Σε έναν κόσμο πολλαπλών κρίσεων, η παγκόσμια υγεία πρέπει να αντιμετωπιστεί ξανά ως ομαδικό άθλημα, λέει στην Euronews ο Άξελ Ρ. Πρις, πρόεδρος του World Health Summit, που βλέπει την Ευρώπη με την ΕΕ σε ηγετική θέση.
Τα τελευταία χρόνια οι απειλές έχουν αυξηθεί και οι κρίσεις πολλαπλασιαστεί. Στην πολιτική υγείας πρέπει πλέον να βασιστούμε στην πολυμερή συνεργασία, δήλωσε ο Professor Doktor Pries στο World Health Summit (Παγκόσμιος Σύνοδος Υγείας) στο Βερολίνο. Η παγκόσμια υγεία είναι ομαδικό άθλημα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Εδώ και έξι χρόνια ο Prof. Dr. Axel R. Pries είναι πρόεδρος του World Health Summit (WHS) στο Βερολίνο. Ο γιατρός και φυσιολόγος διετέλεσε προηγουμένως κοσμήτορας και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Charité. Στη συνέντευξή του στο Euronews ο Πρις σκιαγραφεί έναν τρόπο για να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα του συστήματος υγείας σε διεθνές επίπεδο.
Στο World Health Summit Regional Meeting 2026 στο Ναϊρόμπι τον Απρίλιο είπατε: «We don't have the virus, but we have a political virus». Τι ακριβώς εννοείτε με αυτό;
Prof. Dr. Axel R. Pries: Έχουμε να κάνουμε με μια παγκόσμια κατάσταση, όπου πολλές χώρες εξετάζουν το θέμα της υγείας όλο και περισσότερο μέσα από μια πολύ εθνική, ενίοτε ακόμη και εθνικιστική οπτική.
Και το αποκαλώ ιό, επειδή εξαπλώνεται σε όλο τον κόσμο. Είναι μια πανδημία, τη βλέπουμε σε όλες τις περιοχές. Και το πρόβλημα με αυτόν τον ιό είναι ότι στέκεται σε μεγάλο βαθμό εμπόδιο σε καλές λύσεις. Είναι σαφές ότι χρειάζονται τοπικές λύσεις· πρέπει κανείς να στηρίζεται στους ανθρώπους επιτόπου και να κάνει ό,τι χρειάζονται τοπικά. Όμως αυτό πρέπει να συντονίζεται σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η πανδημία της Covid ήταν ένα σαφές μήνυμα ότι τέτοια προβλήματα δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο σε τοπικό επίπεδο – και αυτό ισχύει για πολλούς άλλους τομείς, μεταξύ των οποίων η ψυχική υγεία, οι NCDs (Σημείωση της σύνταξης: Non-Communicable Diseases, στα γερμανικά: nichtübertragbare Krankheiten, δηλ. μη μεταδοτικές ασθένειες) και άλλοι. Γι’ αυτό πρέπει να αναζωογονήσουμε τους πολυμερείς μηχανισμούς και να τους δώσουμε νέα ώθηση.
Ιδίως η αποχώρηση των ΗΠΑ από την πολιτική υγείας αποτελεί εδώ και καιρό θέμα, και εσείς έχετε ζητήσει από την Ευρώπη να αναλάβει τον νέο ηγετικό ρόλο. Έχει η Ευρώπη τις προϋποθέσεις;
Prof. Dr. Axel R. Pries: Δεν θα έλεγα ότι η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει τον μοναδικό ηγετικό ρόλο. Αλλά η Ευρώπη θα πρέπει να είναι μία από τις ηγέτιδες δυνάμεις και έχει απολύτως τις προϋποθέσεις γι’ αυτό.
