Και οι δύο νόμοι πρέπει τώρα να εξεταστούν από τη Γερουσία και στη συνέχεια να σταλούν στον πρόεδρο, ο οποίος μπορεί να τους υπογράψει ή να τους ασκήσει βέτο
Την Τρίτη η πολωνική Βουλή (Sejm) ενέκρινε τροποποίηση του Ποινικού Κώδικα, η οποία αλλάζει εν μέρει τις διατάξεις που αφορούν τις αμβλώσεις. Οι νέοι κανονισμοί προβλέπουν, μεταξύ άλλων, τον περιορισμό της ποινικής ευθύνης για τη διακοπή της κύησης με τη συναίνεση της γυναίκας, καθώς και για την παροχή βοήθειας σε άμβλωση όταν στο έμβρυο έχουν διαπιστωθεί σοβαρές ανωμαλίες.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Υπέρ των αλλαγών ψήφισαν 217 βουλευτές, 213 τάχθηκαν κατά και 3 απείχαν. Νωρίτερα, το Sejm είχε απορρίψει και την πρόταση για πλήρη απόρριψη του σχεδίου.
Η τροποποίηση προβλέπει την κατάργηση διατάξεων που επιτρέπουν σήμερα την ποινική δίωξη του ατόμου που διακόπτει την κύηση με τη συναίνεση της γυναίκας, εάν αυτό γίνεται κατά παράβαση των ισχυουσών ρυθμίσεων. Την ίδια ποινική ευθύνη φέρει σήμερα και το πρόσωπο που βοηθά μια γυναίκα να διακόψει την κύηση ή την προτρέπει σε αυτό.
Το σχέδιο εισάγει επίσης εξαίρεση για το ιατρικό προσωπικό. Γιατρός, νοσηλευτής ή μαία δεν θα διαπράττουν αδίκημα εάν η διακοπή της κύησης είναι αποτέλεσμα αναγκαίας ιατρικής πράξης με στόχο την προστασία της υγείας ή της ζωής της γυναίκας. Αυτό ισχύει και σε περιπτώσεις όπου οι προγεννητικοί έλεγχοι ή άλλες ιατρικές ενδείξεις επιβεβαιώνουν υψηλή πιθανότητα σοβαρών και μη αναστρέψιμων ανωμαλιών του εμβρύου ή ανίατης νόσου που απειλεί τη ζωή του.
Δεν είναι η πρώτη ψηφοφορία σε αυτή τη θητεία του Sejm για τη χαλάρωση των ρυθμίσεων σχετικά με τις αμβλώσεις. Τον Ιούλιο του 2024 παρόμοιο σχέδιο δεν συγκέντρωσε την απαιτούμενη πλειοψηφία.
Απόφαση του Sejm και για τις σοβαρές ανωμαλίες του εμβρύου
Στην ίδια συνεδρίαση, το Sejm ενέκρινε επίσης νόμο που επαναφέρει τη δυνατότητα διακοπής της κύησης σε περίπτωση σοβαρών και μη αναστρέψιμων ανωμαλιών του εμβρύου ή ανίατης ασθένειας που απειλεί τη ζωή του.
Υπέρ του νόμου ψήφισαν 233 βουλευτές, 203 ψήφισαν κατά και ένα άτομο απείχε.
Το σχέδιο κατατέθηκε για κοινοβουλευτική επεξεργασία τον Φεβρουάριο του 2024 από βουλευτές της Trzecia Droga. Κύριος στόχος του είναι να αντιστρέψει τις συνέπειες της απόφασης του Συνταγματικού Δικαστηρίου της 22ας Οκτωβρίου 2020. Τότε το Δικαστήριο έκρινε ότι η δυνατότητα διακοπής της κύησης λόγω σοβαρών και μη αναστρέψιμων ανωμαλιών του εμβρύου είναι αντίθετη με το Σύνταγμα.
Η απόφαση δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο του 2021. Από εκείνη τη στιγμή αυτή η προϋπόθεση έπαψε να αποτελεί βάση για νόμιμη διακοπή της κύησης. Η απόφαση του Δικαστηρίου προκάλεσε πολυάριθμες διαδηλώσεις σε όλη την Πολωνία.
Ο νόμος που ενέκρινε το Sejm στοχεύει στην επαναφορά της δυνατότητας διακοπής της κύησης σε τέτοιες περιπτώσεις.
