Ανάλυση: Γιατί η ήττα του Τραμπ μπορεί να σημαίνει μπελάδες για την Ευρώπη

Μία από τις πιο συντριπτικές ήττες στη σύγχρονη πολιτική ιστορία των ΗΠΑ έφεραν οι ενδιάμεσες εκλογές του 2026. Οι Δημοκρατικοί παραμέρισαν τους Ρεπουμπλικάνους, κερδίζοντας τον έλεγχο και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου και τις θέσεις κυβερνητών σε όλη τη χώρα, προκαλώντας βαρύ πλήγμα στον Ντόναλντ Τραμπ.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Ο πρόεδρος δεν ήταν υποψήφιος στις κάλπες, αλλά οι ψηφοφόροι έστειλαν ένα καταδικαστικό μήνυμα για τη βαθιά αντιδημοφιλή διακυβέρνησή του. Ο Τραμπ έχει πλέον μπροστά του τα τελευταία δύο χρόνια στην εξουσία, με την επιρροή του μειωμένη, τους αντιπάλους του ενισχυμένους και το ρολόι της προεδρίας του να μετρά αντίστροφα.

Για την Ευρώπη, όμως, το ερώτημα είναι αν ένας αποδυναμωμένος Τραμπ θα αποδειχθεί ακόμη πιο επικίνδυνος.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει περάσει τα τελευταία δύο χρόνια αντιμετωπίζοντας διαδοχικούς κραδασμούς από την Ουάσινγκτον σε θέματα ασφάλειας, εμπορίου και ενέργειας. Τώρα, καθώς η εσωτερική ατζέντα του Τραμπ συναντά σκληρή αντίσταση στο Κογκρέσο, ο ίδιος θα μπορούσε, επιδιώκοντας να ξαναπάρει την πρωτοβουλία και να διασφαλίσει την υστεροφημία του, να στραφεί ολοένα και περισσότερο στην εξωτερική πολιτική, όπου έχει μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων.

«Θα είναι περισσότερο ένα ‘‘λυσσασμένο σκυλί’’ παρά μια ‘‘κουτσή πάπια’’», είπε στο Euronews ένας διπλωμάτης της ΕΕ, καθώς ο δεύτερος όρος χρησιμοποιείται παραδοσιακά για να περιγράψει προέδρους που αντιμετωπίζουν ένα εχθρικό Κογκρέσο.

«Το κλίμα είναι αρκετά ρεαλιστικό: κανείς δεν περιμένει ότι οι σημερινές προκλήσεις θα εξαφανιστούν», πρόσθεσε ο διπλωμάτης.

Ο Ιταλός ευρωβουλευτής της κεντροαριστεράς Μπράντο Μπενιφέι, που προεδρεύει της αντιπροσωπείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τις σχέσεις με τις ΗΠΑ, συμμερίζεται αυτή την ανησυχία.

«Ο Τραμπ θα μπορούσε να ακολουθήσει μια ακόμη πιο αλλοπρόσαλλη εξωτερική πολιτική τα επόμενα δύο χρόνια, κάτι που θα μπορούσε να φέρει περισσότερα προβλήματα για την Ευρώπη. Οι αποφάσεις του για την Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή θα έχουν σημαντικό αντίκτυπο σε εμάς», είπε στο Euronews.

Από τους πολέμους έως το εμπόριο, αυτά είναι όσα πρέπει να αναμένει η Ευρώπη.

Ενεργειακή κρίση: Χωρίς γρήγορη ανάσα

Ο πόλεμος στο Ιράν, που έχει βυθίσει την Ευρώπη σε ενεργειακή κρίση, βρίσκεται ανάμεσα στις πιο επείγουσες ανησυχίες των διπλωματών και των νομοθετών της ΕΕ.

«Οι ίδιες οι εκλογές δεν θα ρίξουν τις τιμές της ενέργειας. Αυτό που έχει σημασία είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν κινηθούν προς την αποκλιμάκωση», είπε στο Euronews ο Ρουμάνος κεντροδεξιός ευρωβουλευτής Βίργκιλ-Ντάνιελ Ποπέσκου.

Για την Ευρώπη, η μεγαλύτερη πρόοδος θα ήταν μια συμφωνία ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Το Ιράν έχει σε μεγάλο βαθμό μπλοκάρει τη ζωτικής σημασίας ναυτιλιακή οδό από την έναρξη του πολέμου, στις 28 Φεβρουαρίου, με εξαίρεση μια σύντομη επαναλειτουργία τον Ιούνιο. Οι αυστηροί περιορισμοί στις θαλάσσιες μεταφορές συνεχίζουν να τροφοδοτούν την άνοδο των τιμών της ενέργειας.

