Οι κυβερνήσεις της ΕΕ διχάζονται για τα προτεινόμενα μέτρα για μελλοντικά μέλη, όπως η 15ετής περίοδος δοκιμής και η πιθανή αναστολή δικαιωμάτων ψήφου, με το Μαυροβούνιο να αποτελεί δοκιμή για τουσ αυστηρότερους κανόνες διεύρυνσης
Οι κυβερνήσεις της ΕΕ είχαν την πρώτη τους συζήτηση για σχέδιο νομικών διατάξεων που θα επιβάλει αυστηρότερες δικλίδες ασφαλείας για τα νέα κράτη μέλη, μεταξύ των οποίων και ρήτρα που θα μπορούσε να τους αφαιρεί το δικαίωμα ψήφου, με το Μαυροβούνιο να αναμένεται να αποτελέσει την πρώτη δοκιμαστική περίπτωση.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε τις δικλίδες αυτές στο πλαίσιο μιας ευρύτερης στρατηγικής για να προετοιμαστεί η ΕΕ για νέα διεύρυνση. Ως επικρατέστερος υποψήφιος για ένταξη, το Μαυροβούνιο θα ήταν η πρώτη χώρα στην οποία τα νέα μέτρα θα ενσωματώνονταν στη συνθήκη προσχώρησης.
«Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σημαντικό το Συμβούλιο να διαμορφώσει τις δικές του απόψεις και να παράσχει προκαταρκτικές κατευθύνσεις για τις ρήτρες ασφαλείας, μεταξύ άλλων ώστε να διασφαλιστεί ότι τα μέτρα αυτά είναι αναλογικά, έχουν σαφείς λόγους ενεργοποίησης και καθορισμένες περιόδους εφαρμογής», αναφέρεται σε σημείωμα προσανατολισμού που διανεμήθηκε πριν από τις συζητήσεις.
Ζητήθηκε από τους πρέσβεις της ΕΕ να καταθέσουν σχόλια επί του σχεδίου νομικού κειμένου της Επιτροπής, το οποίο έχει στη διάθεσή του το Euronews, όμως τα κράτη μέλη εμφανίστηκαν διχασμένα, σύμφωνα με γνώριμα στρατόπεδα.
Οι λεγόμενοι Friends of the Western Balkans, μεταξύ των οποίων η Ιταλία και η Αυστρία, προειδοποίησαν κατά υπερβολικά αυστηρών δικλίδων ασφαλείας που θα μπορούσαν να φρενάρουν τη διεύρυνση, ενώ χώρες όπως η Ολλανδία και η Γαλλία πίεσαν για ισχυρότερες εγγυήσεις ως προς τον σεβασμό του κράτους δικαίου.
Η επεξεργασία της ακριβούς διατύπωσης θα συνεχιστεί σε τεχνικό επίπεδο, με νέα συζήτηση μεταξύ των πρέσβεων να αναμένεται τον Νοέμβριο.
Δικαίωμα ψήφου σε κίνδυνο
Η σημαντικότερη καινοτομία είναι μια θεσμική ρήτρα ασφαλείας που θα επιτρέπει στην ΕΕ να λαμβάνει μέτρα κατά νέων μελών τα οποία παραβιάζουν σοβαρά τις θεμελιώδεις αξίες της ή την αρχή της ειλικρινούς συνεργασίας. Στις πιο σοβαρές περιπτώσεις, αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει την αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου τους.
Μεγάλο μέρος της συζήτησης επικεντρώθηκε στο πόσο θα πρέπει να διαρκεί μια περίοδος επιτήρησης ώστε να θεωρείται προσωρινή, με τα κράτη να διαφωνούν για το προτεινόμενο από την Επιτροπή όριο των 15 ετών.
Σύμφωνα με το σχέδιο κειμένου, ένα νέο κράτος μέλος θα έχει τουλάχιστον δύο εβδομάδες για να υποβάλει τις παρατηρήσεις του μόλις ενεργοποιηθεί η ρήτρα ασφαλείας. Ωστόσο, η πρόβλεψη αυτή θα ισχύει μόνο μετά την προσχώρηση, παρότι η ρήτρα θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί και πριν μια χώρα ενταχθεί επίσημα στην ΕΕ.
Η προτεινόμενη δομή έχει προκαλέσει αντιδράσεις, καθώς θεωρείται ότι δίνει υπερβολικές εξουσίες στην Επιτροπή. Με βάση αυτήν, μια πρόταση της Επιτροπής θα υιοθετείται εντός δύο εβδομάδων, εκτός αν απορριφθεί ή τροποποιηθεί από ειδική πλειοψηφία των κρατών μελών.
