Μια νέα μελέτη του ECFR δείχνει ότι οι περισσότεροι Ευρωπαίοι εξακολουθούν να θέλουν μια ισχυρότερη, ενωμένη Ευρώπη, αλλά αμφιβάλλουν αν είναι εφικτό: Περίπου 68% βλέπουν παρακμή, όχι ανανέωση
Στην ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προειδοποίησε για μια «μάχη των αφηγήσεων» που επιχειρεί να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη στην Ευρώπη.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μια νέα μελέτη, 'Future Nostalgia: Europe's Unfinished Song', (πηγή στα Αγγλικά) που δημοσιεύθηκε από το European Council on Foreign Relations (ECFR) και το European Cultural Foundation (ECF), δείχνει ότι το πρόβλημα εμπιστοσύνης είναι υπαρκτό. Οι συγγραφείς το περιγράφουν ως «χάσμα φαντασίας»: οι περισσότεροι Ευρωπαίοι εξακολουθούν να επιθυμούν μια ισχυρότερη, πιο ενωμένη ήπειρο, όμως η πλειοψηφία αμφιβάλλει ότι η Ευρώπη θα καταφέρει ποτέ να φτάσει σε αυτό το σημείο.
Τα ευρήματα, που βασίζονται σε σχεδόν 6.000 συνεντεύξεις σε έξι χώρες, σκιαγραφούν μια κοινή γνώμη που δεν έχει εγκαταλείψει το ευρωπαϊκό εγχείρημα, αλλά έχει σε μεγάλο βαθμό χάσει την πίστη της στην ικανότητά του να προσφέρει αποτελέσματα.
Μια ήπειρος που προετοιμάζεται για την παρακμή
Κατά μέσο όρο, το 68% των ερωτηθέντων περιγράφει τη σημερινή κατάσταση της Ευρώπης ως «γενική επιδείνωση ή απώλεια κανονικότητας». Μόλις το 12% τη βλέπει ως περίοδο «αφύπνισης ή ανανέωσης». Η απαισιοδοξία διαφέρει από χώρα σε χώρα: είναι πιο έντονη στη Γαλλία, όπου ξεπερνά το 80%, και λιγότερο διαδεδομένη στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου πάντως επηρεάζει την πλειοψηφία, αλλά με μικρότερη διαφορά.
Όταν καλούνται να ονοματίσουν τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την Ευρώπη, ο πόλεμος και η ασφάλεια καταλαμβάνουν την πρώτη θέση με ποσοστό 43%, που ανεβαίνει στο 47% στην Πολωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου ο πόλεμος στα ευρωπαϊκά σύνορα και οι συνέπειές του βαραίνουν περισσότερο στην κοινή γνώμη.
Ακολουθούν οι οικονομικές πιέσεις με 33%, αν και το βάρος τους διαφέρει έντονα ανά χώρα: το 41% των Ιταλών τις θεωρεί την κύρια πρόκληση για την Ευρώπη, έναντι μόλις 23% στην Πολωνία και την Ολλανδία.
Η κρίση για την αντίδραση της Ευρώπης, ανεξάρτητα από την εκάστοτε ανησυχία, είναι σκληρή: το 74% δηλώνει ότι η Ένωση αντιμετωπίζει τις προκλήσεις της με λανθασμένο τρόπο, ενώ το 56% πιστεύει ότι το μέλλον της βρίσκεται πραγματικά «σε κίνδυνο», έναντι μόλις 21% που διαφωνεί.
Το όνειρο δεν έχει πεθάνει
Παρά την απαισιοδοξία, η μελέτη δεν διαπιστώνει ιδιαίτερη διάθεση για αναδίπλωση. Περίπου το 73% των ερωτηθέντων διατηρεί αυτό που οι ερευνητές χαρακτηρίζουν «θετικό όραμα» για το μέλλον της Ευρώπης, έναντι 14% με αρνητική προοπτική και 13% που δεν εκφράζει κανένα σαφές όραμα.
Όταν καλούνται να περιγράψουν τις προσδοκίες τους για την Ευρώπη σε δύο δεκαετίες από σήμερα, οι ερωτηθέντες αναφέρονται συχνότερα σε μεγαλύτερη ενότητα και πολιτική ολοκλήρωση, έπειτα σε ειρήνη και ασφάλεια, και τέλος σε ευημερία και κοινή ευημερία.