Ένα εχθρικό Κογκρέσο θα μπορούσε να αυξήσει την πίεση στον Τραμπ να τερματίσει τη σύγκρουση, καθώς οι Δημοκρατικοί αποκτούν μεγαλύτερη επιρροή στις ομοσπονδιακές δαπάνες και στις κοινοβουλευτικές έρευνες.

Το Κογκρέσο έχει συνταγματική αρμοδιότητα να κηρύσσει πόλεμο και μπορεί να ψηφίζει νομοθεσία που επιδιώκει να τερματίσει την αμερικανική στρατιωτική εμπλοκή. Ο Τραμπ, όμως, θα μπορούσε να ασκήσει βέτο σε τέτοια μέτρα, και η υπέρβασή του θα απαιτούσε πλειοψηφία δύο τρίτων και στα δύο σώματα, έναν εξαιρετικά υψηλό πήχη ακόμη και μετά τα κέρδη των Δημοκρατικών.

Μετά την εκλογική του ήττα, ο Τραμπ υποβάθμισε (πηγή στα Αγγλικά) το ενδεχόμενο νέων πληγμάτων στο Ιράν, αφήνοντας να εννοηθεί μια πιθανή αποκλιμάκωση, ενώ επέμεινε ότι οι ΗΠΑ παραμένουν «έτοιμες και οπλισμένες» εφόσον χρειαστεί.

Ο Ντιμιτάρ Λίκοφ, ανώτερος ερευνητικός συνεργάτης στο Κέντρο Ευρωπαϊκών Μελετών Wilfried Martens (Wilfried Martens Centre for European Studies) με έδρα τις Βρυξέλλες, παραμένει δύσπιστος.

«Δεν βλέπω αυτό να συμβαίνει σύντομα, δεδομένης της χαοτικής στρατιωτικής επέμβασης του Τραμπ και της απελπιστικής πολιτικής θέσης στο εσωτερικό του [πρωθυπουργού του Ισραήλ] Μπενιαμίν Νετανιάχου», είπε στο Euronews.

Ουκρανία: Μια αχτίδα ελπίδας

Αντίθετα, οι ενδιάμεσες εκλογές θα μπορούσαν να σηματοδοτήσουν μια σημαντική μετατόπιση στον τρόπο με τον οποίο η Ουάσινγκτον αντιμετωπίζει τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Οι εκλογές διεξήχθησαν σε μια περίοδο επιδεινούμενων σχέσεων ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και το Κίεβο, με τον Τραμπ να δέχεται κριτική επειδή επέτρεψε εισαγωγές ρωσικού ντίζελ στις ΗΠΑ και χαλάρωσε τις κυρώσεις σε βάρος της Μόσχας.

Ένα Κογκρέσο υπό τον έλεγχο των Δημοκρατικών αναμένεται τώρα να αυξήσει την πίεση στον Τραμπ ώστε να διατηρήσει τη στρατιωτική στήριξη προς την Ουκρανία, ιδίως τη συνεχιζόμενη προμήθεια κρίσιμων συστημάτων αεράμυνας και αναχαιτιστών βαλλιστικών πυραύλων, και να ακολουθήσει σκληρότερη γραμμή απέναντι στη Μόσχα.

«Ελπίζουμε αυτή η αλλαγή να οδηγήσει σε πιο ομαλή παράδοση στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία», είπε ένας διπλωμάτης στο Euronews.

Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι δεν έχει αντιδράσει δημόσια στα αποτελέσματα, που έρχονται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη στιγμή για τη σχέση του με τον Τραμπ. Μιλώντας στο Βερολίνο την Τρίτη, προτού γίνει γνωστή η έκβαση, υπογράμμισε τη σημασία της συνεχιζόμενης αμερικανικής και ευρωπαϊκής στήριξης προς το Κίεβο.

Η Ρωσία, από την άλλη, ανέφερε ότι ελπίζει πως το αποτέλεσμα δεν θα επηρεάσει τις προσπάθειες του Τραμπ να διαπραγματευθεί αυτό που η Μόσχα αποκαλεί «ειρηνική διευθέτηση» στην Ουκρανία.

Οι Δημοκρατικοί θα εξακολουθούν πάντως να αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια, όπως την ανάγκη για διακομματική στήριξη προκειμένου να παρακάμψουν το filibuster στη Γερουσία και την εξουσία του Τραμπ να ασκεί βέτο στη νομοθεσία. Η επιρροή τους στις διπλωματικές διαπραγματεύσεις του Λευκού Οίκου με τη Μόσχα θα παραμείνει περιορισμένη.

ΝΑΤΟ: Το ζήτημα των στρατευμάτων παραμένει

Η ήττα του Τραμπ θα μπορούσε να περιορίσει τις πιο δραματικές απειλές του για πλήρη απόσυρση των αμερικανικών στρατευμάτων από την Ευρώπη. Δύσκολα, όμως, θα ανακόψει τη σταδιακή στρατιωτική απεμπλοκή της Ουάσινγκτον από την ήπειρο.

