Η ΕΕ και ο Καναδάς επιδιώκουν να ενισχύσουν τους δεσμούς στη σύνοδο του Μόντρεαλ σε εμπορικές, ενεργειακές, αμυντικές σχέσεις και κρίσιμες πρώτες ύλες, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο αναζητά επανεκκίνηση των σχέσεών του με τις Βρυξέλλες.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει προσφέρει στον Καναδά κάτι που δεν έχει προσφέρει σε καμία άλλη χώρα: καθεστώς συνδεδεμένου μέλους. Τι ακριβώς σημαίνει αυτό παραμένει ασαφές, όμως Βρυξέλλες και Οτάβα εμφανίζονται αποφασισμένες να μετατρέψουν τις κοινές τους αξίες και τη διαρκώς στενότερη σχέση τους σε μια νέα μορφή εταιρικής σχέσης, σε έναν κόσμο που κλονίζεται από την απρόβλεπτη εξωτερική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το πείραμα παρακολουθείται στενά στο Λονδίνο, όπου ο πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ επιχειρεί να ανασυγκροτήσει τη μετα-Brexit σχέση της Βρετανίας με την ΕΕ, θέτοντας το ερώτημα αν μια σχετική ρύθμιση θα μπορούσε κάποια στιγμή να προσφερθεί και στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Η πρόταση, που έγινε από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τον περασμένο μήνα, δημιούργησε ερωτήματα για το αν η συνδεδεμένη ιδιότητα μέλους συνιστά έναν ουσιαστικά νέο θεσμικό ρόλο, έναν τιμητικό τίτλο ή κάτι ενδιάμεσο.
Στη σύνοδο στο Μόντρεαλ την επόμενη εβδομάδα, οι δύο πλευρές θα αρχίσουν να δίνουν περιεχόμενο στην ιδέα, επιδιώκοντας στενότερη συνεργασία σε εμπόριο, άμυνα, τεχνολογία και ενέργεια, χωρίς ο Καναδάς να ενταχθεί τυπικά στην Ένωση.
Την ώρα που ο Καναδάς αναζητά ένα νέο πλαίσιο, η Βρετανία προσπαθεί να βελτιώσει το υπάρχον, με τους ηγέτες της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου να αναμένεται να συναντηθούν τον επόμενο μήνα, σε μια προσπάθεια για την αναγκαία επανεκκίνηση των σχέσεών τους.
«Αυτό είναι μια στιγμή για να δράσουμε με σαφήνεια και φιλοδοξία. Με το να ευθυγραμμιστούν στενότερα – οικονομικά, τεχνολογικά και στρατηγικά – ο Καναδάς και η ΕΕ οικοδομούν μια Συμμαχία για το Μέλλον, βασισμένη στην εμπιστοσύνη και τις κοινές αξίες», αναφέρεται στο τελευταίο σχέδιο της κοινής δήλωσης ΕΕ-Καναδά, που συζητήθηκε από τους πρεσβευτές την Τετάρτη.
Λευκή σελίδα
Από τη στιγμή που η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν κάλεσε τον Καναδά τον περασμένο μήνα να γίνει το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της ΕΕ, Βρυξέλλες και Οτάβα εξερευνούν πώς θα μπορούσε να είναι αυτή η προνομιακή εταιρική σχέση.
Ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ προτιμά να μιλά για «Συμμαχία για το Μέλλον». Έχει αποφύγει να απαντήσει αν τον ικανοποιεί η ετικέτα «συνδεδεμένο μέλος», τονίζοντας ότι η ουσία είναι πιο σημαντική.
Η σύνοδος στο Μόντρεαλ στις 29-30 Οκτωβρίου είναι η πρώτη πραγματική ευκαιρία να αποσαφηνιστεί η εταιρική σχέση με περισσότερες λεπτομέρειες. Το τελευταίο σχέδιο χρησιμοποιεί εναλλακτικά τους όρους «συνδεδεμένο μέλος» και «Συμμαχία για το Μέλλον».
