθορίζοντας τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις και των δύο πλευρών. Μεγάλες προκλήσεις θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν την εναρμόνιση των ρυθμίσεων των εταίρων και την εξασφάλιση ομόφωνης έγκρισης από όλα τα 27 κράτη μέλη.
Ο Zuleeg ελπίζει ότι η επερχόμενη σύνοδος ΕΕ-Καναδά στο Μόντρεαλ στις 29-30 Οκτωβρίου θα διευκρινίσει τον όρο και θα μετατρέψει την προσφορά της ΕΕ σε συγκεκριμένη πρόταση. «Οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε εξέλιξη. Από τη δική μου σκοπιά, θα ήταν χαμένη ευκαιρία αν μέχρι τη συνάντηση του Οκτωβρίου δεν έχουμε συγκεκριμένη πρόοδο πάνω στο τραπέζι», είπε στο Euronews.
Η επιτυχής πρόοδος θα μπορούσε να θέσει το ερώτημα αν ο Καναδάς είναι μεμονωμένη περίπτωση ή αν η ΕΕ θα μπορούσε να καθιερώσει αυτόν τον τύπο εταιρικής σχέσης και για άλλες χώρες.
Η εταιρική σχέση με τον Καναδά θα μπορούσε να αποτελέσει το «σπέρμα» μιας «πολύ ευρύτερης συμμαχίας μεταξύ ομοϊδεατών χωρών που συνεργάζονται», η οποία μπορεί να έχει πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα, εξήγησε ο Zuleeg. «Αν δείξουμε ενωμένο μέτωπο μεταξύ ΕΕ, Καναδά, Ηνωμένου Βασιλείου, Νορβηγίας, Ισλανδίας, αλλά και χωρών όπως η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, τότε θα διαθέτουμε πραγματικά μια κρίσιμη μάζα που θα είναι δύσκολο να αγνοηθεί ακόμη και από τις ΗΠΑ και την Κίνα», πρόσθεσε.
Η ενισχυμένη συνεργασία με στενούς μη ευρωπαϊκούς εταίρους δεν θα βλάψει την πορεία των υποψήφιων χωρών προς την πλήρη ένταξη ούτε θα την αντικαταστήσει με καθεστώς συνδεδεμένου μέλους. Ο Μορένο Σάντσεζ εξήγησε ότι «η διεύρυνση έχει τον δικό της δρόμο και οι σχέσεις με αξιόπιστους εταίρους έχουν τον δικό τους δρόμο» και ότι αυτά «συμβαίνουν παράλληλα».