Οι τιμές φυσικού αερίου τριπλασιάστηκαν το 2026 και τα αποθέματα της ΕΕ είναι σε ιστορικό χαμηλό. Αναλυτές εξηγούν τι σημαίνει για τους λογαριασμούς θέρμανσης τον χειμώνα και πόσο μπορεί να διαρκέσει.
Μετά το 2022, η Ευρώπη έδωσε στον εαυτό της μια υπόσχεση: ποτέ ξανά ο χειμώνας της δεν θα εξαρτιόταν από μια χώρα που βρίσκεται σε πόλεμο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τέσσερα χρόνια μετά, ο χειμώνας της εξαρτάται και πάλι από μια χώρα σε πόλεμο. Μόνο η χώρα έχει αλλάξει.
Την ώρα που η δημόσια προσοχή έχει στραφεί κυρίως στο πετρέλαιο και το ντίζελ, μια δυνητικά πιο σοβαρή πίεση συσσωρεύεται στο φυσικό αέριο.
Οι αναλυτές προειδοποιούν πλέον ότι η Ευρώπη ίσως χρειαστεί να μειώσει την κατανάλωση αερίου για να βγάλει τον χειμώνα μέχρι τα τέλη Μαρτίου, καθώς οι αποθήκες μπαίνουν στον χειμώνα στα χαμηλότερα επίπεδα για την εποχή από τότε που υπάρχουν στοιχεία.
«Η παραγωγή από αιολική ενέργεια και οι θερμοκρασίες θα καθορίσουν πόσο περιορισμένη θα γίνει η προσφορά φυσικού αερίου στην Ευρώπη αυτόν τον χειμώνα και πόσο ψηλά θα φτάσουν οι τιμές», δήλωσε στο Euronews η Ana Maria Jaller-Makarewicz, επικεφαλής αναλύτρια ενέργειας για την Ευρώπη στο Institute for Energy Economics and Financial Analysis (IEEFA).
«Η μείωση της ζήτησης παραμένει ο σημαντικότερος μοχλός που ελέγχει η ίδια η Ευρώπη», πρόσθεσε.
Πόσο ψηλά έχουν φτάσει οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη;
Το ολλανδικό συμβόλαιο TTF, σημείο αναφοράς για την τιμή του φυσικού αερίου στην Ευρώπη, διαπραγματευόταν γύρω στα 28 ευρώ ανά μεγαβατώρα στις αρχές Ιανουαρίου.
Τη Δευτέρα κινείτο κοντά στα 96 ευρώ, αφού άγγιξε στιγμιαία τα 97,64 ευρώ, το υψηλότερο επίπεδο από τον Δεκέμβριο του 2022. Πρόκειται για άνοδο περίπου 234% από την αρχή του έτους.
Οι τιμές απέχουν ακόμη πολύ από το ιστορικό υψηλό του Αυγούστου 2022, πάνω από 340 ευρώ.
Η ανησυχία όμως αφορά πλέον λιγότερο το επίπεδο και περισσότερο την πορεία τους.
Πού έχει πάει το φυσικό αέριο της Ευρώπης;
Ο πόλεμος με το Ιράν και το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ έχουν αποκόψει την Ευρώπη από έναν από τους βασικούς της προμηθευτές: το Κατάρ.
Το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) από τη Μέση Ανατολή αντιπροσώπευε περίπου το 8% των εισαγωγών LNG της ΕΕ πέρυσι, σύμφωνα με το think tank Bruegel, που εδρεύει στις Βρυξέλλες.
Από τον Μάιο δεν έχει φτάσει ούτε ένα φορτίο.
Το ποσοστό ίσως ακούγεται μικρό. Όμως σε μια παγκόσμια αγορά με περιορισμένη προσφορά, κάθε φορτίο που λείπει πρέπει να αντικατασταθεί από κάποιο για το οποίο διεκδικούν ταυτόχρονα και οι αγοραστές στην Ασία.
Υπάρχει και ένα δεύτερο κενό στον ορίζοντα. Το ρωσικό LNG εξακολούθησε να αντιστοιχεί περίπου στο ένα πέμπτο των εισαγωγών LNG της ΕΕ στο δεύτερο τρίμηνο, σύμφωνα με τη Bruegel.
Από τον Ιανουάριο του 2027, η ΕΕ θα το απαγορεύσει πλήρως.