Καθοριστικής σημασίας, η πρόταση προβλέπει να δοθεί στον Καναδά πιο σταθερή θέση στο τραπέζι της ΕΕ, με συμμετοχή σε συνόδους κορυφής, υπουργικές συναντήσεις και τεχνικές συζητήσεις.
Κάνει λόγο για «έγκαιρες διαβουλεύσεις σε σημαντικές πολιτικές και κανονιστικές πρωτοβουλίες, με τη συμμετοχή του Καναδά σε αυτές τις διαδικασίες ως συνδεδεμένο μέλος της Ένωσης».
Αν ο όρος θα επιβιώσει στο τελικό κείμενο παραμένει ανοικτό. Σε κάθε περίπτωση, «το πλήρες εύρος αυτής της συνδεδεμένης ιδιότητας μέλους θα οριστεί στη Σύνοδο ΕΕ-Καναδά του 2027», αναφέρουν τα συμπεράσματα.
Από το εμπόριο στην άμυνα
Το έγγραφο, πάντως, επιχειρεί να δώσει πιο συγκεκριμένο περιεχόμενο. Βασίζεται στη Συνολική Οικονομική και Εμπορική Συμφωνία (CETA) του 2016, την οποία δέκα χώρες της ΕΕ δεν έχουν ακόμη κυρώσει, ώστε να αρθούν τα εναπομείναντα εμπορικά εμπόδια και να διασφαλιστεί η αμοιβαία πρόσβαση στις αγορές.
«Θα διασφαλίσουμε αμοιβαία ευνοϊκή μεταχείριση στα αντίστοιχα μέτρα οικονομικής ασφάλειας, με βάση την αρχή της αμοιβαιότητας σε βιομηχανικούς τομείς όπου οι δύο πλευρές έχουν συμφωνήσει να ευθυγραμμίσουν τα εξωτερικά τους μέτρα ώστε να εξασφαλίσουν το ίδιο αποτέλεσμα», αναφέρει το σχέδιο δήλωσης.
Στην ενέργεια, τα συμπεράσματα ανοίγουν τον δρόμο για «ανάπτυξη ανταλλαγών υγροποιημένου φυσικού αερίου», μεταξύ άλλων μέσω μιας κοινής μακροπρόθεσμης μελέτης σκοπιμότητας για εξαγωγές LNG προς την Ευρώπη.
Στην τεχνολογία, ο Καναδάς θα ενταχθεί στην πρωτοβουλία υπερυπολογιστών της ΕΕ, μια νέα ψηφιακή εταιρική σχέση θα αντιμετωπίσει ζητήματα όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η ψηφιακή ταυτότητα, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη συμφωνία για τη διευκόλυνση διασυνοριακών ροών δεδομένων.
Οι κρίσιμες πρώτες ύλες, ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα του Καναδά για την ΕΕ, βρίσκονται επίσης στο τραπέζι. Οι δύο πλευρές έχουν συμφωνήσει ότι η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων θα έχει ρόλο σε έργα κρίσιμων ορυκτών, από την εξόρυξη και επεξεργασία μέχρι την παραγωγή και ανακύκλωση.
Στην άμυνα, ο Καναδάς συμμετέχει ήδη σε αρκετά ευρωπαϊκά προγράμματα, όπως η Μόνιμη Διαρθρωμένη Συνεργασία και η Capability Coalition, και οι δύο πλευρές σκοπεύουν να εμβαθύνουν αυτή τη συνεργασία στη ναυτική ασφάλεια, τη διαχείριση κρίσεων και τη βιομηχανική συνεργασία.
Οι εταίροι εξετάζουν επίσης ένα πλαίσιο συνεργασίας για τη θωράκιση του πληροφοριακού χώρου και την προστασία της ακεραιότητας των εκλογικών διαδικασιών, με μηχανισμό έγκαιρης προειδοποίησης και διάλογο αποκλειστικά για την ξένη παρέμβαση.
