Μπορεί ο νόμος EU Kids Act να διευρύνει άθελά του το διατλαντικό χάσμα στην τεχνητή νοημοσύνη;

Οι Βρυξέλλες θέλουν να θωρακίσουν τα παιδιά από τη Big Tech. Μπορεί όμως τελικά να προσφέρουν στη Silicon Valley ακόμη μεγαλύτερο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Ο νόμος EU Kids Act, που παρουσιάστηκε αυτή την εβδομάδα, προβλέπει ηλικιακά όρια, γονικούς ελέγχους και αυστηρούς περιορισμούς στις «εθιστικές» λειτουργίες που έχουν ενσωματωθεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τις πλατφόρμες βίντεο και τα chatbot τεχνητής νοημοσύνης.

Καθώς η Ένωση επιχειρεί να βάλει τάξη στους τεχνολογικούς γίγαντες, προκύπτει ένα πιο δύσκολο ερώτημα: μπορεί η Ευρώπη, μέσω της ρύθμισης, να διασφαλίσει την προστασία των παιδιών χωρίς να αυτο-εκτοπιστεί από την κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης, στην οποία ήδη υπολείπεται;

Τα διακυβεύματα είναι τεράστια. Η Ευρώπη διαθέτει μόλις μία σημαντική εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης, τη Mistral, η οποία υστερεί σε αποτίμηση και επενδύσεις μπροστά στις αμερικανικές OpenAI και Anthropic.

Η Ένωση δεν κατάφερε ποτέ πραγματικά να αναπτύξει ψηφιακές πλατφόρμες που να ανταγωνίζονται τις αμερικανικές, βασιζόμενη αντίθετα στη δυναμική της ενιαίας αγοράς και στην ισχύ των κανονισμών της.

Τώρα που η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται στην καθοριστική τεχνολογία της δεκαετίας, αυτό το δίλημμα – κανόνες ή ανάπτυξη – θεωρείται πλέον ως μια «make or break» στιγμή για το ευρωπαϊκό μπλοκ.

Τι προβλέπει στην πράξη ο Kids Act

Η νομοθεσία περιλαμβάνει μια σειρά μέτρων για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο, όπως ηλικιακούς περιορισμούς, γονικούς ελέγχους και όρια σε λειτουργίες που ενδέχεται να προκαλούν εθισμό.

Οι προτάσεις έγιναν δεκτές με ικανοποίηση από ορισμένους στον κλάδο της τεχνολογίας, όμως ο Stanislas Marchand, πρώην επικεφαλής mobile gaming στο γαλλικό unicorn Voodoo, υποστηρίζει ότι η Ευρώπη πρέπει να εξετάσει και τις πιθανές συνέπειες για τον δικό της ψηφιακό τομέα.

Ο ίδιος τονίζει ότι η Ευρώπη «πρέπει να προετοιμαστεί για τις πιθανές συνέπειες επενδύοντας πιο επείγοντα από ποτέ στις εγχώριες δυνατότητές της στην τεχνητή νοημοσύνη».

Οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έρχονται σε μια περίοδο αυξανόμενης πίεσης προς τις κυβερνήσεις να προστατεύσουν τα παιδιά από τους κινδύνους που συνεπάγονται τα social media και άλλες διαδικτυακές πλατφόρμες.

Τα τελευταία δύο χρόνια, ωστόσο, η Big Tech έχει βρεθεί ολοένα και πιο έντονα στο στόχαστρο για την αδυναμία της να προστατεύσει τα παιδιά στο διαδίκτυο, από τον διαδικτυακό εκφοβισμό, την παρενόχληση και την προσέλκυση ανηλίκων, μέχρι την εκμετάλλευση, τον εκβιασμό και τη διασπορά παραπληροφόρησης.

Η Αυστραλία εφάρμοσε πέρυσι τον Δεκέμβριο την πρώτη παγκοσμίως απαγόρευση social media για κάτω των 16 ετών, κίνηση που παρακολουθήθηκε στενά από κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο και οδήγησε πολλές να θεσπίσουν δικές τους απαγορεύσεις ή να εξετάσουν την υιοθέτηση αντίστοιχων μέτρων.