«Στην έκθεση, η απαγόρευση του ρωσικού LNG από τον Ιανουάριο του 2027 περιλαμβάνεται στον υπολογισμό που δείχνει ότι η ΕΕ ίσως χρειαστεί να χρησιμοποιήσει περίπου 7% λιγότερο αέριο απ’ ό,τι πέρυσι τον χειμώνα», ανέφερε η Jaller-Makarewicz, παραπέμποντας στη μελέτη της IEEFA που δημοσιεύθηκε νωρίτερα μέσα στον μήνα.
Γιατί προκαλούν τόση ανησυχία τα επίπεδα αποθήκευσης αερίου στην Ευρώπη;
Χωρίς το αέριο από το Κατάρ, η Ευρώπη δεν μπόρεσε να ξαναγεμίσει τα αποθέματά της το καλοκαίρι.
Οι αποθήκες της ΕΕ ήταν γεμάτες κατά 74,6% στις 24 Οκτωβρίου, σύμφωνα με τη Bruegel. Έναν χρόνο πριν ήταν στο 82,9%. Το 2023 ήταν σχεδόν γεμάτες, στο 98,5%.
Η IEEFA αναφέρει ότι πρόκειται για το χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί για αυτή την εποχή του χρόνου από το 2011.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι τα αποθέματα έχουν πάψει να αυξάνονται. Την εβδομάδα έως τις 24 Οκτωβρίου, οι ημερήσιες μεταβολές κινήθηκαν γύρω από το μηδέν και σε ορισμένες χώρες έχει ήδη ξεκινήσει η άντληση από τα χειμερινά αποθέματα πριν από τον Νοέμβριο.
Η αποθήκευση στην Αυστρία, για παράδειγμα, υποχώρησε από 69,3% στα μέσα Οκτωβρίου σε 67,2%, έναντι 84% πριν από ένα χρόνο.
Η Wood Mackenzie, εταιρεία ερευνών στον κλάδο της ενέργειας, εκτιμά πλέον ότι τα ευρωπαϊκά αποθέματα θα είναι μόλις 17% έως 20% γεμάτα στο τέλος Μαρτίου, μερικές μονάδες χαμηλότερα από την προηγούμενη πρόβλεψή της.
Η εκτίμηση αυτή προϋποθέτει έναν φυσιολογικό χειμώνα και ότι η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή θα λήξει μέσα στη χρονιά, με το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να επανέρχονται στη συνήθη παραγωγή LNG στις αρχές του 2027, σύμφωνα με τον Tom Marzec-Manser, διευθυντή για την αγορά φυσικού αερίου και LNG στην Ευρώπη στη Wood Mackenzie.
«Αν ο χειμώνας είναι βαρύς – κάτι που δεν θεωρείται το επικρατέστερο σενάριο λόγω Ελ Νίνιο – τα επίπεδα αποθήκευσης θα μπορούσαν να είναι ακόμη χαμηλότερα», δήλωσε ο Marzec-Manser στο Euronews.
Τότε οι τιμές θα ανέβαιναν ακόμη περισσότερο, καθώς η Ευρώπη θα προσέφερε υψηλότερες τιμές από την Ασία για τα διαθέσιμα φορτία.
Αν η Ευρώπη βγει από τον χειμώνα με σχεδόν άδεια αποθέματα, θα χρειαστεί να τα αναπληρώσει περισσότερο το επόμενο καλοκαίρι, κάτι που θα οδηγήσει εκ νέου τις τιμές ανοδικά.
Πόσο μπορεί να διαρκέσουν οι υψηλές τιμές;
Ακόμη και μια γρήγορη λήξη του πολέμου δεν θα έφερνε άμεση ανακούφιση.
«Ακόμη και αν υποθέσουμε ότι η σύγκρουση τελειώνει μέχρι το τέλος της χρονιάς και οι παραγωγοί της Μέσης Ανατολής αρχίσουν να επαναφέρουν τις δραστηριότητες LNG στις αρχές του επόμενου έτους, εξακολουθούμε να θεωρούμε ότι θα χρειαστεί έως το φθινόπωρο του 2028 για να επανέλθει η παγκόσμια αγορά LNG σε ισορροπία», είπε ο Marzec-Manser.
«Αυτό σημαίνει ότι οι τιμές χονδρικής του φυσικού αερίου θα παραμείνουν υψηλές στην Ευρώπη για μεγάλο μέρος αυτής της περιόδου», πρόσθεσε.
Λοιπόν, πόσο μπορεί να αυξηθεί ο λογαριασμός σας;
Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης TTF για τους χειμερινούς μήνες διαπραγματεύονται γύρω στα 95 ευρώ ανά μεγαβατώρα, σχεδόν τριπλάσια από τον περσινό χειμώνα, όταν η μέση τιμή ήταν περίπου 36 ευρώ.
