Η ανάλυση ενός γομφίου με ένθετο ιαδεΐτη δείχνει ότι η επέμβαση έγινε εν ζωή και με μεγάλη ακρίβεια. Το εύρημα διευρύνει όσα γνωρίζουμε για τις οδοντικές παρεμβάσεις στην αρχαία Μεσοαμερική.
Ένας και μόνο γομφίος μπορεί να προσφέρει νέα στοιχεία για τις γνώσεις και τις δεξιότητες των αρχαίων Μάγια στην οδοντιατρική. Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε (πηγή στα Ισπανικά) στο περιοδικό 'Journal of Archaeological Science: Reports' εξετάζει έναν πρώτο μόνιμο κάτω γομφίο με ένθετο από ιαδεΐτη στην επιφάνειά του και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το δόντι τροποποιήθηκε ενώ το άτομο ήταν ακόμη εν ζωή.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το δόντι ανήκει σε προϊσπανική οστεολογική συλλογή του Μουσείου Popol Vuh του Universidad Francisco Marroquín στη Γουατεμάλα. Οι ερευνητές εντόπισαν μια σαφώς διαμορφωμένη κοιλότητα στο σημείο όπου συναντώνται οι τέσσερις κύριες κορυφές του γομφίου, μέσα στην οποία το κομμάτι ιαδεΐτη είχε στερεωθεί σταθερά με τη χρήση συγκολλητικού υλικού.
«Η κοιλότητα είναι τέλεια», εξηγεί η Έλμα Βέγκα-Λισάμα, οδοντική ανθρωπολόγος στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο του Γιουκατάν στο Μεξικό και συν-συγγραφέας της μελέτης, σε δηλώσεις της που δημοσίευσε το «National Geographic». «Είναι πραγματικά μια πολύ καλή διαδικασία — σωστά εκτελεσμένη και καθαρή».
Η θέση του ενθέτου είναι ιδιαίτερα σημαντική. Οι γνωστές οδοντικές τροποποιήσεις στους αρχαίους Μάγια εντοπίζονταν κυρίως στα πρόσθια δόντια, όπως οι τομείς και οι κυνόδοντες, και γενικά είχαν αισθητικό χαρακτήρα ή συνδέονταν με την κοινωνική ταυτότητα. Στην προκειμένη περίπτωση, όμως, πρόκειται για οπίσθιο γομφίο, γεγονός που οδηγεί τους ερευνητές να αποκλείσουν το ενδεχόμενο η παρέμβαση να είχε απλώς διακοσμητικό χαρακτήρα.
Για να διαπιστώσουν εάν η επέμβαση πραγματοποιήθηκε πριν ή μετά τον θάνατο, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν αξονική τομογραφία κωνικής δέσμης. Οι εικόνες αποκάλυψαν εκτεταμένη δυστροφική ασβεστοποίηση του πολφικού θαλάμου, μια βιολογική αντίδραση που δείχνει ότι το δόντι ήταν ζωντανό όταν τοποθετήθηκε το ένθετο. Ο πολφικός θάλαμος ήταν επίσης καλά διατηρημένος και παρουσίαζε χαρακτηριστικά που αντιστοιχούν σε νεαρό ενήλικο άτομο.
Στο άρθρο, οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι το εύρημα αποτελεί «την πρώτη τεκμηριωμένη περίπτωση ένθετου στη μασητική επιφάνεια οπίσθιου δοντιού» στους αρχαίους Μάγια. Πρόκειται δηλαδή για την πρώτη καταγεγραμμένη περίπτωση ένθετου στην επιφάνεια ενός πίσω δοντιού που χρησιμοποιείται κατά τη μάσηση σε αυτή την κοινωνία. Η ανακάλυψη διευρύνει την εικόνα που έχουμε σήμερα για τις οδοντιατρικές τους γνώσεις.
Το μυστήριο γύρω από τον σκοπό της επέμβασης
Ο ακριβής σκοπός της διαδικασίας παραμένει, ωστόσο, ασαφής. Οι ερευνητές, από το Universidad Francisco Marroquín, το Αυτόνομο Πανεπιστήμιο του Γιουκατάν και το Μουσείο Popol Vuh, εκτιμούν ότι μπορεί να είχε θεραπευτική ή ανακουφιστική λειτουργία, χωρίς να αποκλείουν το ενδεχόμενο να επρόκειτο για μια ασυνήθιστη συμβολική πρακτική. Το άρθρο υπογραμμίζει ότι δεν μπορεί να αποδειχθεί με βεβαιότητα εάν το ένθετο χρησιμοποιήθηκε για την κάλυψη βλάβης που είχε προκληθεί από τερηδόνα.
Η περίπτωση είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή επειδή, παρά τη μεγάλη συχνότητα εμφάνισης τερηδόνας και αποστημάτων στους πληθυσμούς της Μεσοαμερικής, υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία για παρεμβάσεις που είχαν στόχο την ανακούφιση τέτοιων προβλημάτων.
Οι ερευνητές υπενθυμίζουν επίσης ότι οι αρχαίοι Μάγια διέθεταν αξιοσημείωτη τεχνογνωσία στη διάτρηση των δοντιών. Σύμφωνα με τη μελέτη, «λιγότερο από το 4% των διατρήσεων έφθανε μέχρι τον πολφικό θάλαμο».
Το δόντι που αναλύθηκε αποτελεί επομένως μια εξαιρετικά ασυνήθιστη περίπτωση στην οδοντιατρική αρχαιολογία των Μάγια. Για τους συγγραφείς της μελέτης, δείχνει ότι οι οδοντικές παρεμβάσεις αυτού του πολιτισμού ήταν πιο ποικίλες απ’ ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα και αναδεικνύει την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα γύρω από ασυνήθιστες οδοντιατρικές επεμβάσεις στην αρχαία Μεσοαμερική.
Μία ουσιαστική μεταφραστική διόρθωση σε σχέση με την πρώτη απόδοση: jadeite = ιαδεΐτης, όχι «νεφρίτης». Είναι διαφορετικά ορυκτά, παρότι και τα δύο εντάσσονται ευρύτερα σε αυτό που στα αγγλικά αποκαλείται jade. Για επιστημονικό/αρχαιολογικό άρθρο θα κρατούσα οπωσδήποτε το «ιαδεΐτης».