Η ΜΚΟ Une.Idades φέρνει κοντά φοιτητές που ψάχνουν σπίτι με ηλικιωμένους που διαθέτουν δωμάτιο. Περισσότερο από πρακτική λύση, οι συμμετέχοντες μιλούν για μια συγκατοίκηση που μετατρέπεται σε φιλία
Στα 86 της χρόνια, η η Μαργαρίτα Μοραΐς εξακολουθεί να εργάζεται ως μοδίστρα, ένα επάγγελμα που έμαθε από την ηλικία των 10 ετών. Το σπίτι όπου μένει, ένα υπόγειο στη συνοικία Αζούντα της Λισαβόνας, ήταν το σπίτι όπου μεγάλωσε τα έξι παιδιά της και ταυτόχρονα το ατελιέ της. Από τα χέρια της έχουν βγει πάνω από χίλια νυφικά φορέματα, με τα ίχνη μιας ζωής γεμάτης δημιουργία να αποτυπώνονται στη μνήμη αυτής της γυναίκας και στους τοίχους του σπιτιού της, που είναι καλυμμένοι με πίνακες και φωτογραφίες άλλων εποχών.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Όταν αρρώστησε, η Μαργαρίτα υποχρεώθηκε να πάει σε έναν οίκο ευγηρίας: «Έμεινα εκεί τρεις μήνες και είδα με τα μάτια μου ότι αυτό ακόμη δεν ήταν για μένα», ανέφερε στο Euronews.
«Αφού γύρισα εδώ στο σπίτι, τα παιδιά μου συνέχισαν να επιμένουν να πάω να μείνω μαζί τους. Τα αγαπώ πολύ, δούλεψα σκληρά για να τα μεγαλώσω, αλλά δεν θέλω να πάω να τους ενοχλώ. Μπορεί κάποια μέρα να χρειαστεί να πάω, αλλά τώρα ακόμη όχι», τόνισε.
Μέσα από στόμα σε στόμα και από συζητήσεις με φίλες και πελάτισσες, έφτασε μέχρι την Ινές Σμιτ, ιδρύτρια της ΜΚΟ Une.Idades (πηγή στα Πορτογαλικά).
Το εγχείρημα θέλει να ενώσει τις γενιές, προσπαθώντας να αντιμετωπίσει τη μοναξιά και την κοινωνική απομόνωση των ηλικιωμένων, ενώ ταυτόχρονα προσφέρει επιλογές προσιτής στέγασης σε νέους φοιτητές. Στην πράξη, εντοπίζει άτομα που μπορούν θεωρητικά να ταιριάξουν, έναν ηλικιωμένο που χρειάζεται συντροφιά και έχει ένα διαθέσιμο δωμάτιο και σε έναν νέο φοιτητή που χρειάζεται ένα δωμάτιο και έχει συντροφιά να προσφέρει.
«Φέτος, η Ινές μού έφερε ένα όμορφο κορίτσι που μου ταιριάζει πολύ. Είμαστε οι δυο μας ενθουσιασμένες, έχω σχεδόν τη βεβαιότητα ότι το λέει αυτό κάθε μέρα», λέει γελώντας. Δεν είναι η πρώτη φορά που η Μαργαρίτα συμμετέχει στο πρόγραμμα. Μετά την πρώτη θετική εμπειρία, υποδέχτηκε στο σπίτι της τη Λιλιάνα Γκερέιρο, που αποφάσισε να κάνει μεταπτυχιακό στη Λισαβόνα.
Το να ζει σε μια μεγάλη πόλη δεν είναι κάτι νέο για αυτή την 27χρονη, που έχει περάσει προσωρινά και από άλλους προορισμούς όπως η Βαρκελώνη, η Μαδρίτη ή το Βερολίνο. Παρ' όλα αυτά, το να μπορεί να βρεθεί εντελώς μόνη σε μια πόλη γεμάτη κόσμο ήταν κάτι που την ανησυχούσε.
«Νιώθω ότι εδώ στη Λισαβόνα υπάρχει πολύς ατομικισμός, ο καθένας κοιτάζει τον εαυτό του, και φοβόμουν λίγο να έρθω εδώ και να νιώθω πολύ μόνη σε μια τόσο μεγάλη πόλη». Η νεαρή ζούσε στο Πορταλέγκρε, σε ένα σπίτι που μοιραζόταν με άλλους: «δεν γνωριζόμασταν καθόλου μεταξύ μας, αλλά τρώγαμε μαζί, περιμέναμε η μία την άλλη, μοιραζόμασταν στιγμές», εξηγεί, σημειώνοντας ότι φοβόταν πως δεν θα κατάφερνε να βρει κάτι αντίστοιχο στην πορτογαλική πρωτεύουσα.
«Εδώ είναι αυτό το πράγμα, κανείς δεν ξέρει ποιος ζει στην πολυκατοικία, κανείς δεν ξέρει ποιος είναι ο διπλανός, και εγώ νιώθω ότι υπάρχει πολύ έντονα αυτό το θέμα της ατομικότητας», πρόσθεσε η νεαρή.
