Μεταμορφώνοντας ένα χαλί σε σύγχρονη τέχνη και αντικαθιστώντας το πινέλο του ζωγράφου με σύριγγα. Μερικές μόνο ματιές στο πώς ένα σαββατοκύριακο τέχνης πρόσφερε νέες μεθόδους καλλιτεχνικής ελευθερίας σε δημιουργούς που συγκεντρώθηκαν στο Μπακού
Πώς μπορεί ένα χαλί να μεταμορφωθεί σε σύγχρονη τέχνη; Τι συμβαίνει όταν ένας ζωγράφος χρησιμοποιεί σύριγγα αντί για πινέλο; Και πώς μπορεί μια φωτογραφία να αιχμαλωτίσει την ομορφιά και την καταστροφή σε μια στιγμή, όταν το ανθρώπινο μάτι ίσως χάσει τις λεπτομέρειες;
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Στο καλλιτεχνικό σαββατοκύριακο «Fly to Baku», αυτά τα ερωτήματα ζωντάνεψαν μέσα από ζωγραφική, γλυπτική, φωτογραφία, ψηφιακή τέχνη και κινηματογράφο.
Καλλιτέχνες από όλο το Αζερμπαϊτζάν και το εξωτερικό έφεραν τις δημιουργίες τους στην πόλη, από χαλιά του Καραμπάχ μέχρι πειραματική ζωγραφική.
Θεματικές και νήματα
Η φύση ήταν μία από τις κεντρικές θεματικές της διοργάνωσης.
Τα «Άγρια Πέντε» του Καυκάσου, ένας ανατολικός βασιλαετός, μια λεοπάρδαλη του Καυκάσου, γκρίζοι λύκοι, μια γαζέλα με βρογχοκήλη και μια καφέ αρκούδα, παρουσιάστηκαν όλες ως υπενθύμιση της πλούσιας βιοποικιλότητας της περιοχής και ανέδειξαν τη σημασία της προστασίας τους.
Από το χαλί του Καραμπάχ στον Πύργο της Παρθένας
Για τον Αζέρο καλλιτέχνη Φαρίδ Ρασούλοφ, αφετηρία ήταν μια παραδοσιακή, πρακτική μορφή τέχνης, οικεία σε γενιές ανθρώπων στη χώρα, το χαλί.
Γεννημένος στη Σούσα, ο Ρασούλοφ μεγάλωσε περιτριγυρισμένος από χαλιά του Καραμπάχ, ιδίως εκείνα που είναι διακοσμημένα με παραστάσεις ζώων, φυτών και της φύσης.
Έδωσε νέα πνοή στη σειρά του «Karabakh Carpets 2.0».
«Γεννήθηκα στο Καραμπάχ και από την παιδική μου ηλικία έπαιζα πάνω σε αυτά τα χαλιά του Καραμπάχ», λέει. «Ύστερα από τόσα χρόνια, έγινα καλλιτέχνης και αποφάσισα να δημιουργήσω νέους τύπους από αυτά τα χαλιά».
Η δουλειά του έφερε ένα αντικείμενο συνδεδεμένο με την καθημερινή οικιακή ζωή σε ένα πλαίσιο σύγχρονης τέχνης. Για εκείνον, η παράδοση δεν ήταν κάτι που πρέπει να αγνοηθεί.
«Η παράδοση δεν είναι κάτι παγωμένο στο παρελθόν, αλλά κάτι που μπορεί να εξελίσσεται και να αναπτύσσεται», εξηγεί.
Η γλύπτρια Αϊντάν Σαλάχοβα άντλησε έμπνευση από ένα από τα πιο γνωστά τοπόσημα του Μπακού, τον Πύργο της Παρθένας.
Η εγκατάστασή της επανέφερε τον θρύλο μιας νεαρής γυναίκας που συνδέεται με τον πύργο.
Αντί απλώς να αφηγηθεί ξανά τη γνώριμη ιστορία, επιστράτευσε τη φαντασία της, που την οδήγησε σε μια γυναίκα να πετά μακριά αναζητώντας ελευθερία και μια δική της ζωή.
«Αυτό το πρότζεκτ μιλά για την επιλογή, πώς να ζεις, πώς να βρίσκεις την ελευθερία», λέει η Σαλάχοβα.
Μοιράζοντας τον χρόνο της ανάμεσα στην Ιταλία και το Αζερμπαϊτζάν, η Σαλάχοβα δουλεύει με μάρμαρο Καράρα στην Ιταλία και με ντόπιο ασβεστόλιθο Aglay στο Αζερμπαϊτζάν.
«Διαφορετικά υλικά και διαφορετικές υφές χρειάζονται διαφορετικές γλώσσες», εξηγεί, περιγράφοντας πώς ο χαρακτήρας της πέτρας διαμορφώνει τα γλυπτά της.