Η διαφορά αυτή αντιστοιχεί σε περίπου έξι λεπτά του ευρώ για κάθε κιλοβατώρα φυσικού αερίου.
Για ένα τυπικό σπίτι που θερμαίνεται με φυσικό αέριο και καταναλώνει γύρω στις 10.000 κιλοβατώρες μεταξύ Νοεμβρίου και Μαρτίου, αυτό θα προσέθετε περίπου 600 ευρώ μόνο στο κόστος ενέργειας.
Με μέσο συντελεστή ΦΠΑ 20%, το ποσό ανεβαίνει περίπου στα 715 ευρώ.
Οι λιανικές τιμές έχουν ήδη αρχίσει να ανεβαίνουν. Το φυσικό αέριο για οικιακούς καταναλωτές κόστιζε κατά μέσο όρο 11,9 λεπτά του ευρώ ανά κιλοβατώρα στις πρωτεύουσες της ΕΕ στις αρχές Σεπτεμβρίου, 12% περισσότερο από τον Φεβρουάριο, σύμφωνα με τον δείκτη Household Energy Price Index (HEPI) που καταρτίζουν η Energie-Control Austria, η MEKH και η VaasaETT.
Το πόσο από αυτή την άνοδο των χονδρικών τιμών θα φτάσει τελικά σε κάθε οικογένεια εξαρτάται από τον τόπο κατοικίας και το είδος συμβολαίου που έχει. Τα συμβόλαια σταθερής τιμής, τα ρυθμιζόμενα τιμολόγια και η κρατική στήριξη μπορούν να καθυστερήσουν ή να μετριάσουν το πλήγμα.
Μπορεί η Ευρώπη να βγει από τον χειμώνα μειώνοντας την κατανάλωση;
Ένα μέρος της μείωσης της ζήτησης μπορεί να συμβεί έτσι κι αλλιώς, σημείωσε η Jaller-Makarewicz, καθώς οι υψηλές τιμές ωθούν ορισμένους χρήστες να καταναλώνουν λιγότερο.
Για τα νοικοκυριά, τα μέτρα είναι απλά.
Η ρύθμιση του θερμοστάτη ένα βαθμό χαμηλότερα μπορεί να εξοικονομήσει έως και 10% στον λογαριασμό ενέργειας, σύμφωνα με την Jaller-Makarewicz. Βοηθούν επίσης η μείωση της θερμοκρασίας του ζεστού νερού και η καλύτερη μόνωση των σπιτιών έναντι ρευμάτων.
Όσον αφορά το αν οι Βρυξέλλες θα πρέπει να συντονίσουν από τώρα περικοπές στη ζήτηση, αντί να περιμένουν μια εκτόξευση των τιμών, πρότεινε μια κοινή προσέγγιση με περιθώριο ευελιξίας σε εθνικό επίπεδο.
«Οι Βρυξέλλες θα μπορούσαν να προσφέρουν ένα πλαίσιο για την επίτευξη αυτού του στόχου, επιτρέποντας στα επιμέρους κράτη μέλη να εφαρμόσουν μέτρα προσαρμοσμένα στις δικές τους εγχώριες αγορές φυσικού αερίου».
Κατά την άποψή της, η μακροπρόθεσμη λύση είναι να συνεχίσει η Ευρώπη να μειώνει το πόσο φυσικό αέριο χρειάζεται.
«Κάθε νέο έργο ανανεώσιμης ενέργειας, κάθε σύστημα αποθήκευσης με μπαταρίες και κάθε αναβάθμιση του δικτύου βοηθούν στο να μειωθεί η εξάρτηση της Ευρώπης από το φυσικό αέριο», είπε. Η ζήτηση για φυσικό αέριο στην ΕΕ μειώθηκε κατά 17,7% μεταξύ 2021 και 2025, κάτι που χαρακτήρισε ως κρίσιμο ανάχωμα απέναντι σε ελλείψεις στην προσφορά.
Το ανάχωμα αυτό δοκιμάζεται πλέον στην πράξη.
Η Ευρώπη άλλαξε προμηθευτές μετά το 2022. Δεν άλλαξε όμως το πόσο εξαρτάται από αυτούς. Και φέτος τον χειμώνα, το αν αυτό θα εξελιχθεί σε κρίση ίσως εξαρτηθεί λιγότερο από τις Βρυξέλλες και περισσότερο από το πόσο κρύος θα είναι ο Ιανουάριος και πόσο δυνατά θα φυσάει ο άνεμος.