Όπως τονίζει σε συνομιλία με το Euronews η Leah Hoctor, αντιπρόεδρος για την Ευρώπη του Center for Reproductive Rights, «η μεταρρύθμιση του νομικού πλαισίου για τις αμβλώσεις μπορεί να είναι μια μακρόχρονη διαδικασία και να πάρει αρκετό χρόνο».
Η αντίδραση του Center for Reproductive Rights
Στην απόφαση του Sejm αναφέρθηκε η διεθνής οργάνωση Center for Reproductive Rights, η οποία ασχολείται με την προστασία των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων και χρησιμοποιεί νομικές ενέργειες και δράσεις συνηγορίας για την πρόσβαση σε νόμιμη και ασφαλή άμβλωση σε όλο τον κόσμο.
Η οργάνωση εκτίμησε ότι η υιοθέτηση και των δύο νόμων αποτελεί «σημαντικό, αν και μικρό βήμα προς τα εμπρός μετά από πολλά χρόνια αδράνειας». Ταυτόχρονα υπογράμμισε ότι, ακόμη κι αν οι νέες ρυθμίσεις υπογραφούν από τον πρόεδρο, δεν θα λύσουν τα προβλήματα της πλειονότητας των γυναικών στην Πολωνία που χρειάζονται πρόσβαση σε άμβλωση.
«Ακόμη κι αν αυτές οι αλλαγές υπογραφούν ως νόμος, δεν θα βελτιώσουν την κατάσταση της πλειονότητας των γυναικών στην Πολωνία που χρειάζονται πρόσβαση σε άμβλωση. Κάθε χρόνο χιλιάδες γυναίκες υφίστανται σοβαρό πόνο και ταλαιπωρία, επειδή τους αρνείται η πρόσβαση σε άμβλωση στην Πολωνία», δήλωσε η Leah Hoctor, αντιπρόεδρος για την Ευρώπη του Center for Reproductive Rights.
Η οργάνωση επισήμανε ότι η Πολωνία εξακολουθεί να μην τηρεί τις διεθνείς υποχρεώσεις της για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Κατά την άποψή της, είναι αναγκαία η νομιμοποίηση της άμβλωσης κατόπιν αιτήματος, τουλάχιστον στα πρώιμα στάδια της κύησης, καθώς και η πλήρης αποποινικοποίηση της άμβλωσης.
Το Center for Reproductive Rights υπενθύμισε επίσης τη θέση που εξέφρασε το 2024 η Επιτροπή του ΟΗΕ για την Εξάλειψη των Διακρίσεων κατά των Γυναικών (CEDAW). Μετά από τριετή έρευνα, η Επιτροπή έκρινε ότι οι περιοριστικές ρυθμίσεις για τις αμβλώσεις στην Πολωνία οδηγούν σε σοβαρές και συστημικές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κάλεσε, μεταξύ άλλων, την Πολωνία να νομιμοποιήσει την άμβλωση κατόπιν αιτήματος στα πρώιμα στάδια της κύησης και να την αποποινικοποιήσει πλήρως.
Η Επιτροπή του ΟΗΕ συνέστησε επίσης την επιβολή προσωρινού μορατόριουμ στην εφαρμογή των ποινικών διατάξεων για τις αμβλώσεις. Αυτό θα σήμαινε την αναστολή συλλήψεων, διαδικασιών και ερευνών σε βάρος προσώπων που βοηθούν γυναίκες να αποκτήσουν πρόσβαση σε άμβλωση.
«Μετά την ψηφοφορία, η κυβέρνηση θα πρέπει γρήγορα να επιβάλει ένα προσωρινό μορατόριουμ στις ποινικές διαδικασίες και έρευνες, σύμφωνα με τις συστάσεις του ΟΗΕ. Έτσι, τα άτομα που βοηθούν τις γυναίκες δεν θα χρειάζεται να φοβούνται έρευνες και ποινική ευθύνη, ακόμη κι αν μια ευρύτερη μεταρρύθμιση του νόμου παραμένει ζήτημα του μέλλοντος», εκτίμησε η Hoctor.
