Δήμαρχοι από διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας συναντήθηκαν στην Κάσο, αναζητώντας λύσεις σε χρόνια προβλήματα. Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για τα νησιά και τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά προγράμματα δημιουργούν ευκαιρίες, αλλά η πρόσβαση στους πόρους παραμένει κρίσιμο ζητούμενο.
Ένα ελληνικό νησί μπορεί να προσελκύει επισκέπτες κάθε καλοκαίρι, αλλά να δυσκολεύεται να εξασφαλίσει κατοικία για έναν γιατρό, έναν εκπαιδευτικό ή μια νέα οικογένεια που θέλει να εγκατασταθεί μόνιμα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η έλλειψη στέγης, οι ακριβές μεταφορές, οι περιορισμένες δημόσιες υπηρεσίες και η πληθυσμιακή συρρίκνωση αποτελούν μερικές από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τις μικρές νησιωτικές κοινότητες της Ελλάδας.
Αυτά τα προβλήματα συζητήθηκαν στο 17ο Πανελλήνιο Συνέδριο Μικρών Νησιών, που πραγματοποιήθηκε στην Κάσο, το μικρό νησί των Δωδεκανήσων, στο νοτιοανατολικό Αιγαίο.
Ένα δίκτυο που εκπροσωπεί τις μικρές νησιωτικές κοινότητες
Το Ελληνικό Δίκτυο Μικρών Νησιών ιδρύθηκε το 2007 από δήμους μικρών ελληνικών νησιών. Πρόκειται για έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό που επιδιώκει να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ των τοπικών αρχών και να εκπροσωπήσει τις ιδιαίτερες ανάγκες των νησιωτικών κοινοτήτων στην ελληνική κυβέρνηση και στους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Το Δίκτυο συμμετέχει στην Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Μικρών Νησιών, η οποία συνδέει νησιωτικές κοινότητες από διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες.
Στην ετήσια συνάντηση της Κάσου συμμετείχαν δήμαρχοι, εκπρόσωποι της ελληνικής κυβέρνησης, ευρωπαϊκών θεσμών και επιστημονικών φορέων.
Ο δήμαρχος του νησιού, Μιχάλης Ερωτόκριτος, εξήγησε ότι τα συμπεράσματα του συνεδρίου «θα προωθηθούν αρμοδίως τόσο στην κεντρική Διοίκηση όσο και στην Ευρωβουλή».
Η στεγαστική κρίση και η απώλεια πληθυσμού
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που περιέγραψαν οι δήμαρχοι είναι η δυσκολία εξεύρεσης μόνιμης κατοικίας.
Ο δήμαρχος Αστυπάλαιας, Νίκος Κομηνέας, επισήμανε ότι η αύξηση των ενοικίων και η μετατροπή κατοικιών σε τουριστικά καταλύματα περιορίζουν τις επιλογές των μόνιμων κατοίκων.
Υποστήριξε ότι όσοι επιθυμούν να παραμείνουν στα νησιά πρέπει να στηριχθούν από το κράτος «όχι με επιδόματα αλλά με τη δυνατότητα να αποκτήσουν δικιά τους μόνιμη κατοικία».
Σε άλλα νησιά, ακόμη και η αξιοποίηση των υφιστάμενων κατοικιών συναντά διαφορετικά εμπόδια.
Η δήμαρχος Γαύδου, Λίλιαν Στεφανάκη, περιέγραψε τις δυσκολίες που δημιουργούν οι ασαφείς τίτλοι ιδιοκτησίας, καθώς πολλοί ιδιοκτήτες έχουν εγκαταλείψει το νησί.
Αποτέλεσμα, σύμφωνα με τη δήμαρχο, είναι «να μην υπάρχουν ξεκάθαροι τίτλοι για να μπορέσει να κάνει κάποιος μια μικρή επένδυση», ακόμη και για την αποκατάσταση ενός παλιού σπιτιού.
Οι διαφορετικές συνθήκες καθιστούν δύσκολη την εφαρμογή μιας ενιαίας πολιτικής για όλες τις νησιωτικές κοινότητες.
Ο δήμαρχος Σαμοθράκης, Αθανάσιος Βίτσας, υπογράμμισε την ανάγκη συνολικής αλλά και διαφοροποιημένης αντιμετώπισης, καθώς «πέρα από τα πολλά κοινά, υπάρχουν και πολλά διαφορετικά προβλήματα».
Έξι προτάσεις για το μέλλον των μικρών νησιών
Ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ Σάκης Αρναούτογλου παρουσίασε έξι προτάσεις, με στόχο τη βελτίωση των συνθηκών ζωής και την αντιμετώπιση της πληθυσμιακής συρρίκνωσης.