Ευτυχία «να ακούς ένα κλειδί στην πόρτα»
Η Λιλιάνα και η Μαργαρίτα έγιναν η μία για την άλλη και χρήσιμη και ευχάριστη παρέα. Για την ηλικιωμένη, η παρουσία της νεαρής στο σπίτι της προσφέρει μια ασφάλεια που, στα 86 της, αντιπροσωπεύει ένα είδος «ελευθερίας».
«Μου δίνει ελευθερία το να ξέρω ότι δεν είμαι μόνη», εξηγεί η Μαργαρίδα. «Σηκώνεται νωρίς το πρωί πριν σηκωθώ εγώ, πάει στα μαθήματα, επιστρέφει στις τέσσερις και μισή, στις πέντε, στις έξι. Και εγώ είμαι πανευτυχής όταν ακούω ένα κλειδί στην πόρτα, γιατί δεν μου αρέσει να είμαι μόνη.»
Η Λιλιάνα από την πλευρά της βρήκε το δωμάτιο που χρειαζόταν, αλλά και το αίσθημα «σπιτιού» που επιθυμούσε, αναγνωρίζοντας στη Μαργαρίτα την «οικογένειά της στη Λισαβόνα». «Είναι η αίσθηση του να φτάνω σπίτι και να έχω συντροφιά. Είναι να ξέρω ότι θα έχω κάποιον με τον οποίο θα πάω για φαγητό. Είναι μια σταθερή παρουσία».
Το ζευγάρι ήταν το ιδανικό «ταίριασμα» που εντόπισε η ΜΚΟ για να λύσει τα προβλήματα και των δύο. Η σχέση μένει για πάντα, «μια φίλη», όπως είχε ήδη αποδείξει και η προηγούμενη εμπειρία. «Ακόμη και το άλλο κορίτσι που δεν επικοινωνούσε πολύ, ήταν ένα πολύ ήσυχο κορίτσι, έγινα φίλη της και εκείνη φίλη μου. Όταν μου τηλεφωνεί λέει πάντα ‘‘ευχαριστώ για όλα όσα κάνατε για μένα’’», εξηγεί η Μαργαρίτα, που ομολογεί ότι έχει ήδη προσπαθήσει να πείσει και άλλους να μπουν στο πρόγραμμα. «Κοίτα, προσπαθώ να πείσω τρεις φίλες, όλες βρίσκουν δικαιολογίες και εγώ λέω ότι οι δικαιολογίες δεν υπάρχουν».
Στέγαση και μοναξιά: μια λύση για δύο προβλήματα
Η Ινές Σμιτ εμπνεύστηκε από αντίστοιχα προγράμματα στο εξωτερικό για να ξεκινήσει την πρωτοβουλία, η οποία δεν έχει κλείσει ακόμη τρία χρόνια. Στο διάστημα αυτό έχουν δημιουργηθεί περίπου 80 συγκατοικήσεις, μέσα από μια αυστηρή και απαιτητική διαδικασία που φιλοδοξεί να δώσει απάντηση σε δύο προβλήματα: τη μοναξιά και την έλλειψη στέγης για φοιτητές.
«Ήταν πιο πολύ για να καταπολεμήσουμε αυτή τη μοναξιά και την κοινωνική απομόνωση των πιο ηλικιωμένων. Όταν στήσαμε το εγχείρημα αρχίσαμε επίσης να καταλαβαίνουμε ότι, στην πραγματικότητα, και η πλευρά των φοιτητών ήταν επίσης ένα μεγάλο πρόβλημα», εξηγεί στο Euronews.
Το πρόγραμμα προτείνει μια πρακτική λύση που τελικά προσφέρει πολύ περισσότερα από απλώς ένα δωμάτιο και συντροφιά, κάτι που από μόνο του θα ήταν ήδη αρκετό.
«Είναι πολύ ωραίο να βλέπεις, όταν ενώνονται οι δύο, το καλό που μπορούν να κάνουν ο ένας στον άλλον. Πολλές φορές οι άνθρωποι έρχονται επειδή έχουν ανάγκη, επειδή θέλουν μια πιο φθηνή στέγαση, αλλά στη συνέχεια, μέσα από όλη αυτή τη συμβίωση του νεότερου με τον μεγαλύτερο, μαθαίνουν πάρα πολλά. Ο μεγαλύτερος επωφελείται επίσης ξαφνικά από τη βοήθεια, είτε σε επίπεδο πληροφορικής είτε σε επίπεδο τηλεοπτικών καναλιών.»
«Μια φράση που ακούμε πολύ συχνά είναι ‘‘λατρεύω να ακούω το κλειδί στην πόρτα’’. Αυτή η αίσθηση του ανθρώπου που ξέρει ότι δεν είναι μόνος. Πάντα υπάρχει κάποιος που φτάνει, μπορεί να μην είναι τώρα, ίσως σε λίγο, αλλά θα έρθει και εγώ δεν είμαι μόνη», υπογράμμισε η Ινές, δείχνοντας πώς μια τέτοια αλλαγή μπορεί να επηρεάσει τη ζωή αυτών των ανθρώπων.