Αυτό είναι το παράδοξο που βρίσκεται στον πυρήνα της έκθεσης: οι Ευρωπαίοι δεν έχουν εγκαταλείψει την ιδέα μιας ισχυρότερης, πιο ενωμένης Ευρώπης.
Ακόμη και όσοι αισθάνονται τη μεγαλύτερη ανησυχία για την πορεία της ηπείρου τείνουν να παραμένουν δεμένοι με το ευρωπαϊκό εγχείρημα, αντί να στρέφονται εναντίον του. Αυτό που έχουν πάψει να πιστεύουν δεν είναι το ίδιο το όραμα, αλλά το κατά πόσο μπορεί πράγματι να υλοποιηθεί.
Γιατί διαβρώνεται η εμπιστοσύνη
Η μελέτη εντοπίζει συγκεκριμένους, επαναλαμβανόμενους λόγους πίσω από αυτή την αμφιβολία.
Σχεδόν ένας στους τρεις ερωτηθέντες (32%) περιγράφει την Ευρώπη ως υπερβολικά αργή στις αποφάσεις και τις ενέργειές της, ένα παράπονο που ξεπερνά το 40% στη Γερμανία και την Ολλανδία, όπου το ζήτημα έχει γίνει μόνιμο θέμα της εσωτερικής πολιτικής συζήτησης.
Πρόκειται για μια κριτική που, όπως φαίνεται, προέβλεψε και η ίδια η φον ντερ Λάιεν στην ομιλία της, λέγοντας στους ευρωβουλευτές ότι «στη σημερινή οικονομία, η ταχύτητα είναι καθοριστικής σημασίας», καθώς προωθούσε την ατζέντα της για απλοποίηση και μείωση της διοικητικής επιβάρυνσης.
Σχεδόν τόσοι (30%) θεωρούν ότι η Ευρώπη είναι ασυνεπής και δεν ανταποκρίνεται στις αξίες που ισχυρίζεται ότι πρεσβεύει.
Ίσως ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι ότι το 44%, σχεδόν οι μισοί, δεν μπόρεσαν να αναφέρουν ούτε ένα πρόσφατο παράδειγμα ευρωπαϊκής δράσης που να έχει αποδώσει. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτή η απουσία ορατών «επιτυχιών» βρίσκεται στο επίκεντρο της δυσκολίας του κοινού να φανταστεί έναν αξιόπιστο δρόμο από τη σημερινή Ευρώπη προς εκείνη που θα ήθελε να δει.
Χάσμα φαντασίας, όχι κρίση νομιμοποίησης
Σύμφωνα με τον Pawel Zerka, senior fellow του ECFR και επικεφαλής συγγραφέα της μελέτης, τα ευρήματα δεν πρέπει να εκληφθούν ως ένδειξη αυξανόμενου ευρωσκεπτικισμού. Ακόμη και στα πιο ανήσυχα τμήματα της κοινής γνώμης, η προσήλωση στο ευρωπαϊκό εγχείρημα παραμένει ισχυρή. Το πρόβλημα αφορά την αξιοπιστία, όχι τη δέσμευση.
«Για πολλούς από τους ανθρώπους με τους οποίους μιλήσαμε, το πρόβλημα δεν είναι ότι έπαψαν να επιθυμούν μια ισχυρότερη Ευρώπη, αλλά ότι δεν πιστεύουν πια πως είναι εφικτή», είπε ο Zerka. «Οι άνθρωποι μπορούν να φανταστούν το είδος της Ευρώπης που θέλουν να δουν, αλλά δυσκολεύονται να φανταστούν έναν αξιόπιστο δρόμο από το σημείο όπου βρίσκεται σήμερα προς το σημείο όπου θέλουν να φτάσει».
Η έκθεση υποστηρίζει ότι για να κλείσει αυτό το χάσμα χρειάζεται λιγότερη έμφαση στις μεγάλες υποσχέσεις και περισσότερα ορατά παραδείγματα ότι η ευρωπαϊκή συνεργασία μπορεί να αποφέρει αποτελέσματα που οι πολίτες αντιλαμβάνονται στην καθημερινή τους ζωή.
Στην ομιλία της, η φον ντερ Λάιεν κάλεσε τους Ευρωπαίους να «αντισταθούν» στις δυνάμεις που επιχειρούν να διχάσουν την Ένωση και να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη στο ευρωπαϊκό εγχείρημα. Η μελέτη δείχνει ότι αυτή η μάχη θα κριθεί λιγότερο με ρητορική και περισσότερο με απτά στοιχεία.