Η απόφαση της ΕΕ να κάνει τον Καναδά «συνδεδεμένο μέλος» θεωρείται νέο μοντέλο προσέγγισης δημοκρατιών, αλλά μπορεί να αποξενώσει υποψήφιες χώρες και να επιβαρύνει τις σχέσεις με την Ουάσινγκτον
Με τον Καναδά, η Ευρωπαϊκή Ένωση άνοιξε τον δρόμο για έναν νέο τρόπο σύνδεσης του ευρωπαϊκού εγχειρήματος με τρίτες χώρες που δεν βρίσκονται καν στην ίδια ήπειρο. Η υπόλοιπη υφήλιος θα παρακολουθεί στενά.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο πρωθυπουργός του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ έφερε στο προσκήνιο την ιδέα μιας συμμαχίας μεσαίων δυνάμεων στην καθοριστική ομιλία του στο Νταβός, στις αρχές της χρονιάς. Λίγους μήνες αργότερα, ο Καναδάς ενδέχεται να προσφέρει το μοντέλο για το πώς η ΕΕ εντάσσει τρίτες χώρες.
Την Τετάρτη, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν κάλεσε τον Καναδά να γίνει «το πρώτο συνδεδεμένο μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης», προτείνοντας μια πρωτοφανή ρύθμιση που ακόμη πρέπει να καθοριστεί πλήρως.
Όποιο πλαίσιο κι αν καταφέρουν να συμφωνήσουν οι Βρυξέλλες και η Οτάβα θα έχει συνέπειες πολύ πέρα από την Ευρώπη, καθώς διεθνώς υπάρχει ενδιαφέρον για το αν η ΕΕ μπορεί να διαμορφώσει ένα ελκυστικό μοντέλο ώστε να προσελκύσει άλλες δημοκρατίες στην τροχιά της.
«Μια συμμαχία Καναδά-ΕΕ θα δημιουργούσε έναν φάρο για άλλες δημοκρατίες. Μια συμμαχία που δεν ορίζεται από αυτά στα οποία αντιτιθέμεθα, αλλά από αυτά υπέρ των οποίων είμαστε: ελευθερία, αλληλεγγύη, ευημερία, βιωσιμότητα», είπε ο Κάρνεϊ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο την Πέμπτη.
Πρωτόγνωρη ρύθμιση
Η ΕΕ δεν προβλέπει σήμερα κάποια «συνδεδεμένη ιδιότητα μέλους». Η ιδέα παρουσιάστηκε αρχικά από τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς ως έναν καινοτόμο τρόπο ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ, αλλά η πρόταση απορρίφθηκε από τον πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Μέχρι σήμερα, η Ένωση αποτελείται αποκλειστικά από κράτη μέλη και υποψήφιες χώρες. Ο Καναδάς, από την άλλη, δεν έχει πρόθεση να προσχωρήσει στο μπλοκ, όπως έχει καταστήσει σαφές ο Κάρνεϊ, ενώ και οι δικές του συνθήκες δεν θα το επέτρεπαν σε κάθε περίπτωση, δεδομένου ότι ο Καναδάς δεν είναι ευρωπαϊκή χώρα.
«Η ακριβής ονοματολογία είναι ζήτημα για την Ευρώπη», είπε ο Καναδός πρωθυπουργός, υποστηρίζοντας ότι αυτό που έχει σημασία είναι το περιεχόμενο.
Οι συνθήκες της ΕΕ επιτρέπουν κάποια ευελιξία, καθώς αναφέρουν ότι «η Ένωση μπορεί να συνάπτει συμφωνίες με μία ή περισσότερες τρίτες χώρες ή διεθνείς οργανισμούς, με τις οποίες δημιουργεί μια σύνδεση που περιλαμβάνει αμοιβαία δικαιώματα και υποχρεώσεις, κοινή δράση και ειδική διαδικασία».