Η μεταμόρφωση του πινέλου
Ο Κινέζος καλλιτέχνης Τζανγκ Τζι ακολούθησε μια ανορθόδοξη προσέγγιση στη ζωγραφική, χρησιμοποιώντας σύριγγες αντί για παραδοσιακά πινέλα για να απλώσει το χρώμα στους καμβάδες του.
Η δουλειά του άντλησε επίσης έμπνευση από τη θρησκευτική αρχιτεκτονική και από τους τρόπους με τους οποίους διαφορετικοί πολιτισμοί κατανοούν την αλήθεια. Αρχιτεκτονικά μοτίβα από θρησκευτικές παραδόσεις σε όλο τον κόσμο εμφανίζονται στα γλυπτά του, χωρίς να ξεχωρίζει κάποια συγκεκριμένη πίστη.
Δεν περιμένει όμως από τους επισκέπτες να αναλύσουν κάθε αναφορά.
«Θέλω απλώς να το νιώσετε», λέει.
Ο Τζανγκ βλέπει την τέχνη ως μια μορφή επικοινωνίας που δεν εξαρτάται από μια κοινή γλώσσα.
«Οι άνθρωποι από διαφορετικές χώρες και διαφορετικούς πολιτισμούς μπορούν να κατανοήσουν την τέχνη μέσα από την εμπειρία, όχι μέσα από τη μετάφραση», εξηγεί.
Η φύση παίρνει πίσω τα κτίρια
Ο Ολλανδοκαναδός καλλιτέχνης Ράιαν Κούπμανς έχει αφιερώσει χρόνο στο να εξετάζει τι συμβαίνει όταν η ανθρώπινη αρχιτεκτονική αφήνεται στη φύση.
Οι ψηφιακές εικόνες του δείχνουν εγκαταλελειμμένα κτίρια που καλύπτονται σταδιακά από βλάστηση, με δέντρα και φυτά να ανακτούν χώρους που κάποτε είχαν διαμορφώσει οι άνθρωποι.
«Το μήνυμα που θέλω να μεταδώσω στο κοινό είναι αυτή η έννοια του κυκλικού χαρακτήρα του χρόνου», λέει.
«Η αρχιτεκτονική παίρνει τη θέση του φυσικού κόσμου και στη συνέχεια η φύση καταλαμβάνει σιγά σιγά την αρχιτεκτονική, και ο κύκλος συνεχίζεται».
Σε δηλώσεις του στο Euronews ανέφερε ότι τον γοήτευσε και το αρχιτεκτονικό τοπίο του Αζερμπαϊτζάν.
Τον τράβηξε ο τρόπος με τον οποίο αζερικές, περσικές, οθωμανικές και σοβιετικής εποχής επιρροές συναντιούνται στα κτίρια της χώρας.
Το σαββατοκύριακο πρόσφερε τη φωτογραφία ως μια ακόμη ματιά σε όσα βλέπουν οι άνθρωποι, και σε όσα ίσως θα τους ξέφευγαν.
Ο καλλιτέχνης Όρι Γκερστ, που έχει βάση το Λονδίνο, χρησιμοποίησε την κάμερά του για να συλλάβει φευγαλέες στιγμές πέρα από τα όρια της συνηθισμένης ανθρώπινης αντίληψης. Το έργο του διερεύνησε τη σχέση ανάμεσα στην ομορφιά και την καταστροφή.
«Διαπιστώνω ότι η ομορφιά και η καταστροφή είναι αλληλένδετες», λέει.
«Κάθε στιγμή καταστροφής είναι επίσης μια πιθανή νέα δημιουργία».
Ιδιαίτερα τον ενδιέφερε πώς η τεχνολογία διευρύνει τις δυνατότητες της φωτογραφίας, επιτρέποντας στην κάμερα να αποκαλύπτει λεπτομέρειες που το ανθρώπινο μάτι δεν μπορεί να καταγράψει.
Η ιστορία μιας λεοπάρδαλης, μέσα από τον κινηματογράφο
Η σκηνοθέτις Χάριετ Πράτεν έφερε την προστασία της άγριας ζωής στη μεγάλη οθόνη με την ταινία «Europe’s Last Leopard».
Ήρθε για πρώτη φορά στο Αζερμπαϊτζάν πριν από περισσότερο από μια δεκαετία, για να κινηματογραφήσει τη λεοπάρδαλη του Καυκάσου στο Εθνικό Πάρκο Χιρκάν.
Το ντοκιμαντέρ έδωσε στο κοινό την ευκαιρία να γνωρίσει αυτό το δυσδιάκριτο ζώο και τις προκλήσεις που απειλούν την επιβίωσή του.
