Μέσα στην κρίση στέγης και ενόψει των εκλογών του Νοεμβρίου, το Euronews με τη Μαρία Μάτος, διευθύντρια μελετών της Fotocasa, εξετάζει ποιοι πρόεδροι ολοκλήρωσαν τις περισσότερες κοινωνικές κατοικίες και πόσο αυτό οφείλεται στις κυβερνήσεις τους.
Η Ισπανία διανύει μια βαθιά κρίση πρόσβασης στη στέγη, που έχει φέρει την κατασκευή δημόσιων και προστατευόμενων κατοικιών στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης ενόψει των επερχόμενων γενικών εκλογών στις 29 Νοεμβρίου. Αλλά, ποιος πρωθυπουργός έχει καταγράψει τις περισσότερες προστατευόμενες κατοικίες που ολοκληρώθηκαν στη διάρκεια της θητείας του; Χτίζονταν περισσότερες παλιότερα από ό,τι σήμερα; Και μέχρι ποιο σημείο μπορεί να αποδοθούν σε μια κυβέρνηση οι σχετικές αριθμητικές επιδόσεις;
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η απάντηση προϋποθέτει να ξεχωρίσουμε τη δημόσια από την προστατευόμενη κατοικία, να συγκρίνουμε περιόδους διαφορετικής διάρκειας και να θυμόμαστε ότι μια οικιστική ανάπτυξη μπορεί να χρειαστεί χρόνια μέχρι να ολοκληρωθεί, όπως εξηγεί στην «Euronews» η Μαρία Μάτος, διευθύντρια Μελετών της Fotocasa.
Ποιος πρωθυπουργός κατέγραψε τις περισσότερες ολοκληρωμένες προστατευόμενες κατοικίες;
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ministerio de Vivienda y Agenda Urbana, την περίοδο 1981-2025 ολοκληρώθηκαν στην Ισπανία 2.431.766 προστατευόμενες κατοικίες. Από αυτές, πάνω από ένα εκατομμύριο αντιστοιχούν στα χρόνια διακυβέρνησης του Φελίπε Γκονθάλεθ.
Συγκεκριμένα, μεταξύ 1983 και 1995 ολοκληρώθηκαν 1.057.506 προστατευόμενες κατοικίες, δηλαδή κατά μέσο όρο 81.347 τον χρόνο. Έτσι, ο Γκονθάλεθ βρίσκεται στην κορυφή του ιστορικού απολογισμού ως προς τον συνολικό όγκο που καταγράφηκε στη διάρκεια της θητείας του.
Ακολουθεί ο Χοσέ Λουίς Ροδρίγκεθ Θαπατέρο, στα χρόνια της δικής του κυβέρνησης, από το 2004 έως το 2011, όταν ολοκληρώθηκαν 498.982 προστατευόμενες κατοικίες, με ετήσιο μέσο όρο 62.373, αριθμό ελαφρώς υψηλότερο από εκείνον του Χοσέ Μαρία Αθνάρ, ο οποίος συγκέντρωσε 477.410 την περίοδο 1996-2003, περίπου 59.676 τον χρόνο.
Ο Λεοπόλδο Κάλβο-Σοτέλο καταγράφει 213.709 προστατευόμενες κατοικίες που ολοκληρώθηκαν στα δύο χρόνια που του αποδίδονται, 1981 και 1982. Αν και το σύνολό του είναι χαμηλότερο από των τριών προηγούμενων πρωθυπουργών, ο μέσος ετήσιος αριθμός των 106.855 κατοικιών είναι ο υψηλότερος σε όλη τη χρονοσειρά. Ωστόσο, πρόκειται για πολύ συντομότερη περίοδο.
Από τις 60.000 κατοικίες τον χρόνο στην κατάρρευση μετά την κρίση ακινήτων
Η αντίθεση γίνεται ιδιαίτερα έντονη από την οικονομική κρίση του 2008 και μετά. Στα χρόνια που αντιστοιχούν στη διακυβέρνηση του Μαριάνο Ραχόι, από το 2012 έως το 2017, ολοκληρώθηκαν 105.424 προστατευόμενες κατοικίες, με μέσο όρο 17.571 τον χρόνο.
Με τον Πέδρο Σάντσεθ, από το 2018 έως το 2025, ο αριθμός φτάνει τις 78.735 κατοικίες, δηλαδή περίπου 9.842 τον χρόνο. Με άλλα λόγια, ο μέσος ετήσιος αριθμός που καταγράφηκε επί Σάντσεθ είναι περίπου 44% χαμηλότερος από εκείνον επί Ραχόι και 84% χαμηλότερος από την περίοδο Θαπατέρο.
Ωστόσο, η πτώση στην κατασκευή προστατευόμενης κατοικίας είχε ξεκινήσει πολύ πριν από την άνοδο του Σάντσεθ στην εξουσία. Η Ισπανία κατέγραψε το ιστορικό της υψηλό το 1985, επί Φελίπε Γκονθάλεθ, με 114.067 προστατευόμενες κατοικίες που ολοκληρώθηκαν μέσα σε ένα μόνο έτος. Αντίθετα, το 2017, επί κυβέρνησης Ραχόι, ολοκληρώθηκαν μόλις 4.938, ο χαμηλότερος αριθμός σε όλη τη σειρά.
Έκτοτε, οι αριθμοί έχουν σημειώσει μια συγκρατημένη ανάκαμψη. Το 2024 ολοκληρώθηκαν 14.371 προστατευόμενες κατοικίες και το 2025, 12.858, παραμένουν όμως πολύ μακριά από τα επίπεδα πριν από την κρίση.