Η Γαλλία, η Ελλάδα, η Αυστρία, η Δανία, η Ισπανία, το Βέλγιο, η Ιταλία, η Γερμανία, η Πολωνία και η Ολλανδία εξετάζουν ή προωθούν εθνική νομοθεσία για απαγορεύσεις στα social media, αυξάνοντας την πίεση προς τις Βρυξέλλες να παρουσιάσουν ένα ενιαίο μέτρο σε επίπεδο ΕΕ ώστε να αποφευχθεί ο κατακερματισμός.

Την ίδια ώρα στις ΗΠΑ, φέτος οι εταιρείες social media βρέθηκαν αντιμέτωπες με ιστορικές δικαστικές υποθέσεις ευθύνης και έχασαν αρκετές από αυτές, ενώ πολλές επέλεξαν να συμβιβαστούν – όπως η πρόσφατη συμφωνία της Meta ύψους 17 δισ. δολαρίων (14,9 δισ. ευρώ) για τον τερματισμό αγωγής που είχαν καταθέσει 47 αμερικανικές Πολιτείες.

Πέρα από τα social media

Ο EU Kids Act προβλέπει μια συνολική, καθολική απαγόρευση social media για παιδιά κάτω των 13 ετών, ενώ όσοι είναι μέχρι 15 ετών θα μπορούν να δημιουργούν «μίνι λογαριασμούς» – περιορισμένα, στενά επιβλεπόμενα προφίλ που θα συνδέονται με το προφίλ του γονέα.

Επιπλέον, οι λογαριασμοί αυτοί θα συνοδεύονται από υποχρεωτικά ημερήσια όρια μίας ώρας και από πλήρη απαγόρευση «τοξικών ή εθιστικών λειτουργιών» όπως το ατελείωτο scroll, το αυτόματο συνεχές autoplay και οι ανταμοιβές για αλληλεπίδραση.

Ο Marchand χαιρέτισε την προτεινόμενη απαγόρευση για κάτω των 13 ετών, αλλά σημείωσε ότι το μέτρο «θα έπρεπε να έχει επεκταθεί σε όλους κάτω των 16» αντί να επιτρέπονται μίνι λογαριασμοί στους εφήβους.

Υποστηρίζει ότι το μήνυμα της Επιτροπής θα έπρεπε να είναι πως οι επίμαχες πλατφόρμες είναι «ακατάλληλες για παιδιά» επειδή «σχεδιάζονται έτσι ώστε να μεγιστοποιούν την προσοχή».

Ο Kids Act πηγαίνει πολύ πέρα από τα social media.

Περιλαμβάνει πλατφόρμες διαμοιρασμού βίντεο όπως το YouTube και το Twitch, διαδικτυακά βιντεοπαιχνίδια όπως τα Roblox, Fortnite και Minecraft, καθώς και νεότερες υπηρεσίες όπως chatbot και ψηφιακούς συνοδούς τεχνητής νοημοσύνης, μεταξύ των οποίων τα ChatGPT, Claude και Gemini.

Θα υποχρεώνει επίσης τα app stores και τα λειτουργικά συστήματα να ενσωματώσουν αυστηρούς μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας, ώστε να εμποδίζουν εξαρχής τους ανήλικους να κατεβάζουν εφαρμογές και λογισμικό με περιορισμένη πρόσβαση.

Και στην εφαρμογή, σύμφωνα με τον Marchand, εντοπίζεται το πρόβλημα, καθώς η ΕΕ ζητά από τις πλατφόρμες να «επαληθεύουν τις ηλικίες των παιδιών, να λειτουργούν λογαριασμούς υπό τον έλεγχο των γονέων, να επιβάλλουν ημερήσια όρια, να περιορίζουν επαφές και λειτουργίες και να αποδεικνύουν ότι το τελικό προϊόν είναι ασφαλές».

Όλες αυτές οι απαιτήσεις μαζί θα μπορούσαν να αυξήσουν το κόστος και την πολυπλοκότητα της κυκλοφορίας ενός προϊόντος στην Ευρώπη.