Τι ακριβώς θα συνεπάγεται αυτό το συνδεδεμένο καθεστώς παραμένει ασαφές. Ο Κάρνεϊ πρότεινε στενή συνεργασία σε όλο το φάσμα των στρατηγικών δυνατοτήτων, συμπεριλαμβανομένων των κρίσιμων ορυκτών, της αμυντικής βιομηχανικής βάσης, της τεχνητής νοημοσύνης και της υπολογιστικής ισχύος, της ενεργειακής ασφάλειας, του διαστήματος και των πληρωμών.
Παρότι οι λεπτομέρειες μένει να αποσαφηνιστούν, φαίνεται πάντως ότι όποια συμφωνία και αν κλείσουν οι Βρυξέλλες και η Οτάβα θα αποτελέσει ιδιαίτερα επιδραστικό προηγούμενο για τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ συνεργάζεται με άλλους εταίρους.
Αξιόπιστοι εταίροι
Η ιδέα να γίνει ο Καναδάς συνδεδεμένο μέλος της ΕΕ αποκαλύφθηκε για πρώτη φορά μέσω δημοσιεύματος της WSJ (πηγή στα Αγγλικά) νωρίτερα αυτή την εβδομάδα.
«Είμαστε στο ίδιο μήκος κύματος», δήλωσε στην εφημερίδα Sydney Morning Herald ο υπουργός Εμπορίου της Αυστραλίας Ντον Φάρελ. «Θα παρακολουθούμε με μεγάλο ενδιαφέρον ό,τι κάνει ο Κάρνεϊ».
Σε αποκλειστική συνέντευξη στο Euronews, η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα ανέφερε ότι η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία ίσως ακολουθήσουν το παράδειγμα του Καναδά, καθώς η ΕΕ επιδιώκει να εμβαθύνει τους δεσμούς με χώρες που μοιράζονται τις ίδιες ιδέες και αξίες.
Ο ευρωβουλευτής Τόμπιας Κρέμερ (Γερμανία/S&D), εισηγητής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον Καναδά, είπε σε δημοσιογράφους ότι λαμβάνει ολοένα περισσότερα αιτήματα από μέσα ενημέρωσης, όχι μόνο καναδικά αλλά και αυστραλιανά, βρετανικά και ιαπωνικά.
Την ίδια ώρα, το Ηνωμένο Βασίλειο φέρεται (πηγή στα Αγγλικά) να αισθάνεται ότι μένει εκτός της νέας προσέγγισης των Βρυξελλών προς τον Καναδά, καθώς ορισμένοι στο Λονδίνο πιστεύουν ότι η ΕΕ ενδιαφέρεται περισσότερο για στενότερες σχέσεις με τον Καναδά παρά με το Ηνωμένο Βασίλειο.
«Πρέπει να σκεφτούμε εταιρικές σχέσεις που υπερβαίνουν την ιδιότητα μέλους της ΕΕ», έγραψε στο X η υπουργός Εξωτερικών της Αυστρίας Μπεάτε Μάινλ-Ράισινγκερ. «Ας το κάνουμε αυτό πρότυπο για το μέλλον, ένα πρότυπο που η Ευρώπη θα προσφέρει και σε άλλους εταίρους: Νορβηγία, Ισλανδία, Ιαπωνία, Νότια Κορέα, Νέα Ζηλανδία».
Με άλλα λόγια, η επιτυχία της ειδικής σχέσης με τον Καναδά μπορεί να φέρει την ΕΕ στο κέντρο μιας νέας διεθνούς συμμαχίας, καθώς δημοκρατικά κράτη που έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στις ΗΠΑ ως ηγέτιδα δύναμη του δυτικού κόσμου αναπροσανατολίζονται.
Διεθνής τάξη
Η νέα σύγκλιση ανάμεσα στις Βρυξέλλες και την Οτάβα μπορεί να είναι ένα βήμα πιο κοντά στην υλοποίηση του οράματος του Κάρνεϊ για μια συμμαχία μεσαίων δυνάμεων, με στόχο να ενισχύσουν την κυριαρχία τους αντέχοντας μαζί τις μεταβαλλόμενες γεωπολιτικές πραγματικότητες.
