Μετά από μήνες δισταγμού, η Ευρώπη δείχνει έτοιμη για συνομιλίες με τη Ρωσία

Ύστερα από μήνες δισταγμών και διαξιφισμών, η Ευρώπη στέλνει πλέον τα πιο ισχυρά μέχρι σήμερα μηνύματα ότι είναι έτοιμη να μιλήσει απευθείας με τη Ρωσία, ώστε να τερματιστεί η πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία και να αποφασιστεί το μέλλον της αρχιτεκτονικής ασφάλειας της ηπείρου.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Ο πρόεδρος της Φινλανδίας Αλεξάντερ Στουμπ και ο πρωθυπουργός της Νορβηγίας Γιούνας Γκαρ Στέρε πήραν την πρωτοβουλία και είχαν τηλεφωνική επικοινωνία (πηγή στα Αγγλικά)με τον πρόεδρο της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν, για να συζητήσουν την επικείμενη επανεκκίνηση της ειρηνευτικής διαδικασίας.

Παρότι ο Στουμπ και ο Στέρε δεν είχαν εντολή να μιλήσουν εκ μέρους της Ευρώπης – ενήργησαν ως "leaders of their respective countries" – η πρωτοβουλία τους την Τρίτη τους ανέδειξε αμέσως σε προνομιακούς συνομιλητές.

Στην ενημέρωση που εξέδωσε, το Κρεμλίνο ανέφερε ότι οι τρεις ηγέτες "agreed to maintain direct telephone contact in the future".

Την ίδια ώρα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ετοιμάζουν μια κοινή ομάδα υψηλόβαθμων αξιωματούχων για να συμμετάσχει στον επόμενο γύρο συνομιλιών, που αναμένεται να διεξαχθεί στο Αμπού Ντάμπι στις αρχές Νοεμβρίου. Η ακριβής ημερομηνία δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί.

Ο Μπγιόρν Ζάιμπερτ, ο ισχυρός διευθυντής του γραφείου της προέδρου της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, θεωρείται επικρατέστερος για να ηγηθεί της αποστολής.

"We are adamantly committed not just to putting an end to the war but to achieve peace that will be just and sustainable. That is our aim and that is the stance we are defending in the ongoing talks," δήλωσε εκπρόσωπος της Επιτροπής.

Έχει ιδιαίτερη σημασία ότι οι Βρυξέλλες δηλώνουν πλέον ανοιχτάτην πρόθεσή τους οι επερχόμενες διαπραγματεύσεις να διεξαχθούν σε πολυμερή μορφή, κάτι που θα σήμαινε ότι Ευρωπαίοι, Ουκρανοί, Αμερικανοί και Ρώσοι θα κάθονται στο ίδιο τραπέζι την ίδια στιγμή.

Αυτό δεν έχει συμβεί ποτέ μέχρι σήμερα στην ειρηνευτική διαδικασία. Μέχρι τώρα, κυρίως οι ΗΠΑ ήταν εκείνες που μιλούσαν με τη Ρωσία, με σποραδικές τριμερείς στις οποίες συμμετείχε και η Ουκρανία. (Το Κίεβο και η Μόσχα έχουν παράλληλη διαδικασία για την απελευθέρωση αιχμαλώτων πολέμου.)

Ακόμη πιο αξιοσημείωτο είναι ότι η Ρωσία δεν έχει απορρίψει εξαρχής τη συμμετοχή της Ευρώπης, όπως έκανε επανειλημμένα στο παρελθόν. Αυτή τη φορά, φαίνεται να την επιδιώκει.

"It's not enough to talk only to Kyiv. We need to talk to the whole of Europe, which fully supports Kyiv," δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο στενός συνεργάτης του Πούτιν Γιούρι Ουσάκοφ.

