Επιστρέφει εκτάκτως ο πρόεδρος της Δημοκρατίας από το εξωτερικό - Το χρονικό της κρίσης και η διαμάχη Τουσκ - Ναβρότσκι ηια τη σύνθεση του ανώτατου δικαστηρίου της Πολωνίας που λαμβάνει διαστάσεις πολιτικής κρίσης
Αστυνομικές δυνάμεις αναπτύχθηκαν το βράδυ της Παρασκευής γύρω από το Συνταγματικό Δικαστήριο στη Βαρσοβία μετά την ανακοίνωση ότι ο πρόεδρός του τέθηκε σε διαθεσιμότητα, ένα θέμα που βρίσκεται στο επίκεντρο αντιπαράθεσης μεταξύ της εθνικιστικής δεξιάς η οποία τον διόρισε όταν ήταν στην εξουσία, και της σημερινής κεντρώας κυβέρνησης υπό τον Ντόναλντ Τουσκ.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, που προέρχεται από την δεξιά, Κάρολ Ναβρότσκι, ανακοίνωσε ότι διακόπτει το ταξίδι του προς τη Σενεγάλη, όπου μετέβαινε για επίσημη επίσκεψη και επιστρέφει επειγόντως στη Βαρσοβία.
"Η αποκατάσταση του κράτους δικαίου είναι καθήκον μας", έγραψε από την πλευρά του ο Ντόναλντ Τουσκ στην πλατφόρμα X. "Έπειτα από χρόνια ανομίας υπό το PiS, αυτή είναι μια διαδικασία δύσκολη, μερικές φορές επώδυνη, που απαιτεί αποφασιστική δράση. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος".
Δεκάδες αστυνομικοί της μονάδας καταστολής των ταραχών εμπόδιζαν την πρόσβαση στον περίβολο του ανώτατου δικαστηρίου της Πολωνίας, σε πολλούς υποστηρικτές του αντιπολιτευόμενου εθνικιστικού συντηρητικού κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS).
Διαδηλώνουν εδώ και εβδομάδες για να στηρίξουν τους ανώτατους δικαστές, των οποίων την απομάκρυνση επιδιώκει η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ.
"Τουσκ προδότη", φώναζαν υποστηρικτές του PiS μπροστά από το δικαστήριο, σύμφωνα με δημοσιογράφους. Ορισμένοι προσεύχονταν κρατώντας κομποσκοίνια ή θρησκευτικές εικόνες. Παρότι η αστυνομία εισήλθε στον περίβολο του δικαστηρίου, δηλώνει ότι δεν εισήλθε στα κτίρια του δικαστηρίου.
Το Συνταγματικό Δικαστήριο, το οποίο η ΕΕ θεωρεί ότι εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πολιτική εξουσία, ήταν ένα από τα σημεία τριβής μεταξύ των Βρυξελλών και των εθνικιστών, επισημαίνοντας επανειλημμένα την υπεροχή της πολωνικής νομοθεσίας έναντι αυτής της ΕΕ.
Μετά την επιστροφή του στην εξουσία το 2023, ο Ντόναλντ Τουσκ, πρώην πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, δεσμεύτηκε να επιλύσει την κρίση. Ανεπιτυχώς μέχρι στιγμής καθώς οι διορισμοί της κυβέρνησής του στο Δικαστήριο, δεν έχουν επικυρωθεί από τον αρχηγό του κράτους, ο οποίος τους εμποδίζει.
Το χρονικό της έντασης
Την ένταση πυροδότησε η ανακοίνωση αναστολής άσκησης καθηκόντων του αμφιλεγόμενου προέδρου του δικαστηρίου, Μπόγκνταν Σβιεντσκόφσκι, από μια εκ των δικαστών, την Άννα Κόρβιν-Πιοτρόφσκα.