Η Ευρώπη είναι ένας πολύ ισχυρός πόλος για την ιατρική ανάπτυξη, από την έρευνα μέχρι την εφαρμογή. Μόλις πριν από λίγες ημέρες, το Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής απονεμήθηκε σε ερευνητές από το Βερολίνο και το Βίρτσμπουργκ για τις εργασίες τους στην οπτογενετική. Και στην Ευρώπη υπάρχουν πολύ ισχυρές εταιρείες, από την ιατροτεχνολογία και τη φαρμακοβιομηχανία μέχρι άλλους κλάδους. Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη έχει πράγματι όλες τις προϋποθέσεις.
Η Ευρώπη έχει εμπειρία συνεργασίας μεταξύ χωρών με διαφορετικές πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες. Αυτές οι εμπειρίες μπορούν να αποδειχθούν πολύτιμες για τη διεθνή ανταλλαγή.
Αναφέρατε ήδη ότι το Νόμπελ απονεμήθηκε, μεταξύ άλλων, και σε Γερμανούς ερευνητές. Τι ρόλο έχει, λοιπόν, η Γερμανία μέσα στην Ευρώπη;
Prof. Dr. Axel R. Pries: Στο εσωτερικό της Ευρώπης, η Γερμανία μπορεί πράγματι να δίνει στίγμα και να αναλαμβάνει και έναν ορισμένο ηγετικό ρόλο. Η Γερμανία, ως η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, είναι εκ των πραγμάτων προορισμένη γι’ αυτό και ειδικά στον ιατρικό τομέα έχει πολλά να προσφέρει, από την επιστήμη μέχρι την κλινική εφαρμογή.
Ωστόσο, η Γερμανία μπορεί να το κάνει αυτό μόνο σε συντονισμό με άλλους, διαμορφώνοντας τις σχέσεις σε ισότιμη βάση, για παράδειγμα με τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Αν σκεφτείτε τη Δανία και, για παράδειγμα, τη Novo. Πρόκειται για κολοσσιαίες εταιρείες που εδρεύουν σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες και μπορούν μαζί να παίξουν καθοριστικό ρόλο στην παγκόσμια αγορά.
Και πώς βλέπετε αυτή τη νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων σε σχέση με την αποχώρηση των ΗΠΑ ή και τις εξαρτήσεις από την Κίνα;
Prof. Dr. Axel R. Pries: Αν τώρα δεν καταφέρουμε να συμφωνήσουμε σε κοινές στρατηγικές, τα πράγματα θα γίνουν εξαιρετικά δύσκολα. Η Ευρώπη βέβαια υποφέρει και από τη διαφορετικότητα, επειδή μερικές φορές χρειάζεται αρκετός χρόνος μέχρι να αντιμετωπιστούν οι κίνδυνοι από κοινού. Αλλά η Ευρώπη επωφελείται και από τον πλούτο που φέρνει μαζί της αυτή η διαφορετικότητα.
Τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή να ασχοληθούμε με πραγματική αποφασιστικότητα, ώστε η Ευρώπη στον τομέα της υγείας να μη δημιουργήσει στρατηγικές εξαρτήσεις, οι συνέπειες των οποίων αργότερα θα μπορούν να διορθωθούν μόνο με τεράστια προσπάθεια.
Στη Γερμανία γίνεται εδώ και καιρό λόγος για την κατάθεση ενός Gesundheitssicherstellungsgesetz, ενός νόμου για τη διασφάλιση της υγείας, που θα καλύψει ένα ιστορικό κενό στην ετοιμότητα αντιμετώπισης κρίσεων και στους νόμους περί διασφάλισης. Το σχέδιο αναμένεται να συζητηθεί στις αρχές του 2027. Πρόκειται για βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση;
Prof. Dr. Axel R. Pries: Ναι, αν με έναν τέτοιο Gesundheitssicherstellungsgesetz επιδιώκει κανείς να ενισχύσει την ανθεκτικότητα της Γερμανίας απέναντι σε παγκόσμιες υγειονομικές κρίσεις, αυτό είναι ασφαλώς ένα σημαντικό βήμα.