Η Μαρία Μάτος εξηγεί στην «Euronews» ότι η κατάρρευση οφείλεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων. Το σκάσιμο της φούσκας των ακινήτων πάγωσε πολλές αναπτύξεις, έκανε πιο αυστηρούς τους όρους χρηματοδότησης και άφησε μεγάλο αριθμό νεόδμητων κατοικιών απούλητο. Σε αυτό προστέθηκε η μείωση της δημόσιας επένδυσης και της δυνατότητας των διοικήσεων να προωθήσουν νέες οικιστικές αναπτύξεις.
Είναι το ίδιο η δημόσια με την προστατευόμενη κατοικία;
Παρότι οι δύο όροι συχνά χρησιμοποιούνται σαν να είναι συνώνυμοι, δεν είναι όλες οι προστατευόμενες κατοικίες δημόσιες.
Η Μάτος εξηγεί ότι δημόσια κατοικία είναι εκείνη που ανήκει σε μια διοίκηση και μπορεί να διατεθεί για κοινωνική ή προσιτή ενοικίαση. Αντίθετα, η προστατευόμενη κατοικία διαθέτει μια νομική κατηγορία που ορίζει συγκεκριμένους όρους, όπως όρια στην τιμή πώλησης ή ενοικίου, κριτήρια πρόσβασης και μια περίοδο προστασίας.
Αυτό σημαίνει ότι μια προστατευόμενη κατοικία μπορεί να προωθηθεί από μια διοίκηση ή από ιδιωτική εταιρεία και να καταλήξει στην ιδιοκτησία ιδιώτη. Επομένως, οι ιστορικοί αριθμοί των προστατευόμενων κατοικιών που ολοκληρώθηκαν δεν δείχνουν πόσες δημόσιες κατοικίες διαθέτει σήμερα η Ισπανία ούτε πόσες παραμένουν διαθέσιμες για κοινωνική ενοικίαση.
Μπορεί να χρεωθεί σε κάθε πρωθυπουργό η ευθύνη για τα νούμερα;
Η απάντηση είναι ότι όχι αποκλειστικά. Αν και τα στοιχεία επιτρέπουν τη σύγκριση των προστατευόμενων κατοικιών που ολοκληρώθηκαν στη διάρκεια κάθε θητείας, αυτό δεν σημαίνει ότι όλες προωθήθηκαν ή χτίστηκαν άμεσα από την εκάστοτε κυβέρνηση. «Έχουν ένα σημαντικό μέρος της ευθύνης, αλλά όχι ολόκληρη, ούτε είναι αποκλειστική του κράτους», σημειώνει η Μάτος.
Η ειδικός υπενθυμίζει ότι η κεντρική κυβέρνηση παρεμβαίνει μέσω των κρατικών στεγαστικών σχεδίων, της χρηματοδότησης και του ρυθμιστικού πλαισίου. Ωστόσο, οι αυτόνομες κοινότητες διαθέτουν καίριες αρμοδιότητες στην προώθηση και την κατάταξη αυτών των κατοικιών, ενώ οι δήμοι συμμετέχουν στον πολεοδομικό σχεδιασμό και στη διάθεση γης.
Επιπλέον, ανάμεσα στον σχεδιασμό μιας οικιστικής ανάπτυξης και την ολοκλήρωσή της μπορούν να μεσολαβήσουν αρκετά χρόνια. Γι’ αυτό, μια κατοικία που ολοκληρώνεται στη διάρκεια της θητείας ενός πρωθυπουργού μπορεί να έχει ξεκινήσει να χτίζεται επί της προηγούμενης κυβέρνησης.
Η Μάτος θεωρεί ότι ένα από τα βασικά προβλήματα της Ισπανίας είναι η έλλειψη συνέχειας στις δημόσιες πολιτικές για τη στέγαση. «Χρειαζόμαστε ένα σύμφωνο σε επίπεδο κράτους για τα επόμενα 30 χρόνια. Η στέγη δεν μπορεί να εξαρτάται από τους πολιτικούς κύκλους», υποστηρίζει.
Για να επανέλθουν οι ρυθμοί κατασκευής, η διευθύντρια μελετών της Fotocasa ζητά επίσης μεγαλύτερη δημόσια επένδυση, συνεργασία ανάμεσα σε διοικήσεις και ιδιωτικές επιχειρήσεις και σταθερότητα στους κανόνες.
Τελικά, ποιος πρωθυπουργός «έχτισε» περισσότερη προστατευόμενη κατοικία;
Ο Φελίπε Γκονθάλεθ είναι ο πρωθυπουργός στη διάρκεια της θητείας του οποίου ολοκληρώθηκαν οι περισσότερες προστατευόμενες κατοικίες στην Ισπανία, με 1.057.506 την περίοδο 1983-1995. Ακολουθούν ο Χοσέ Λουίς Ροδρίγκεθ Θαπατέρο, με 498.982, και ο Χοσέ Μαρία Αθνάρ, με 477.410.
Αν εξεταστεί ο μέσος ετήσιος αριθμός, ο Κάλβο-Σοτέλο καταλαμβάνει την πρώτη θέση, αν και του αποδίδονται μόνο δύο χρόνια. Ανάμεσα στους πρωθυπουργούς με μακρύτερες θητείες, ο Γκονθάλεθ εμφανίζει τον υψηλότερο μέσο όρο.
Σε κάθε περίπτωση, οι αριθμοί αποτυπώνουν τις προστατευόμενες κατοικίες που ολοκληρώθηκαν σε κάθε πολιτική φάση, όχι εκείνες που χτίστηκαν άμεσα από τον κάθε πρωθυπουργό. Μια ουσιώδης διαφορά για την ερμηνεία στοιχείων που επηρεάζονται από τις αποφάσεις πολλών διοικήσεων και από έργα που μπορεί να εκτείνονται σε διαφορετικές κυβερνήσεις.