Στον επίσημο λογαριασμό του Συνταγματικού Δικαστηρίου στην πλατφόρμα X αναρτήθηκε δήλωση, στην οποία αναφερόταν ότι έγινε «παράνομη κατάληψη της ιστοσελίδας» της υπηρεσίας. Οι συντάκτες της ανάρτησης υπογράμμισαν ότι πρόεδρος του Δικαστηρίου παραμένει ο Μπογκντάν Σβιέντσκοφσκι και αντιπρόεδρος ο Μπαρτουόμιεϊ Σοχάνσκι. Αμφισβήτησαν επίσης το καθεστώς της Άννας Κόρβιν-Πιοτρόφσκα, υποστηρίζοντας ότι δεν είναι δικαστής του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Τα άτομα που συμμετέχουν στις ενέργειες αυτές κατηγορήθηκαν για διάπραξη του εγκλήματος του πραξικοπήματος.
Επόμενη ανακοίνωση δημοσίευσε ο Γενικός Εισαγγελέας Βαλντεμάρ Ζούρεκ. Ανέφερε ότι διαβίβασε στο Δικαστήριο πέντε αιτήματα για άρση ασυλίας. Τέσσερα αφορούν τη συναίνεση για άσκηση ποινικής δίωξης σε βάρος του ασκούντος καθήκοντα προέδρου Μπογκντάν Σβιέντσκοφσκι και το πέμπτο τον αντιπρόεδρο Μπαρτουόμιεϊ Σοχάνσκι. Όπως δήλωσε ο Ζούρεκ, τα έγγραφα αριθμούν συνολικά 224 σελίδες και συνοδεύονται από 50 τόμους δικογραφίας. Όλα τα υλικά παραδόθηκαν στη δικαστή του TK με τη μεγαλύτερη προϋπηρεσία.
Η αντίδραση της αστυνομίας
Η πολωνική αστυνομία διευκρίνισε σε ανάρτηση της Παρασκευής στην πλατφόρμα X ότι στα κεντρικά έφθασε επιστολή του Γενικού Εισαγγελέα Βαλντεμάρ Ζούρεκ. Περιείχε αίτημα να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ασφάλεια του Συνταγματικού Δικαστηρίου λόγω των διαδηλώσεων που πραγματοποιούνται.
Παράλληλα στην αστυνομία έφθασεεπιστολή της δικαστού Άννας Κόρβιν-Πιοτρόφσκα. Ενημέρωσε τον διοικητή για πιθανούς κινδύνους για τη ζωή και την υγεία των δικαστών και των εργαζομένων του Δικαστηρίου σε σχέση με τις ενέργειες που σχεδιάζονται στον χώρο του. Επισήμανε επίσης τον κίνδυνο διατάραξης της δημόσιας τάξης.
Η δικαστής απευθύνθηκε στην αστυνομία ζητώντας να αναληφθούν ενέργειες που θα εξασφαλίσουν την ασφάλεια των προσώπων που βρίσκονται στην υπηρεσία. Όπως μετέφερε η αστυνομία, λόγω της ανάγκης εκπλήρωσης των εκ του νόμου υποχρεώσεων που συνδέονται με την προστασία της δημόσιας τάξης, η πληροφορία διαβιβάστηκε στη Διοίκηση Αστυνομίας Βαρσοβίας μαζί με εντολή λήψης των κατάλληλων μέτρων.
Η αστυνομία της Βαρσοβίας διαβεβαίωσε ότι οι αστυνομικοί εκτελούν τα καθήκοντά τους με σεβασμό στην ανεξαρτησία του Συνταγματικού Δικαστηρίου και εντός των ορίων των αρμοδιοτήτων που τους έχουν αποδοθεί.
Οι πρώτες αντιδράσεις
Η πληροφορία για την παύση του προέδρου και του αντιπροέδρου εμφανίστηκε τη στιγμή των ενεργειών της αστυνομίας μπροστά από την έδρα της υπηρεσίας. Η εφημερίδα «Fakt» επισημαίνει ότι δεν ήταν σαφές ποιος ανήρτησε την ανακοίνωση στην ιστοσελίδα του Δικαστηρίου ούτε ποιες ακριβώς συνέπειες συνδέονται με τις διατάξεις.