«Θέλω να είμαι σαφής ως προς αυτό που δεν προτείνω. Δεν προτείνω ένα τρίτο μπλοκ με σκοπό να γίνει αντίπαλος των μεγάλων δυνάμεων, απλώς με καλύτερους τρόπους», είπε.
«Δεν επιδιώκουμε την ισχύ για να κυριαρχήσουμε στους άλλους. Αντιθέτως, επιδιώκουμε ανθεκτικότητα ώστε κανείς να μην μπορεί να ελέγξει τις ανοικτές μας αγορές, να περιορίσει την κυριαρχία μας, να απειλήσει την εδαφική μας ακεραιότητα ή να υπονομεύσει τις ελευθερίες μας, τις δημοκρατίες μας, το κράτος δικαίου μας», συνέχισε ο Κάρνεϊ.
Στις Βρυξέλλες, οι αξιωματούχοι τείνουν να επισημαίνουν ότι, ενώ τα κράτη μέλη μεμονωμένα μπορεί να θεωρούνται μεσαίες δυνάμεις, η ΕΕ στο σύνολό της δεν είναι, και ίσως αναδειχθεί σε ηγέτιδα δύναμη μιας δημοκρατικής συμμαχίας που θα στηρίξει την κλονιζόμενη διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες.
«Είμαστε εκ των πραγμάτων μια δύναμη που συσπειρώνει μεσαίες δυνάμεις, με βάση τον τρόπο που λειτουργούμε. Νομίζω ότι αυτό μας καθιστά ελκυστικούς για πολλές άλλες μεσαίες δυνάμεις, επειδή η ΕΕ, όπως κανένας άλλος παγκόσμιος παίκτης, έχει στο DNA της την αξιοποίηση μικρών και μεσαίων δυνάμεων χωρίς να πατάει πάνω στα συμφέροντά τους», είπε ο Κρέμερ.
Ταυτόχρονα, καθώς η ΕΕ επιδιώκει παγκόσμιες φιλοδοξίες για βαθύτερους δεσμούς με δημοκρατίες σε άλλες ηπείρους, κάποιοι φοβούνται ότι μπορεί να χάσει από τα μάτια της την πιο άμεση γειτονιά της.
Αναστατωμένες υποψήφιες χώρες
Η επιτάχυνση της εταιρικής σχέσης ΕΕ-Καναδά και το εντελώς νέο σχήμα που προσφέρεται προκαλούν απογοήτευση ιδίως σε χώρες που περιμένουν στην ουρά για ένταξη εδώ και δεκαετίες, όπως στα Δυτικά Βαλκάνια.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η ΕΕ προτείνει μια νέα δομή ιδιότητας μέλους. Οι υποψήφιες χώρες έχουν δει, σε σύντομη διαδοχή, το σχέδιο ανάπτυξης, τη «αντίστροφη διεύρυνση», τη σταδιακή ενσωμάτωση και τώρα μια πολυεπίπεδη μορφή ιδιότητας μέλους.
Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος η κίνηση να οξύνει περαιτέρω τις διατλαντικές σχέσεις με τις ΗΠΑ, με τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να απειλεί ήδη με πιθανή ανταπόδοση, κάτι που μπορεί να πιέσει τις υποψήφιες χώρες να επιλέξουν πλευρά ανάμεσα στα δύο μπλοκ.
«Δεν νιώθω άνετα με τις συνεχείς νέες ιδέες σχετικά με την ιδιότητα μέλους και με την έλλειψη συζήτησης για την αποδοχή νέων μελών», δήλωσε στο Euronews ο Όμπραντ Κέσιτς, επικεφαλής της αποστολής της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης στην ΕΕ.
«Ο Καναδάς είναι μεγάλη χώρα, θα μπορούσε να έχει αρνητικές επιπτώσεις για τις μικρές υποψήφιες χώρες εάν η συζήτηση γίνει υπερβολικά ευρεία. Αλλάζει το περίγραμμα της συζήτησης», είπε ο Κέσιτς. «Η σύλληψη ιδιοτήτων μέλους πέρα από την Ευρώπη ανοίγει ένα νέο σύνολο ζητημάτων».