Οι εκλογές εκλαμβάνονται ως ένα είδος δημοψηφίσματος για την πολιτική κυριαρχία του Βούτσιτς και το σύστημα που επικρατεί στη Σερβία εδώ και πάνω από δέκα χρόνια
Η Σερβία προσέρχεται στις κάλπες την Κυριακή 25 Οκτωβρίου, σε πρόωρες βουλευτικές εκλογές που ενδέχεται να αποτελέσουν μία από τις πιο σημαντικές πολιτικές καμπές για τη χώρα εδώ και πάνω από μία δεκαετία.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι ψηφοφόροι θα εκλέξουν 250 μέλη της Εθνικής Συνέλευσης, με περισσότερους από 6,45 εκατομμύρια πολίτες να έχουν δικαίωμα ψήφου. Συμμετέχουν δεκαοκτώ εκλογικές λίστες, με συνολικά 2.418 υποψηφίους. Οι εκλογές προκηρύχθηκαν αφού ο πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς διέλυσε το κοινοβούλιο στις 9 Σεπτεμβρίου, έπειτα από πρόταση της σερβικής κυβέρνησης.
Ωστόσο, τα πολιτικά αίτια της πρόωρης προσφυγής στις κάλπες είναι πολύ βαθύτερα από την ίδια τη συνταγματική διαδικασία. Η Σερβία διανύει σχεδόν δύο χρόνια μιας περιόδου έντονης πολιτικής και κοινωνικής πόλωσης, που ξεκίνησε μετά την τραγωδία στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ την 1η Νοεμβρίου 2024.
Η κατάρρευση ενός τσιμεντένιου στεγάστρου στον σταθμό στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους. Οι φοιτητικές κινητοποιήσεις που ακολούθησαν εστίασαν αρχικά σε αιτήματα απόδοσης ευθυνών και δημοσιοποίησης των εγγράφων που αφορούσαν την ανακατασκευή του σταθμού, αλλά σταδιακά εξελίχθηκαν σε ένα ευρύτερο κίνημα ενάντια, όπως λένε οι ίδιοι, στη διαφθορά, την πολιτική ευθύνη και τον τρόπο λειτουργίας των κρατικών θεσμών.
Κατά τη διάρκεια του 2025, οι φοιτητές οργάνωσαν μαζικές διαδηλώσεις, καταλήψεις πανεπιστημίων, αποκλεισμούς θεσμών και δρόμων, καθώς και συγκεντρώσεις σε όλη τη Σερβία. Το κίνημα ξεπέρασε σταδιακά τα στενά φοιτητικά ζητήματα και εξελίχθηκε στη σοβαρότερη μέχρι σήμερα πρόκληση για την κυβέρνηση του Αλεξάνταρ Βούτσιτς, της οποίας η κυριαρχία δεν είχε ουσιαστικά αμφισβητηθεί επί 14 ολόκληρα χρόνια. Τον Μάιο του 2025, οι φοιτητές ζήτησαν πρόωρες βουλευτικές εκλογές και μέσα στο 2026 αποφάσισαν να συμμετάσχουν με δική τους λίστα.
Αυτό άλλαξε εκ βάθρων τον χαρακτήρα της αναμέτρησης. Αυτό που προδιαγραφόταν ως άλλη μία κοινοβουλευτική εκλογική μάχη έχει μετατραπεί, σε μεγάλο βαθμό, σε ένα δημοψήφισμα για την πολιτική κυριαρχία του Βούτσιτς και για το πολιτικό σύστημα που ισχύει στη Σερβία εδώ και περισσότερο από δέκα χρόνια.
Ποιοι συμμετέχουν στις εκλογές;
Το μεγαλύτερο πολιτικό μπλοκ έχει στηθεί γύρω από το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα, που κατεβαίνει με την εκλογική λίστα «Αλεξάνταρ Βούτσιτς – Ενωμένη Σερβία». Παρότι ο Βούτσιτς δεν είναι πλέον πρόεδρος της Σερβίας, παραμένει το κεντρικό πρόσωπο της εκστρατείας. Στα τέλη Σεπτεμβρίου παραιτήθηκε από την προεδρία, προκειμένου να ηγηθεί της καμπάνιας του SNS και να είναι υποψήφιος για τη θέση του πρωθυπουργού, την οποία είχε ήδη διατελέσει πριν εκλεγεί πρόεδρος της Δημοκρατίας. Αυτό έχει μετατρέψει ακόμη περισσότερο τις εκλογές σε άμεση ψήφο για το πολιτικό του μέλλον.