Οι πρέσβεις ζήτησαν επίσης διευκρινίσεις για το ποιου τύπου μέτρα θα πρέπει να ενεργοποιεί η ρήτρα και πώς θα λειτουργεί παράλληλα με το άρθρο 7 της Συνθήκης της ΕΕ, το οποίο επίσης αφορά σοβαρές παραβιάσεις των ευρωπαϊκών αξιών.
Παρακολούθηση πριν από την ένταξη
Η Επιτροπή πρότεινε επίσης μια γενική ρήτρα παρακολούθησης που θα καλύπτει την περίοδο μεταξύ της υπογραφής της συνθήκης προσχώρησης και της πραγματικής ένταξης στην Ένωση.
Το σχέδιο κειμένου περιγράφει πώς θα λειτουργεί στην πράξη η παρακολούθηση: τακτικές εκθέσεις, αξιολόγηση από ομόλογα κράτη μέλη και, όπου χρειάζεται, προειδοποιητικές επιστολές. Η συχνότητα και η εστίαση των εκθέσεων δεν έχουν ακόμη καθοριστεί.
Ως έσχατο μέτρο, η Επιτροπή πρότεινε τη δυνατότητα αναβολής της προσχώρησης, εφόσον υπάρχουν σαφή στοιχεία ότι η χώρα δεν θα εκπληρώσει εγκαίρως τις προϋποθέσεις ένταξης.
Παρόμοια πρόβλεψη υπήρχε στη συνθήκη προσχώρησης της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας, όπου η σχετική απόφαση απαιτούσε, ως κανόνα, ομοφωνία.
Στην παρούσα περίπτωση, ο τρόπος λήψης απόφασης για μια αναβολή παραμένει ανοιχτός, αν και το έγγραφο προτείνει επιφυλακτικά ότι θα μπορούσε να υιοθετείται με ειδική πλειοψηφία των κρατών μελών, βάσει σύστασης της Επιτροπής.
Εξίσου ασαφές παραμένει και τι θα θεωρείται «αναλογική» διάρκεια αναβολής.
Πρόσθετες δικλίδες ασφαλείας
Η Επιτροπή πρότεινε ακόμη συμπληρωματικές ρυθμίσεις, μεταξύ των οποίων μια δέσμευση να μην τίθενται βέτο σε αποφάσεις διεύρυνσης υποψήφιων χωρών λόγω διμερών διαφορών, όπως έχει συμβεί συχνά μεταξύ χωρών των Δυτικών Βαλκανίων.
Η Επιτροπή προτείνει αυτό να λάβει τη μορφή δήλωσης που θα συνοδεύει τη συνθήκη προσχώρησης, και όχι να ενταχθεί στις ρήτρες ασφαλείας του σχεδίου νομικού κειμένου.
Όσον αφορά τη δικαστική συνεργασία, το σχέδιο προβλέπει ότι ορισμένες αποφάσεις και διατάξεις που επηρεάζουν άλλα κράτη μέλη θα μπορούν να αναστέλλονται προσωρινά σε περίπτωση σοβαρών παραβιάσεων, χωρίς να διαταράσσεται η ευρύτερη δικαστική συνεργασία.
Για την ένταξη στη ζώνη Σένγκεν της ελεύθερης κυκλοφορίας, πρόσθετοι όροι θα διασφαλίζουν τη διαρκή τήρηση του κράτους δικαίου, των κανόνων κατά της διαφθοράς και των μέτρων κατά του οργανωμένου εγκλήματος, καθώς και την εύρυθμη λειτουργία του συστήματος δικαιοσύνης.
Το νομικό κείμενο αναπαράγει επίσης τις δικλίδες ασφαλείας για σοβαρές οικονομικές δυσκολίες και παραβιάσεις των κανόνων της εσωτερικής αγοράς που περιλαμβάνονταν στη συνθήκη προσχώρησης της Κροατίας, της τελευταίας χώρας που εντάχθηκε στην ΕΕ.
Ωστόσο, η Επιτροπή προτείνει η περίοδος κατά την οποία μπορούν να ενεργοποιηθούν να υπερβεί το τριετές όριο που ίσχυσε για την Κροατία, χωρίς να διευκρινίζει πόσο, και να επιτρέπεται στα κράτη μέλη να την παρατείνουν περαιτέρω με ειδική πλειοψηφία.