Τον Μάιο, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν την απόσυρση 5.000 στρατιωτών από τη Γερμανία. Τον Ιούνιο, ξεκίνησαν μια εξαμηνιαία αναθεώρηση της διάταξης των δυνάμεών τους στην Ευρώπη, η οποία αναμένεται γύρω στο τέλος του έτους. Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι ελπίζουν ότι η αναθεώρηση δεν θα οδηγήσει σε περαιτέρω αποσυρές.

Το Πεντάγωνο, ωστόσο, δεν μπορεί να μειώσει τον αριθμό των στρατιωτών του στην Ευρώπη κάτω από 76.000 το 2026, χωρίς να πιστοποιήσει στο Κογκρέσο ότι αυτό δεν θα βλάψει την ασφάλεια των ΗΠΑ ή του ΝΑΤΟ.

Μια Βουλή υπό τον έλεγχο των Δημοκρατικών θα μπορούσε να λειτουργήσει ως βραχυπρόθεσμο «αλεξίπτωτο», δεν θα αλλάξει όμως την παραδοχή ότι οι Ευρωπαίοι δεν μπορούν πλέον να βασίζονται στις ΗΠΑ για την ασφάλειά τους.

«Μια μετατόπιση στην ισορροπία ισχύος δεν εγγυάται αλλαγή. Η Ευρώπη πρέπει να συνεχίσει να κάνει περισσότερα για την άμυνα και την ασφάλειά της», είπε στο Euronews ο ευρωβουλευτής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος Ντέιβιντ ΜακΆλιστερ, που προεδρεύει της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων του Κοινοβουλίου.

Εμπόριο: Ευκαιρία για αντίδραση;

Η νίκη των Δημοκρατικών δύσκολα θα αλλάξει σημαντικά την εμπορική πολιτική των ΗΠΑ, καθώς ο Τραμπ διατηρεί τον έλεγχο επί των δασμών και των εμπορικών συμφωνιών.

Βρυξέλλες και Ουάσινγκτον δεσμεύονται σήμερα από μια εμπορική συμφωνία που υπεγράφη τον Ιούλιο του 2025, η οποία ορίζει τους αμερικανικούς δασμούς στο 15% για τα περισσότερα ευρωπαϊκά προϊόντα και υποχρεώνει την ΕΕ να καταργήσει τους δασμούς στα βιομηχανικά προϊόντα των ΗΠΑ.

Η ήττα θα μπορούσε να τροφοδοτήσει την οργή του Τραμπ απέναντι στους εμπορικούς εταίρους και να οδηγήσει σε νέες απειλές δασμών, όπως συνέβη όταν απείλησε τα κράτη μέλη της ΕΕ με δασμούς λόγω των ψηφιακών τους νόμων. Εναλλακτικά, οι Δημοκρατικοί θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν την αυξημένη ισχύ τους στο Κογκρέσο για να πιέσουν τον πρόεδρο και να προωθήσουν μεγαλύτερη σταθερότητα στην αμερικανική εμπορική πολιτική.

Παραμένει ασαφές αν μια τέτοια πίεση θα μπορούσε να βοηθήσει τους Ευρωπαίους να εξασφαλίσουν περισσότερες εξαιρέσεις από τη συμφωνία με τις ΗΠΑ, καθώς συνεχίζουν να ζητούν απαλλαγές από τους δασμούς 15%. Οι Βρυξέλλες προσπαθούν επίσης να διαπραγματευτούν μειώσεις στους δασμούς 50% που επιβάλλουν οι ΗΠΑ στο χάλυβα.

«Η τήρηση της συμφωνίας του Τέρνμπερι είναι υψίστης σημασίας», δήλωσε την Τετάρτη ο επίτροπος Εμπορίου της ΕΕ Μάρος Σέφτσοβιτς, προσθέτοντας ότι «συνεχίζει τις τακτικές επαφές» με τους Αμερικανούς ομολόγους του.

Ορισμένοι ευρωβουλευτές πηγαίνουν ακόμη πιο πέρα, ζητώντας από την Επιτροπή να επαναδιαπραγματευθεί τη συμφωνία τώρα που ο Τραμπ βρίσκεται σε πιο αδύναμη θέση.

«Οι δασμοί έχουν επιδεινώσει σημαντικά τις συνθήκες πρόσβασης στην αγορά για τις ευρωπαϊκές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ. Αυτή η συμφωνία χρειάζεται επανεξέταση», είπε ο ευρωβουλευτής Πασκουάλε Τρίντικο, από την πολιτική ομάδα «Η Αριστερά».