Συμμετέχει επίσης η λίστα «Ίβιτσα Ντάτσιτς – Παράγοντας Σταθερότητας», που συσπειρώνει το Σοσιαλιστικό Κόμμα Σερβίας και μικρότερα κόμματα. Ένα σημαντικό τμήμα του πολιτικού φάσματος αποτελούν οι δεξιές και εθνικιστικές λίστες, μεταξύ των οποίων η «Αυθεντική Δεξιά – Μίλος Γιοβάνοβιτς – Τολμηρά Σερβική», ενώ το φιλοευρωπαϊκό κεντρώο μπλοκ της αντιπολίτευσης εκπροσωπείται από τη λίστα «Ευρωπαϊκή Σερβία». Στις εκλογές συμμετέχουν επίσης οι μειονοτικές λίστες, όπως η Alliance of Vojvodina Hungarians, η SDA of Sandžak, η λίστα του Ούσαμα Ζουκόρλιτς, η Albanian Coalition και ορισμένα μικρότερα κόμματα και κινήσεις, τα οποία, σε περίπτωση οριακού αποτελέσματος, θα μπορούσαν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στον σχηματισμό της νέας κυβέρνησης.
Ο πιο ιδιαίτερος συμμετέχων είναι η Φοιτητική Λίστα – «Οι Φοιτητές Νικούν». Δεν πρόκειται για παραδοσιακό πολιτικό κόμμα και δεν έχει κλασικό αρχηγό. Οι υποψήφιοι επιλέχθηκαν μέσα από φοιτητικές συνελεύσεις, και στη λίστα συμμετέχουν πανεπιστημιακοί, γιατροί, καλλιτέχνες, ακτιβιστές και άλλα πρόσωπα που γενικά δεν έχουν κατείχει υψηλά πολιτικά αξιώματα. Η λίστα αριθμεί 250 υποψήφιους και αποτελεί προσπάθεια να μετατραπεί το κινηματικό αυτό ρεύμα σε κοινοβουλευτική πολιτική δύναμη.
Γιατί είναι τόσο υψηλές οι εντάσεις στη σερβική κοινωνία;
Το βασικό πρόβλημα δεν είναι πλέον απλώς η σχέση κυβέρνησης και αντιπολίτευσης. Στον πυρήνα της σύγκρουσης βρίσκεται το ζήτημα της εμπιστοσύνης στους θεσμούς.
Για ένα μεγάλο μέρος των διαδηλωτών, η τραγωδία του Νόβι Σαντ έγινε σύμβολο ενός πολύ ευρύτερου προβλήματος: της διαφθοράς, της πολιτικής λογοδοσίας, των δημόσιων συμβάσεων, του θεσμικού ελέγχου και της σχέσης της εξουσίας με τους επικριτές της. Οι αρχές, από την άλλη, περιγράφουν τις κινητοποιήσεις ως προσπάθεια αποσταθεροποίησης της χώρας και ανάδειξης στην εξουσία ενός κινήματος χωρίς επαρκή πολιτική εμπειρία. Επιπλέον, κυβερνητικά στελέχη ισχυρίζονται ότι «ξένοι παράγοντες» βρίσκονται στην πραγματικότητα πίσω από το φοιτητικό κίνημα, ενώ ο πρόεδρος Βούτσιτς έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι ξένες μυστικές υπηρεσίες χρηματοδοτούν μια «έγχρωμη επανάσταση» στη Σερβία.
Έτσι έχουν διαμορφωθεί δύο εκ διαμέτρου αντίθετες αφηγήσεις. Η κυβέρνηση δίνει έμφαση στη σταθερότητα, την οικονομική ανάπτυξη, τα εθνικά συμφέροντα και τον κίνδυνο ξένων παρεμβάσεων. Το φοιτητικό κίνημα εστιάζει στη λογοδοσία, την καταπολέμηση της διαφθοράς, το κράτος δικαίου και την ανεξαρτησία των θεσμών από την πολιτική επιρροή.
Τι έχει αλλάξει σε σχέση με προηγούμενες εκλογές;
Η μεγαλύτερη αλλαγή είναι η εξαφάνιση της παραδοσιακής αντιπολίτευσης ως κύριου αντίπαλου δέους της κυβερνητικής παράταξης. Στις εκλογές του 2023, τα κόμματα της αντιπολίτευσης που συσπειρώθηκαν γύρω από τον συνασπισμό «Serbia Against Violence» είχαν συγκεντρώσει περίπου 24% των ψήφων και 65 έδρες στη Βουλή. Ωστόσο, η επακόλουθη διάσπαση και οι εσωτερικές έριδες αποδυνάμωσαν τη θέση τους. Στο μεταξύ, το φοιτητικό κίνημα έχει απορροφήσει μεγάλο μέρος της πολιτικής ενέργειας και της εκλογικής βάσης που παλαιότερα ανήκε στην παραδοσιακή αντιπολίτευση.