Αυτό εντάσσεται στη λεγόμενη Pandemic Preparedness (Σημείωση της σύνταξης: Pandemievorsorge, προετοιμασία για πανδημίες). Όμως και εδώ θα φανεί τελικά ότι τέτοια ζητήματα υγείας μπορούν να λυθούν μόνο μέσα από πολυμερείς συνεργασίες. Όταν κάθε χώρα τείνει, όπως συνέβη εν μέρει με την πανδημία της Covid, να κρατά κρίσιμα αγαθά αποκλειστικά για τις δικές της ανάγκες και να μην τα διαθέτει στους άλλους, τότε ολόκληρη η αλυσίδα καταρρέει.
Δεν υπάρχει πια χώρα που να μπορεί μόνη της να παράγει φάρμακα ή εμβόλια. Πρόκειται για ένα διεθνές δίκτυο. Αυτό το νομοσχέδιο είναι πολύ σημαντικό, επειδή η διαδικασία αυτή υποχρεώνει τις καλοπροαίρετες χώρες να κάνουν μεταξύ τους εύλογες συμφωνίες και να οργανωθούν ως κοινό δίκτυο. Και θα ήταν ιδανικό, αν όλα αυτά μπορούσαν να γίνουν υπό την ομπρέλα του ΟΗΕ (Σημείωση της σύνταξης: Vereinte Nationen, δηλαδή Ηνωμένα Έθνη), δηλαδή σε αυτήν την περίπτωση της WHO (Σημείωση της σύνταξης: Weltgesundheitsorganisation, δηλαδή Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας).
Μία πρόταση σε παγκόσμιο επίπεδο ήταν να συνάπτονται διμερείς συμφωνίες με αντάλλαγμα την ανταλλαγή δεδομένων υγείας· για παράδειγμα, αναπτυξιακή βοήθεια με αντάλλαγμα δεδομένα υγείας. Έτσι λειτουργεί το δίκτυο;
Prof. Dr. Axel R. Pries: Αυτό αποτελεί βασικό στοιχείο της America First Global Health Strategy (Σημείωση της σύνταξης: «America First»-στρατηγική για την παγκόσμια υγεία). Και στην ουσία ήδη η ονομασία αυτής της στρατηγικής αποκαλύπτει ένα θεμελιώδες σφάλμα: δεν μπορείς από τη μία να λες ότι είσαι πάντα πρώτος και από την άλλη να μιλάς για εταιρικές σχέσεις.
Γιατί οι συμφωνίες που ακολουθούν συχνά δεν είναι πραγματικά δίκαιες και ισότιμες, αλλά εκμεταλλεύονται τις εκάστοτε ισορροπίες ισχύος. Γι’ αυτό είμαι εξαιρετικά επιφυλακτικός απέναντι σε τέτοιες διευθετήσεις. Όταν δύο εταίροι κάθονται στο ίδιο τραπέζι και ο ένας έχει πολύ μεγαλύτερη ισχύ από τον άλλον, δεν μπορεί να προκύψει απόλυτα δίκαιη συμφωνία. Το να λύνονται αυτά τα ζητήματα διμερώς το θεωρώ λανθασμένη προσέγγιση.
Ο μόνος τρόπος να διασφαλιστούν δίκαιοι όροι μεταξύ ισχυρών και πιο αδύναμων εταίρων είναι να αναπτυχθεί ένα υπερκείμενο, κοινό πλαίσιο, το οποίο στη συνέχεια θα μπορεί να υλοποιήσει η WHO. Αυτό σημαίνει ότι η διεθνής κοινότητα χρειάζεται βεβαίως τα δεδομένα για τους παθογόνους παράγοντες και άλλα συναφή. Η ίδια κοινότητα όμως θα πρέπει να διασφαλίσει ότι οι χώρες που διαθέτουν αυτά τα δεδομένα θα λαμβάνουν σε αντάλλαγμα πόρους. Μια δίκαιη ανταλλαγή δεδομένων προς τη μία κατεύθυνση και πόρων ή εμβολίων προς την άλλη πρέπει να οργανώνεται πολυμερώς.