Δύσκολη συναίνεση

Το αν πρέπει να σπάσει η διπλωματική απομόνωση που επιβλήθηκε τον Φεβρουάριο του 2022 και να υπάρξει απευθείας διάλογος με τη Ρωσία αποτελεί εδώ και καιρό θέμα έντονης διαφωνίας μεταξύ των Ευρωπαίων ηγετών.

Η συζήτηση ήρθε στο προσκήνιο νωρίτερα φέτος, όταν ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν και η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι απηύθυναν διαδοχικές εκκλήσεις υπέρ αυτής της επιλογής. Η ιδέα διορισμού ειδικού Ευρωπαίου απεσταλμένου άνοιξε τον δρόμο για μια σειρά πιθανών ονομάτων.

Η Αυστρία, το Βέλγιο, η Βουλγαρία, η Τσεχία, το Λουξεμβούργο και η Σλοβακία τάχθηκαν σταδιακά υπέρ της στρατηγικής, υποστηρίζοντας ότι τα διακυβεύματα είναι υπερβολικά σοβαρά για να απουσιάζει η Ευρώπη.

Αντίθετα, η Γερμανία, η Πολωνία, η Σουηδία, η Δανία και οι χώρες της Βαλτικής αντιστάθηκαν, προειδοποιώντας ότι οι θέσεις της Ρωσίας παραμένουν τόσο μαξιμαλιστικές όσο την πρώτη ημέρα του πολέμου.

Η απουσία συναίνεσης φάνηκε καθαρά τον Ιούνιο, όταν ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιου Κόστα άνοιξε απροσδόκητα δίαυλο επικοινωνίας με το Κρεμλίνο. Η απόφαση του Κόστα προκάλεσε πολιτικές αντιδράσεις και τέθηκε διακριτικά σε αναστολή.

Η τηλεφωνική επικοινωνία Στουμπ-Στέρε με τον Πούτιν επίσης προκάλεσε αντιδράσεις σε ορισμένους κύκλους.

"I am very sceptical about this independent initiative by Norway and Finland," δήλωσε η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν, σε μια σπάνια στιγμή ρήγματος μεταξύ των σκανδιναβικών χωρών.

"I honestly don't know what they think can be achieved by this."

Ο Πολωνός Ντόναλντ Τουσκ συμβούλεψε τον Στουμπ και τον Στέρε να είναι "vigilant" και να κινηθούν με προσοχή στη νέα τους επαφή με τον Πούτιν.

"Russia's agenda and interests are quite precisely defined, and that one should harbour any illusions about getting an agreement," είπε ο Τουσκ.

Υπήρχε ένας σαφής πυρήνας αλήθειας στις προειδοποιήσεις τους. Η ανακοίνωση του Κρεμλίνου, με τις γνώριμες αναφορές στις "root causes" του πολέμου και στις "confrontational policies" της Ευρώπης, δεν άφηνε αμφιβολία ότι οι μαξιμαλιστικές απαιτήσεις της Ρωσίας παραμένουν άθικτες.

Η κατάσταση επιδεινώθηκε

Όμως τα πράγματα δεν είναι πια όπως ήταν τον Ιούνιο, όταν ο Κόστα είχε δεχθεί επικρίσεις.

Τότε, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι έβγαιναν μόλις από μια επιτυχημένη σύνοδο της G7 στη Γαλλία, όπου ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ υποσχέθηκε να επαναφέρει τις κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο και να συζητήσει άδειες για πυραύλους Patriot με τον πρόεδρο της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Τώρα, βρίσκονται σε σοκ καθώς ο Τραμπ κλείνει συμφωνία για ντίζελ με τον Πούτιν, άρει μακροχρόνιες κυρώσεις σε βάρος της Ρωσίας, επιτίθεται φραστικά στον Ζελένσκι και απαιτεί νέες εκλογές στην Ουκρανία.