Ως αποτέλεσμα, η βασική πολιτική γραμμή αντιπαράθεσης είναι πλέον πολύ πιο απλή: το κυβερνών SNS και ο Βούτσιτς απέναντι στη Φοιτητική Λίστα, ενώ τα υπόλοιπα κόμματα δίνουν μάχη για να μπουν στη Βουλή και να εξασφαλίσουν ρόλο πιθανού εταίρου σε μελλοντικό συνασπισμό. Εδώ η συμμετοχή των ψηφοφόρων αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όπως και το ποια κόμματα θα καταφέρουν να ξεπεράσουν το όριο του 3%. Το τελικό αποτέλεσμα μπορεί τελικά να κριθεί σε αυτές τις φαινομενικά δευτερεύουσες τεχνικές λεπτομέρειες.
Ποιες είναι οι βασικές πολιτικές τάσεις στη Σερβία;
Η σημαντικότερη τάση είναι ότι το πολιτικό σύστημα της Σερβίας βρίσκεται σε φάση βαθιάς αναδιάταξης. Το φοιτητικό κίνημα είναι το πρώτο μεγάλο κοινωνικό ρεύμα εδώ και πολλά χρόνια που καταφέρνει να ξεπεράσει τα παραδοσιακά κόμματα της αντιπολίτευσης και να προσελκύσει μεγάλους αριθμούς ανθρώπων που μέχρι πρότινος ήταν πολιτικά αδρανείς.
Την ίδια στιγμή, το SNS εξακολουθεί να διαθέτει πολύ ισχυρή κομματική μηχανή, εκτεταμένο δίκτυο τοπικών οργανώσεων και σταθερό πυρήνα ψηφοφόρων. Αυτό σημαίνει ότι το αποτέλεσμα απέχει πολύ από το να θεωρείται προδιαγεγραμμένο. Οι δημοσκοπήσεις δίνουν διαφορετικές προβλέψεις, και λόγω του ρευστού πολιτικού τοπίου και του μεγάλου αριθμού αναποφάσιστων ψηφοφόρων, το τελικό αποτέλεσμα είναι δύσκολο να προβλεφθεί με ακρίβεια.
Μια άλλη σημαντική τάση είναι η συνεχιζόμενη πόλωση της σερβικής κοινωνίας. Η χώρα είναι διχασμένη όχι μόνο ανάμεσα στην κυβέρνηση και την αντιπολίτευση, αλλά και σε ζητήματα ταυτότητας, στη σχέση της Σερβίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Ρωσία και τη Δύση, σε εθνικά θέματα και στον μελλοντικό προσανατολισμό της εξωτερικής της πολιτικής.
Τρίτη τάση αφορά την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας. Η Σερβία παραμένει υποψήφια προς ένταξη στην ΕΕ, αλλά η ευρωπαϊκή της διαδρομή έχει επιβραδυνθεί λόγω προβλημάτων στο κράτος δικαίου, στις σχέσεις της με τη Ρωσία και στον περιορισμένο βαθμό ευθυγράμμισής της με τμήματα της κοινής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, καθώς και λόγω της στασιμότητας στη διαδικασία εξομάλυνσης των σχέσεων με το Κόσοβο. Ταυτόχρονα, το Βελιγράδι συνεχίζει να διατηρεί στενές σχέσεις τόσο με τη Ρωσία όσο και με την Κίνα.
Αν το SNS κερδίσει, ο Βούτσιτς θα επιδιώξει να σχηματίσει νέα κυβέρνηση και να σταθεροποιήσει το πολιτικό σύστημα έπειτα από σχεδόν δύο χρόνια διαδηλώσεων. Αν η Φοιτητική Λίστα εξασφαλίσει αρκετές έδρες ώστε να σχηματίσει κυβέρνηση μόνη της ή με συμμάχους, η Σερβία μπορεί να εισέλθει σε μια εντελώς νέα πολιτική εποχή. Και αν το αποτέλεσμα είναι οριακό ή αμφισβητούμενο, είναι υπαρκτό το ενδεχόμενο η πολιτική κρίση να συνεχιστεί και μετά το κλείσιμο της κάλπης.
Για όλους αυτούς τους λόγους, αυτές οι εκλογές δεν είναι απλώς μια ακόμη αναμέτρηση για τη σύνθεση του νέου κοινοβουλίου. Αποτελούν δοκιμασία για την αντοχή του πολιτικού μοντέλου που κυριαρχεί στη Σερβία εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία και δοκιμασία για το κατά πόσο ένα νέο, μη κομματικό κίνημα μπορεί να αλλάξει αυτό το μοντέλο.