Δηλαδή τάσσεστε υπέρ μιας όσο το δυνατόν πιο πολυμερούς οργάνωσης της παγκόσμιας υγείας, κατά προτίμηση υπό την ομπρέλα της WHO;
Prof. Dr. Axel R. Pries: Φυσικά, και στη WHO πρέπει να διασφαλιστεί ότι οι μηχανισμοί λειτουργούν. Ακόμη και ένας πολυμερής οργανισμός χρειάζεται συνεχή ανανέωση και αναζωογόνηση.
Μια μεταρρύθμιση στη WHO θα ήταν σίγουρα χρήσιμη, αλλά δεν πρέπει να γίνει υπό την επιρροή αυτού του «ιού» που περιέγραψα στην αρχή, δηλαδή της τάσης να μην θέλουμε πια πολυμερείς διαδικασίες. Αντίθετα, πρέπει να ενισχυθούν οι πολυμερείς μηχανισμοί.
Ένα παράδειγμα από έναν εντελώς διαφορετικό χώρο: όταν άνθρωποι θέλουν να παίξουν ποδόσφαιρο σωστά μαζί, το πρώτο που κάνουν είναι να ορίσουν κάποιον ως διαιτητή. Υπάρχουν πολλά πράγματα στη ζωή που λειτουργούν καλά μόνο πολυμερώς. Υπάρχει βέβαια και το ένας εναντίον ενός στον αθλητισμό, αλλά όταν μιλάμε για ομαδικά αθλήματα, χρειάζεται οργάνωση. Η υγεία σε παγκόσμιο επίπεδο είναι ομαδικό άθλημα.
Είναι άραγε ο κόσμος, όπως τον βιώνουμε σήμερα με πολλαπλές κρίσεις, σε θέση να αναλάβει τώρα μια τέτοια ομαδική αποστολή και να τη θεωρήσει πράγματι συλλογικό έργο;
Prof. Dr. Axel R. Pries: Ναι, δεν είναι καθόλου εύκολο, και υπάρχουν όντως ομάδες που προσπαθούν να παίξουν ποδόσφαιρο μαζί, αλλά δεν μπορούν να συμφωνήσουν και τελικά τσακώνονται μεταξύ τους. Παρ’ όλα αυτά, πρέπει να τα καταφέρουμε, γιατί ζούμε όλοι σε έναν κόσμο.
Δεν θέλουμε να έχουμε πανδημία Covid κάθε πέντε χρόνια. Θέλουμε να ζούμε υγιείς – είναι μια επιθυμία που, στην ουσία, έχει κάθε άνθρωπος. Γιατί λοιπόν να μην είμαστε σε θέση, μακροπρόθεσμα, να ξεπεράσουμε όσα στέκονται εμπόδιο σε αυτό;
Πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να μάθουν και θα συνειδητοποιήσουν πως ο υπερβολικός εθνικισμός απλώς δεν βοηθά σε αυτό το σημείο. Είναι πάντα δύσκολο να μεταβιβάζονται αρμοδιότητες σε υπερκείμενους θεσμούς. Η τελευταία φορά που το σύστημα του ΟΗΕ αναθεωρήθηκε σε τόσο μεγάλο βαθμό ήταν μετά τις φρικτές εμπειρίες του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.
Ελπίζω ότι αυτή τη φορά θα είμαστε σε θέση, χωρίς να προηγηθεί κάτι αντίστοιχο, να προωθήσουμε τον πολυμερισμό μόνο χάρη στη συνειδητοποίηση. Για αυτό χρειάζεται και ενέργεια και έναν ορισμένο βαθμό αισιοδοξίας.