Άλλοι τομείς υπό συζήτηση περιλαμβάνουν τη συνεργασία στη συνοριακή ασφάλεια με την ευρωπαϊκή υπηρεσία Frontex, τη ποινική δικαιοσύνη, την κλιματική ασφάλεια, τις μεταφορές και την Αρκτική.
Συνολικά, οι προτάσεις παραπέμπουν σε μια εταιρική σχέση που εκτείνεται πολύ πέρα από τις κλασικές εμπορικές συμφωνίες, ακόμη κι αν η θεσμική της μορφή παραμένει ασαφής.
Αναζητώντας επανεκκίνηση
Η αυξανόμενη σύσφιξη σχέσεων της ΕΕ με τον Καναδά συμπίπτει με την προσπάθεια της Βρετανίας να βρει μια νέα σχέση με το μπλοκ, δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα για το Brexit.
Η αντίθεση είναι εντυπωσιακή. Ενώ στην Οτάβα προσφέρεται ένα ασαφές αλλά δυνητικά πολύ ευρύ νέο καθεστώς, το Λονδίνο εξακολουθεί να διαπραγματεύεται βελτιώσεις στη σχέση του με τις Βρυξέλλες, ως επί το πλείστον τομέα προς τομέα.
Η επόμενη σύνοδος κορυφής ΕΕ-Ηνωμένου Βασιλείου, που αναβλήθηκε από το καλοκαίρι μετά την παραίτηση του Κιρ Στάρμερ και την ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Μπέρνχαμ στην Ντάουνινγκ Στριτ, προσφέρει ευκαιρία για πρόοδο.
Ενώ η βρετανική κυβέρνηση ήδη αναζητούσε τρόπους αναθεώρησης των δεσμών της με το μπλοκ, η προσέγγιση του Καναδά προς την ΕΕ διέλυσε οριστικά μια από τις βασικές προσδοκίες των υποστηρικτών του Brexit: να μετατρέψουν την λεγόμενη αγγλόσφαιρα σε ζώνη ελεύθερου εμπορίου που θα περιλαμβάνει το Ηνωμένο Βασίλειο, τις ΗΠΑ, τον Καναδά, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία.
«Δεν είναι καθόλου περίεργο ότι το Brexit δεν εκπλήρωσε αυτή την υπόσχεση, και οι βρετανικές δημοσκοπήσεις άρχισαν σιγά-σιγά να μετατοπίζονται υπέρ της επανένταξης», δήλωσε στο Euronews ο Τσαρλς Τάνοκ, πρώην ευρωβουλευτής των Συντηρητικών που είχε ταχθεί υπέρ της παραμονής.
Από τότε που έγινε πρωθυπουργός, ο Μπέρναμ έχει επανειλημμένα δείξει ότι θέλει να φέρει το Ηνωμένο Βασίλειο πιο κοντά στην ΕΕ. Θεωρεί το σημερινό status quo «ανεπαρκές» και έχει δεσμευτεί να εξετάσει επιλογές που κυμαίνονται από το να ακολουθήσει το παράδειγμα του Καναδά μέχρι και την επανένταξη στο μπλοκ.
Ενώ ο Μπέρναμ έχει ξανανοίξει στο εσωτερικό της χώρας τη συζήτηση για την επιστροφή στην ΕΕ, η μετα-Brexit σχέση ανάμεσα σε Βρυξέλλες και Λονδίνο δεν ήταν πάντα εύκολη, με ορισμένους Βρετανούς αξιωματούχους να αναρωτιούνται γιατί η «συνδεδεμένη ιδιότητα μέλους» να μην είναι διαθέσιμη και για εκείνους.