Οι αιφνίδιοι περιορισμοί στη χρήση από το Κίεβο της τεχνολογίας Starlink και του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης, που είναι και τα δύο κρίσιμα για την άμυνά του, σήμαναν συναγερμό. Μέσα σε μια νύχτα, το εφιαλτικό σενάριο ότι ο Τραμπ θα πιέσει την Ουκρανία σε τελεσίδικη παράδοση με τους όρους του Πούτιν πήρε συγκεκριμένη μορφή.

Η ταχεία επιδείνωση της κατάστασης ώθησε τον Στουμπ και τον Στέρε να οργανώσουν εσπευσμένα έναν νέο γύρο συνομιλιών στο Όσλο. Μετά τη συνάντηση, ο Ζελένσκι εμφανίστηκε με μια πιο συγκρατημένη στάση. Στη συνέχεια, αποκαταστάθηκαν οι ταχύτητες του Starlink και η λειτουργία του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης.

Παρόλα αυτά, η ανησυχία για τη στροφή του Τραμπ προς τον Πούτιν παραμένει έντονη.

Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν συνειδητοποιήσει ότι οι επαφές μεταξύ Ουάσινγκτον και Μόσχας είναι πιο εκτεταμένες απ’ όσο νόμιζαν.

Οι δύο πλευρές συζητούν, σύμφωνα με πληροφορίες, περισσότερες συμφωνίες που αφορούν τα περιουσιακά στοιχεία της Lukoil, την πυρηνική τεχνολογία, το Arctic LNG και, πιο αμφιλεγόμενα, την επανεκκίνηση του αγωγού Nord Stream και την αποδέσμευση παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων.

Για τους Ευρωπαίους, η προσέγγιση των ΗΠΑ είναι θεμελιωδώς λανθασμένη, επειδή αγνοεί την εμμονή του Πούτιν με την εδαφική κατάκτηση, που αποτελεί τη βασική αιτία της εισβολής. Κατά την άποψή τους, καμία συμφωνία, όσο προσοδοφόρα κι αν είναι, δεν μπορεί να υποκαταστήσει στο μυαλό του Πούτιν την καταστροφή της Ουκρανίας.

Στο αίσθημα επείγοντος προστίθεται ο αποκλεισμός στη Μαύρη Θάλασσα, που έχει διαταράξει τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, και ο επερχόμενος χειμώνας στην Ουκρανία, τον οποίο η Ρωσία σχεδιάζει να καταστήσει αφόρητο. Οι δύο αυτές κρίσεις απειλούν να προκαλέσουν νέο μεταναστευτικό κύμα προς την Ευρώπη.

Η ανάγκη για επίτευξη κατάπαυσης του πυρός, ακόμη και αν αφορά μόνο τη Μαύρη Θάλασσα και τις ενεργειακές εγκαταστάσεις, δεν ήταν ποτέ πιο επιτακτική από τον Φεβρουάριο του 2022. Ο Πούτιν είναι βέβαιο ότι θα απαιτήσει περαιτέρω άρση κυρώσεων με αντάλλαγμα οτιδήποτε θεωρεί παραχώρηση.

Όλα αυτά εξηγούν γιατί η Ευρώπη, μετά από μήνες δισταγμών, είναι πλέον πρόθυμη να αναβαθμίσει τον ρόλο της και να μιλήσει απευθείας με τη Ρωσία: η παρουσία στο τραπέζι έχει γίνει απαραίτητη για να υπερασπιστεί τη θέση της Ουκρανίας, που γίνεται ολοένα πιο εύθραυστη· να αντισταθμίσει την προσέγγιση των ΗΠΑ, που ενισχύεται ολοένα και περισσότερο· και να προασπίσει το ευρωπαϊκό συμφέρον, που περιθωριοποιείται όλο και περισσότερο.

Ο Στέρε το είπε καθαρά, υπερασπιζόμενος την κλήση του.

"If one assumes that the current situation – where communication from the American administration to Moscow serves as the sole channel for discussing Ukraine outside of Ukraine – is the only way, then one is entitled to that view," είπε.

"I believe it is important that other voices are heard as well."