Το πρόβλημα, όπως εξήγησε, ήταν να κάνεις τους ανθρώπους να ενδιαφερθούν για ένα ζώο που πιθανότατα δεν θα συναντήσουν ποτέ οι ίδιοι.
«Είναι δύσκολο να νοιάζεσαι για κάτι που δεν μπορείς να δεις», λέει η Πράτεν.
«Μια ταινία και η οπτική αφήγηση μας επιτρέπουν να φέρουμε την ιστορία της λεοπάρδαλης στους ανθρώπους. Τότε ξέρουν πόσο όμορφη είναι, ξέρουν τι είδωλο του Αζερμπαϊτζάν αποτελεί».
Το ντοκιμαντέρ ανέδειξε επίσης τη συνεργασία ανάμεσα στο Baku Art Weekend, την IDEA και το WWF Azerbaijan.
«Λατρεύω απλώς αυτό το μείγμα τέχνης, επιστήμης και προστασίας του περιβάλλοντος», λέει.
Η επιμελήτρια της έκθεσης Λέσλι Γκρέι εξέτασε τι μπορούν να μας αποκαλύψουν τα ζώα για την υγεία των οικοτόπων τους.
«Σήμερα τα ζώα εξακολουθούν να παίζουν παρόμοιο ρόλο, αλλά ως χρησμοί για το μέλλον του κόσμου μας, συχνά είναι το πρώτο προειδοποιητικό σημάδι περιβαλλοντικής υποβάθμισης», εξηγεί.
Η έκθεση περιλάμβανε πορτρέτα κατοίκων του Μπακού με τα ζώα συντροφιάς που έχουν διασωθεί, μαζί με μεγάλες εγκαταστάσεις και διαδραστικά έργα που χρησιμοποιούν το φως για να εξερευνήσουν τις σχέσεις των ανθρώπων με τα ζώα.
Το Μπακού στον διεθνή χάρτη της τέχνης
Ανάμεσα στους διεθνείς προσκεκλημένους ήταν ο Σιμόν ντε Πιρί, δημοπράτης και επιμελητής τέχνης, του οποίου η πορεία στη διεθνή αγορά τέχνης παρουσιάστηκε στο ντοκιμαντέρ «The Hammer», που προβλήθηκε επίσης κατά τη διάρκεια της διοργάνωσης.
Συχνά περιγράφεται ως ο «Μικ Τζάγκερ της τέχνης», ενώ ο πρώην πρόεδρος του οίκου Sotheby’s έχει συνεργαστεί με καλλιτέχνες και συλλέκτες σε όλο τον κόσμο.
Είδε τη γοητεία του Μπακού στην ευκαιρία να ανακαλύψει κάτι πέρα από το γνώριμο διεθνές κύκλωμα τέχνης.
«Το Μπακού έχει μια πολύ ζωντανή καλλιτεχνική σκηνή», λέει.
Σκηνές πίσω από την τέχνη
Με διοργανωτές το Ίδρυμα Χεϊντάρ Αλίγεφ και την IDEA (International Dialogue for Environmental Action), η εκδήλωση προσέλκυσε επίσης διεθνείς επισκέπτες που ενδιαφέρονται να γνωρίσουν τη σύγχρονη καλλιτεχνική σκηνή του Αζερμπαϊτζάν.
Η Γκόντσα Νταραμπζάντα, εκπρόσωπος του Ιδρύματος Χεϊντάρ Αλίγεφ, είπε ότι η τέχνη θα πρέπει να δημιουργεί ευκαιρίες για «στοχασμό, συμμετοχή και προσωπική σύνδεση», ιδίως όταν πραγματεύεται τη φύση, την ευθύνη και το μέλλον.
Η Λάουρα Ακόστα, δημιουργική διευθύντρια και επικεφαλής επιμελήτρια της πλατφόρμας σύγχρονης τέχνης «ARTTYCO» με έδρα τη Βαρκελώνη, περιηγήθηκε στις εκθέσεις, γνώρισε καλλιτέχνες και μοιράστηκε τις ανακαλύψεις της με διεθνές κοινό.
«Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο ήταν η ποικιλία των καλλιτεχνικών φωνών και η ισχυρή σύνδεση ανάμεσα στις προσωπικές αφηγήσεις, την πολιτιστική ταυτότητα και τη σύγχρονη έκφραση», λέει.
Το καλλιτεχνικό σαββατοκύριακο «Fly to Baku» δεν πρόσφερε έναν και μόνο ορισμό της σύγχρονης τέχνης.
Αντίθετα, έδωσε στους επισκέπτες την ευκαιρία να έρθουν αντιμέτωποι με απροσδόκητες τεχνικές, να ξαναδούν γνώριμες ιστορίες και να αντικρίσουν τον κόσμο από διαφορετικές οπτικές.