«Σε έναν ιδανικό κόσμο, με το Ηνωμένο Βασίλειο θα είχαμε ακόμη στενότερους δεσμούς, στον βαθμό που το Ηνωμένο Βασίλειο είναι ευρωπαϊκή χώρα, και αν το επιθυμεί, η φιλοδοξία δεν θα έπρεπε να είναι η συνδεδεμένη ιδιότητα μέλους, αλλά η πλήρης ένταξη», δήλωσε στο Euronews ο Τόμπιας Κρέμερ (Γερμανία/S&D), κορυφαίος ευρωβουλευτής για τις σχέσεις ΕΕ-Καναδά.
Κοιτώντας μπροστά
Μιλώντας κατά τη διάρκεια συζήτησης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο την Τετάρτη, ο Μπερντ Λάνγε, Γερμανός Σοσιαλδημοκράτης και πρόεδρος της Επιτροπής Εμπορίου, χαιρέτισε μια «νέα διάθεση» στις σχέσεις ΕΕ-Ηνωμένου Βασιλείου.
Υπαινίχθηκε ότι η Βρετανία θα μπορούσε να επιδιώξει μια ρύθμιση που να θυμίζει τη σχέση της Ελβετίας με το μπλοκ, συμπληρωμένη από στενότερη πολιτική και ασφαλιστική συνεργασία και μια τελωνειακή ένωση.
Ωστόσο, οι Βρυξέλλες είχαν απορρίψει το ελβετικό μοντέλο ως υπόδειγμα για τη Βρετανία κατά τις διαπραγματεύσεις του Brexit.
Το περίπλοκο δίκτυο διμερών συμφωνιών της Ελβετίας έχει εδώ και χρόνια προκαλέσει απογοήτευση στους αξιωματούχους της ΕΕ, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι τέτοιες ρυθμίσεις είναι δύσκολο να εποπτευθούν και να εφαρμοστούν, ιδίως όταν παρέχουν πρόσβαση σε τμήματα της ενιαίας αγοράς χωρίς όλες τις συνοδευτικές υποχρεώσεις.
Αντίθετα, Βρετανοί και Ευρωπαίοι διαπραγματευτές επικεντρώνονται σε συγκεκριμένες συμφωνίες που καλύπτουν το εμπόριο αγροτικών προϊόντων, το σύστημα εμπορίας εκπομπών και τη νεανική κινητικότητα.
Μια πρόσφατη γαλλογερμανική πρόταση να συμπεριληφθεί το Ηνωμένο Βασίλειο στους κανόνες «Made in Europe» έβγαλε από τη μέση ένα σημείο τριβής, όμως το Λονδίνο ελπίζει να επεκτείνει την εφαρμογή της και σε άλλους τομείς, όπου θεωρεί ότι η βιομηχανική πολιτική της ΕΕ γίνεται ολοένα και πιο προστατευτική.
Στην άμυνα, η ΕΕ χρειάζεται το Ηνωμένο Βασίλειο ως μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας, αλλά οι δύο πλευρές δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν για την ένταξη της Βρετανίας στο σχεδιαζόμενο Security Action for Europe (SAFE) για τις αμυντικές προμήθειες.
Οι Βρυξέλλες πρόσφεραν στον Καναδά πολύ καλύτερους όρους για το SAFE, με ένα συμβολικό προκαταβολικό ποσό γύρω στα 10 εκατ. ευρώ. Από το Ηνωμένο Βασίλειο ζήτησαν το εντυπωσιακό ποσό των 6,5 δισ. ευρώ, χωρίς καμία εγγύηση ότι η βιομηχανία του θα αποσπάσει συμβάσεις, γεγονός που οδήγησε σε ναυάγιο των διαπραγματεύσεων.
«Ο Μπέρναμ βρίσκεται σε καμπύλη μάθησης, για να είμαι ειλικρινής», είπε ο Τάνοκ. «Το χρειάζεται. Ήταν δήμαρχος του Μάντσεστερ για αρκετά χρόνια. Δεν είχε εστιάσει σε αυτό το ζήτημα. Θα προσπαθεί να ενημερωθεί πλήρως για το τι είναι διαθέσιμο».
Με τη συμβολή της Peggy Corlin στο ρεπορτάζ.