«Μας δίνει μεγάλη χαρά να βλέπουμε την εξέλιξη και αυτό που αισθανόμαστε είναι ότι οι άνθρωποι, όταν συμμετέχουν στο πρόγραμμά μας, κυρίως αυτοί οι πιο ηλικιωμένοι, αρχίζουν να αποκτούν ένα διαφορετικό τρόπο ζωής. Αφού υποδεχτούν έναν φοιτητή στο σπίτι, αρχίζουν να γίνονται πιο δραστήριοι, πιο συνδεδεμένοι, βγαίνουν περισσότερο από το σπίτι, πηγαίνουν σε δράσεις της κοινότητας, αποδέχονται και δικές μας προκλήσεις.»
«Πρέπει να είσαι πρόθυμος να δίνεις κάτι από τον εαυτό σου στον άλλον»
Σε μια περίοδο που η κρίση στη στέγαση επιδεινώνεται και ένα δωμάτιο στη Λισαβόνα μπορεί να κοστίζει κατά μέσο όρο 550 ευρώ, το πρόγραμμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία χάρη στην πρακτική του πλευρά.
«Έχουμε πολλές αιτήσεις από φοιτητές, πάντα είχαμε πολύ περισσότερους φοιτητές να εγγράφονται από ό,τι ηλικιωμένους, και επομένως, ναι, γίνεται αντιληπτή αυτή η δυσκολία που αντιμετωπίζει η χώρα και ότι χρειάζεται να βρει εδώ περισσότερη προσιτή στέγαση για τους φοιτητές», αναφέρει η Ινές, τονίζοντας πώς το πρόγραμμα μπορεί να βοηθήσει «να καλύψει» το πρόβλημα από την πλευρά της προσφοράς φοιτητικής στέγης. «Εδώ μπορούν να επιτευχθούν τιμές πολύ πιο προσιτές για τους φοιτητές, κάτι που λύει αυτή την υπερβολή που υπάρχει στις τιμές των ενοικίων».
Η ένωση δέχεται αιτήσεις κυρίως, μέσω της επίσημης ιστοσελίδας (πηγή στα Πορτογαλικά). Η διαδικασία ξεκινά με τη συμπλήρωση ενός ερωτηματολογίου και συνεχίζεται στη συνέχεια με εξατομικευμένες συνεντεύξεις. «Πρέπει να καταλάβουμε καλά ποιο είναι το προφίλ του κάθε ανθρώπου και μετά πρέπει να δούμε, να προσπαθήσουμε να ταιριάξουμε προφίλ που να είναι συμβατά», εξηγεί η υπεύθυνη. «Είναι μια ωραία, αλλά δύσκολη δουλειά, που μας δίνει μεγάλη ικανοποίηση όταν πετυχαίνει και όταν βλέπουμε ότι υπήρξε, στην πραγματικότητα, ένα ‘‘ποιοτικό ταίριασμα’’.»
Παρόλα αυτά, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι, όσο ενδιαφέρουσα κι αν είναι, η ιδέα μπορεί «να μην είναι για όλους».
«Για όλους δεν θα το έλεγα. Θα είμαι ειλικρινής, για όλους νομίζω ότι δεν θα το έλεγα, γιατί νιώθω ότι πρέπει να υπάρχει προσαρμογή και από τις δύο πλευρές. Πρέπει να είναι ένα άτομο που μπορεί να προσαρμοστεί», εξηγεί η Λιλιάνα. «Πρέπει να είναι ένα άτομο που είναι επίσης πρόθυμο να δώσει κάτι από τον εαυτό του στον άλλον, γιατί αισθάνομαι ότι υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που δεν θα ήταν πρόθυμοι να το κάνουν αυτό». Η φοιτήτρια σημειώνει ακόμη ότι ο τρόπος με τον οποίο βλέπουμε τον πληθυσμό των ηλικιωμένων είναι καθοριστικός.
«Νιώθω ότι εξακολουθούν να υπάρχουν πολλοί άνθρωποι, από τη δική μου ηλικιακή ομάδα ή ακόμη λίγο μεγαλύτεροι, που βλέπουν αυτή την ηλικιακή ομάδα των ηλικιωμένων ως πιο αποκλεισμένη, σαν κάποιον που δεν έχει τόσο μεγάλη αξία στην κοινωνία. Και κάνουν τόσο μεγάλο λάθος.»
Η Μαργαρίδα, από την πλευρά της, λέει ότι οι ηλικιωμένοι μπορεί να χρειάζονται βοήθεια, αλλά αυτή η σχέση είναι βαθύτερη από αυτό. «Χρειαζόμαστε ένα άτομο, γιατί σε αυτή την ηλικία είμαστε επιρρεπείς στο να πέσουμε, να μείνουμε πεσμένοι πολλές ώρες ενώ οι γείτονες πάνε στη δουλειά, είναι απαραίτητο», εξηγεί.
«Αλλά πέρα από αυτό, πρέπει να περάσουμε στους νέους την αντίληψη ότι μια μέρα θα γεράσουν κι αυτοί.»