«Καθεμία από αυτές τις ευθύνες δημιουργεί ένα ακόμη πιθανό σημείο αστοχίας και η ιστορία μας δίνει ελάχιστους λόγους να εμπιστευτούμε ότι οι εταιρείες social media θα τις υλοποιήσουν σωστά».

Η ανησυχία αυτή είναι ιδιαίτερα επίκαιρη, δεδομένου ότι ο ψηφιακός τομέας της Ευρώπης κυριαρχείται από αμερικανικές εταιρείες και η ήπειρος έχει σε κάποιο βαθμό αποτύχει να διασφαλίσει ότι η Big Tech τηρεί τους κανόνες.

Η Meta έχει λάβει δύο φορές πρόστιμα για την παράνομη μεταφορά δεδομένων Ευρωπαίων χρηστών σε διακομιστές στις ΗΠΑ, παραβιάζοντας τον GDPR το 2023 και τον Digital Markets Act το 2025.

Το TikTok τιμωρήθηκε πέρυσι με πρόστιμο 530 εκατ. ευρώ επειδή δεν προστάτευσε τα δεδομένα παιδιών και τα μετέφερε παράνομα σε διακομιστές στην Κίνα.

Το X του Elon Musk, που έχει την πιο συγκρουσιακή σχέση με τους νομοθέτες της ΕΕ, τιμωρήθηκε τον περασμένο Δεκέμβριο με πρόστιμο 120 εκατ. ευρώ για παραπλανητική διαδικασία επαλήθευσης με το «μπλε τικ» και επειδή αρνήθηκε στους ερευνητές πρόσβαση σε δεδομένα.

Η Google, επίσης, έχει βρεθεί επανειλημμένα αντιμέτωπη με πρόστιμα για παραβίαση των κανόνων ανταγωνισμού, που μέχρι σήμερα ανέρχονται σε 10,38 δισ. ευρώ.

Ένα ιστορικό εφαρμογής με πολλά κενά

Όλα αυτά τα πρόστιμα αποτελούν ψίχουλα για τη Big Tech, και με την άνοδο ενδεχομένως ακόμη μεγαλύτερων εταιρειών, όπως οι αμερικανικοί γίγαντες τεχνητής νοημοσύνης OpenAI και Anthropic, η Ευρώπη μπορεί να δυσκολευτεί ακόμη περισσότερο να καθορίσει και να επιβάλει τους δικούς της ψηφιακούς κανόνες.

Ο Marchand φοβάται ότι ο νόμος θα μπορούσε επίσης να καταστήσει την ΕΕ λιγότερο ελκυστική αγορά για την κυκλοφορία νέων προϊόντων, ενώ θα κάνει ελάχιστα για να ενισχύσει τις ευρωπαϊκές εναλλακτικές.

«Αν ο Kids Act απαιτεί ξεχωριστά ευρωπαϊκά προϊόντα και δαπανηρές, συνεχείς αξιολογήσεις, τα αμερικανικά εργαστήρια μπορεί να καθυστερήσουν τις κυκλοφορίες εδώ, ενώ οι μικρότεροι Ευρωπαίοι προγραμματιστές θα δυσκολεύονται να ανταγωνιστούν», προειδοποιεί.

Επισημαίνει ακόμη ότι οι εταιρείες αιχμής στην τεχνητή νοημοσύνη ήδη αντιμετωπίζουν τεράστιο κόστος υπολογιστικής ισχύος και αβέβαιες προοπτικές κερδοφορίας, ενώ ορισμένα προηγμένα μοντέλα της Anthropic έχουν ήδη περιοριστεί εκτός ΗΠΑ και δεν έχουν διατεθεί στο AI Security Institute του Ηνωμένου Βασιλείου.

Για τον Marchand, το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι μια ακούσια συνέπεια της προσπάθειας της ΕΕ να προστατεύσει τα παιδιά στο διαδίκτυο.

«Η αίσθησή μου είναι ότι αυτό θα εντείνει περαιτέρω το διατλαντικό χάσμα στην τεχνητή νοημοσύνη».