Οι παρεμβάσεις αφορούν ειδικά κριτήρια νησιωτικότητας στις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις, αξιόπιστες ακτοπλοϊκές και αεροπορικές συνδέσεις όλο τον χρόνο, στεγαστική πολιτική και επενδύσεις στην ασφάλεια του νερού και της ενέργειας.
Προτείνει επίσης τη συλλογή ξεχωριστών δεδομένων για κάθε νησί, αντί της ενσωμάτωσής τους στους περιφερειακούς μέσους όρους, και τη μεγαλύτερη συμμετοχή των νησιωτικών κοινοτήτων στον σχεδιασμό των πολιτικών.
Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του ήταν η πρόταση να προστεθεί δίπλα στην ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για το «δικαίωμα παραμονής» και το «δικαίωμα επιστροφής», ώστε όσοι έχουν εγκαταλείψει τα νησιά τους να αποκτήσουν πραγματικές δυνατότητες επανεγκατάστασης.
«Και το στοίχημα δεν είναι να κρατήσουμε όρθια τα μικρά νησιά. Το στοίχημα είναι να τα κάνουμε ξανά τόπους επιλογής, τόπους όπου αξίζει κανείς να μείνει και να επιστρέφει», δήλωσε.
Τι χρηματοδοτεί ήδη η Ευρωπαϊκή Ένωση
Η συζήτηση στην Κάσο πραγματοποιήθηκε λίγους μήνες μετά την παρουσίαση, τον Ιούνιο του 2026, της πρώτης ειδικής στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα νησιά.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, περίπου 17 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε περισσότερα από 4.000 νησιά της ΕΕ, σε 16 κράτη μέλη.
Η νέα στρατηγική αναγνωρίζει τις δυσκολίες που δημιουργούν η γεωγραφική απομόνωση, το υψηλό μεταφορικό κόστος, η περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες και η δημογραφική συρρίκνωση. Προβλέπει καλύτερο συντονισμό των ευρωπαϊκών πολιτικών, αλλά δεν αποτελεί από μόνη της νέο χρηματοδοτικό ταμείο.
Κατά την περίοδο 2021–2027, τα κράτη μέλη διέθεσαν τουλάχιστον 12,5 δισ. ευρώ από την ευρωπαϊκή πολιτική συνοχής σε επενδύσεις που στοχεύουν στα νησιά της ΕΕ.
Στην Ελλάδα, η πρωτοβουλία «Πράσινα Νησιά» (GR-eco Islands) εντάχθηκε στον σχεδιασμό του ΕΣΠΑ, με ανακοινωμένο προϋπολογισμό 150 εκατ. ευρώ. Στόχος είναι η ενεργειακή αυτονομία, η βιώσιμη διαχείριση πόρων και η πράσινη μετάβαση.
Το 2025 εγκρίθηκε επίσης χρηματοδότηση περίπου 1,5 εκατομμυρίου ευρώ για την εκπόνηση τοπικών σχεδίων δράσης σε 39 μικρά ελληνικά νησιά.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η πρωτοβουλία «Καθαρή Ενέργεια για τα Νησιά της ΕΕ» παρέχει τεχνική υποστήριξη για την ενεργειακή μετάβαση. Μέσω του προγράμματος «30 για το 2030», υποστηρίζει 30 νησιά ή ομάδες νησιών στην ανάπτυξη λύσεων ανανεώσιμης ενέργειας.
Ένα ακόμη εργαλείο είναι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας. Το ελληνικό πρόγραμμα 2021–2027 διαθέτει συνολικό προϋπολογισμό περίπου 520 εκατομμυρίων ευρώ, εκ των οποίων σχεδόν 364 εκατομμύρια προέρχονται από την ΕΕ. Οι δράσεις του αφορούν, μεταξύ άλλων, τη βιώσιμη αλιεία και την ανάπτυξη παράκτιων και νησιωτικών κοινοτήτων.
Τα ποσά αυτά δεν προορίζονται αποκλειστικά για τα μικρά νησιά. Η πρόσβαση εξαρτάται από τους στόχους και τα κριτήρια κάθε προγράμματος.
Οι επόμενες διεκδικήσεις
Οι δήμαρχοι ζητούν οι χρηματοδοτήσεις να λαμβάνουν περισσότερο υπόψη το κόστος της απόστασης, το μικρό μέγεθος των τοπικών οικονομιών και τη δυσκολία διατήρησης βασικών υπηρεσιών.
Το επόμενο πεδίο διεκδίκησης είναι ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός για την περίοδο 2028–2034.
Το Ελληνικό Δίκτυο Μικρών Νησιών σχεδιάζει επίσης να φιλοξενήσει το επόμενο πανευρωπαϊκό συνέδριο μικρών νησιών στο Αγκίστρι, στον Σαρωνικό Κόλπο, κατά τη διάρκεια της ελληνικής προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, το δεύτερο εξάμηνο του 2027.