Η οργάνωση σημείωσε επίσης ότι, εάν οι νέες ρυθμίσεις τεθούν σε ισχύ, μέρος των ποινών για τη βοήθεια σε γυναίκες να αποκτήσουν πρόσβαση σε άμβλωση θα καταργηθεί. Ωστόσο αυτό δεν σημαίνει πλήρη αποποινικοποίηση της άμβλωσης ούτε πλήρη κατάργηση της ποινικής ευθύνης για ιατρική βοήθεια. Ο νόμος θα αποκαταστήσει επίσης τη δυνατότητα νόμιμης διακοπής της κύησης σε περίπτωση σοβαρών ή θανατηφόρων ανωμαλιών του εμβρύου, αλλά, σύμφωνα με την οργάνωση, θα εξακολουθήσει να αφήνει πολλές γυναίκες χωρίς νόμιμη δυνατότητα να λάβουν την απαραίτητη βοήθεια.
Και οι δύο νόμοι πρέπει τώρα να εξεταστούν από τη Γερουσία και στη συνέχεια να σταλούν στον πρόεδρο, ο οποίος μπορεί να τους υπογράψει ή να τους ασκήσει βέτο. Μέχρι να ολοκληρωθεί αυτή η διαδικασία, οι νέοι κανονισμοί δεν θα ισχύουν.
Ο συνασπισμός του πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ κέρδισε τις εκλογές το 2023, μεταξύ άλλων χάρη στην υπόσχεση χαλάρωσης των διατάξεων που αφορούν τις αμβλώσεις. Ο πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι έχει, αντίθετα, αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπλοκάρει κάθε προσπάθεια για τη φιλελευθεροποίηση του νόμου σε αυτόν τον τομέα.
Όπως υπογραμμίζει η Hoctor στη συνέντευξή της στο Euronews, αναφερόμενη σε ένα πιθανό προεδρικό βέτο, «λοιπόν, κατά τη γνώμη μου το ζήτημα είναι αν θα γίνουν τα επόμενα βήματα. Νομίζω ότι είδα σήμερα δημοσιεύματα στα πολωνικά μέσα ενημέρωσης από τα οποία προκύπτει ότι υπάρχουν αμφιβολίες για το αν ο πρόεδρος θα ασκήσει βέτο σε αυτά τα νομοσχέδια. Συνεπώς θεωρώ ότι εξακολουθεί να μην είναι βέβαιο αν ακόμη και αυτές οι μικρές αλλαγές θα τεθούν σε ισχύ».
Αυστηρές διατάξεις στην Πολωνία
Οι περιοριστικές διατάξεις για τις αμβλώσεις στην Πολωνία εδώ και χρόνια επικρίνονται από διεθνείς θεσμούς προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει εκδώσει αρκετές αποφάσεις στις οποίες διαπίστωσε παραβίαση των δικαιωμάτων των γυναικών σε σχέση με τους περιορισμούς στις αμβλώσεις και τα εμπόδια στην πρόσβαση σε νόμιμες υπηρεσίες.
Το 2024, μετά από τριετή έρευνα, και η Επιτροπή του ΟΗΕ για την Εξάλειψη των Διακρίσεων κατά των Γυναικών έκρινε ότι οι πολωνικές ρυθμίσεις για τις αμβλώσεις οδηγούν σε σοβαρές και συστημικές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η Επιτροπή κάλεσε την Πολωνία να προχωρήσει σε συνολική μεταρρύθμιση της νομοθεσίας.
Όπως επισημαίνει στη συνομιλία της με το Euronews η Hoctor, κατά την εκτίμησή της η τάση στην Ευρώπη είναι προοδευτική: «τα τελευταία 10 χρόνια περισσότερες από 20 χώρες έχουν μεταρρυθμίσει τις ρυθμίσεις τους για τις αμβλώσεις ώστε να άρουν τα εμπόδια, και πολλές χώρες στο ίδιο διάστημα έχουν νομιμοποιήσει την άμβλωση κατόπιν αιτήματος. Έτσι, η κυρίαρχη τάση στην ευρωπαϊκή περιοχή είναι προοδευτική και η Πολωνία αυτή τη στιγμή αποκλίνει πλήρως από τη συνήθη προσέγγιση στη ρύθμιση των αμβλώσεων στην Ευρώπη, η οποία συνίσταται στη νομιμοποίηση της άμβλωσης κατόπιν αιτήματος στα πρώιμα στάδια της κύησης (...) και στην κατάργηση των ποινικών διατάξεων που αφορούν τις αμβλώσεις».