Τα γεγονότα στη Βαρσοβία σχολίασε και ο πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι, ο οποίος βρισκόταν στο αεροπλάνο καθ’ οδόν προς το Ντακάρ. Πληροφόρησε στην πλατφόρμα X ότι διακόπτει το ταξίδι και επιστρέφει στη χώρα. «Σε μια τέτοια στιγμή ο Πρόεδρος πρέπει να βρίσκεται στην Πολωνία. Διακόπτω την πτήση για τη Σενεγάλη. Επιστρέφω», έγραψε.
Πολύ πιο αυστηρή ήταν η εκτίμηση των ενεργειών των υπηρεσιών από τον πρόεδρο του κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη Γιάροσλαβ Κατσίνσκι. Στην ανάρτησή του τις χαρακτήρισε «επίθεση στο Συνταγματικό Δικαστήριο» και κατηγόρησε τις υπηρεσίες που υπάγονται στην κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ για προσπάθεια βίαιης εισόδου στην υπηρεσία. Υποστήριξε επίσης ότι η Πολωνία γίνεται κράτος αστυνομικό και ότι επόμενο στάδιο μπορεί να είναι ο αυταρχισμός και ο ολοκληρωτισμός.
Η διαμάχη για τη σύνθεση του Δικαστηρίου
Το Συνταγματικό Δικαστήριο ελέγχει τη συμβατότητα των νόμων με το Σύνταγμα. Σύμφωνα με το Σύνταγμα, αποτελείται από 15 δικαστές που εκλέγονται από τη Βουλή (Σεϊμ) για θητείες διάρκειας 9 ετών. Τα τελευταία χρόνια, η ιδιότητα ορισμένων δικαστών και ο τρόπος στελέχωσης των θέσεων έχουν γίνει αντικείμενο σοβαρής πολιτικής και νομικής διαμάχης, η οποία δεν έληξε με την αλλαγή της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας.
Νέα φάση της σύγκρουσης σημειώθηκε τον Μάρτιο του 2026, όταν η Βουλή επέλεξε έξι πρόσωπα για τις κενές δικαστικές θέσεις. Δύο από αυτά έδωσαν όρκο ενώπιον του προέδρου Κάρολ Ναβρότσκι και άρχισαν να εργάζονται στο Δικαστήριο. Οι υπόλοιποι τέσσερις δεν έλαβαν πρόσκληση προς το Προεδρικό Παλάτι. Οι δικαστές έδωσαν λοιπόν τον όρκο στη Βουλή και ζήτησαν να τους επιτραπεί να συμμετέχουν στην απονομή δικαιοσύνης. Η Βουλή υποστήριζε ότι εκείνη επιλέγει τους δικαστές και ότι ο ρόλος του προέδρου είναι να παραλαμβάνει τον όρκο τους. Η Προεδρία, από την άλλη, αμφισβητούσε την ορθότητα της διαδικασίας όσον αφορά ορισμένους υποψηφίους.
Η διαμάχη μεταφέρθηκε και στο ίδιο το Δικαστήριο. Ο πρόεδρος Μπογκντάν Σβιέντσκοφσκι δεν επέτρεψε στους τέσσερις νέους δικαστές να συμμετέχουν στην απονομή δικαιοσύνης, αμφισβητώντας την ιδιότητά τους. Οι δικαστές προσέφυγαν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (Europejski Trybunał Praw Człowieka), το οποίο εξέδωσε προσωρινό μέτρο με το οποίο ζητούσε να σταματήσουν ενέργειες που δυσχεραίνουν την εκτέλεση των καθηκόντων τους. Ωστόσο αυτό δεν έβαλε τέλος στη σύγκρουση. Ως αποτέλεσμα, η διαμάχη αφορά πλέον όχι μόνο τη νομιμότητα της επιλογής των δικαστών, αλλά και τις αρμοδιότητες των επιμέρους κρατικών οργάνων και το δικαίωμα να αποφασίζουν ποιος μπορεί να κρίνει στο Δικαστήριο.