Η ουγγρική κυβέρνηση δημοσιοποίησε λιγότερο από το μισό μιας ως τώρα μυστικής βάσης, με στοιχεία 50-60 χιλιάδων πρώην κρατικών πρακτόρων. Λόγω πληροφορικού σφάλματος, η ιστοσελίδα περιέχει σοβαρά λάθη
Μία από τις πιο ηχηρές προεκλογικές υποσχέσεις του ουγγρικού κόμματος Τίσα υλοποίησε η κυβέρνηση του Πέτερ Μάγιαρ, δίνοντας στις 4 Νοεμβρίου, δηλαδή ακριβώς 70 χρόνια μετά τη σοβιετική επέμβαση στην επανάσταση του 1956, στη δημοσιότητα τα μητρώα δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων που είχαν στρατολογηθεί με διάφορους τρόπους από τις υπηρεσίες κρατικής ασφάλειας πριν από την αλλαγή καθεστώτος.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Καθήκον τους ήταν να υποβάλλουν κατά καιρούς αναφορές για όσους ζούσαν στο περιβάλλον τους, με ιδιαίτερη έμφαση σε γεγονότα που θα μπορούσαν να παραπέμπουν σε αντικαθεστωτική δραστηριότητα. Αυτούς τους ανθρώπους αποκαλεί η καθημερινή γλώσσα «χαφιέδες».
Το υλικό που δόθηκε τώρα στη δημοσιότητα και διατίθεται δωρεάν είναι προσβάσιμο στην ιστοσελίδα nyitottaktak.hu, όπου ο καθένας μπορεί να κάνει ελεύθερα αναζήτηση. Στην Ουγγαρία, αυτό καθορίζει αυτή τη στιγμή σε μεγάλο βαθμό τη θεματολογία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στον Τύπο.
Οι ιστορικοί, ωστόσο, προειδοποιούν ότι πολλοί από όσους αναφέρονται στις κάρτες που έγιναν δημόσιες έφεραν σε πέρας το, υπό πίεση, αναληφθέν καθήκον κατά τρόπο που οι πληροφορίες που μετέφεραν ήταν άχρηστες για την κρατική ασφάλεια, ενώ υπάρχουν και εκείνοι που δεν κατέδωσαν ποτέ κανέναν.
Οι περισσότεροι υπέκυψαν κάτω από την πίεση, καθώς εκβιάστηκαν με διάφορες ιδιωτικές πτυχές της ζωής τους που δεν ήθελαν να γίνουν δημόσιες ή με απειλές που σχετίζονταν με την επαγγελματική εξέλιξη συγγενών τους και μπορούσαν να επηρεάσουν σοβαρά τη ζωή των αγαπημένων τους.
Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις κάποιοι άνθρωποι καταγράφηκαν στα μητρώα μόνο και μόνο επειδή οι υπάλληλοι της κρατικής ασφάλειας κατέγραψαν το όνομά τους, καθώς τους είχε τεθεί ποσοτικός στόχος για το πόσα άτομα έπρεπε να στρατολογήσουν σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και ήθελαν να καλύψουν αυτή την «ποσόστωση».
Οι άνθρωποι των οποίων τα ονόματα εμφανίζονται τώρα σε αυτούς τους φακέλους προέρχονται σε μεγάλο βαθμό όχι από την κοινωνική ή πολιτική ελίτ, αλλά είναι καθημερινοί πολίτες, οι λεγόμενοι «μικροί άνθρωποι», εκπρόσωποι της μεσαίας ή των κατώτερων κοινωνικών τάξεων.
Γιατί δεν δόθηκαν στη δημοσιότητα όλοι οι φάκελοι;
Αυτό οφείλεται σε δύο λόγους.
Ο πιο προφανής είναι ότι ένα μεγάλο μέρος τους δεν υπάρχει πλέον. Τα δύο τρίτα της τεκμηρίωσης για όσους είχαν στρατολογηθεί στο παρελθόν έχουν καταστραφεί με την πάροδο του χρόνου. Πολλά αρχεία χάθηκαν ακριβώς την περίοδο της επανάστασης του 1956, όταν οι εξεγερμένοι κατέλαβαν πολλά δημόσια κτίρια και έκαψαν ή κατέστρεψαν με άλλους τρόπους μεγάλο αριθμό τέτοιων εγγράφων.
Στην αρχή της αλλαγής καθεστώτος, οι τότε επικεφαλής της κρατικής ασφάλειας έδωσαν επίσης εντολή στους υφισταμένους τους να καταστρέψουν τα ενοχοποιητικά έγγραφα και τις ηχογραφήσεις που φυλάσσονταν σε μαγνητοταινίες, ώστε να προστατεύσουν με αυτόν τον τρόπο τόσο τους πράκτορές τους όσο και προφανώς τους ίδιους από τα βασανιστικά ερωτήματα που ανέμεναν στο μέλλον.
Το μεγαλύτερο μέρος του αρχείου που διασώθηκε και δόθηκε τώρα στη δημοσιότητα αποτελείται από περίπου 24.000-36.000 καρτέλες σε έντυπη μορφή και από μαγνητοταινίες στις οποίες έχουν καταγραφεί περίπου 58.000 ονόματα.
Ο άλλος λόγος για τον οποίο δεν ήταν δυνατό να δημοσιοποιηθεί τώρα όλη η τεκμηρίωση που έχει απομείνει είναι ότι υπάρχουν νομικοί περιορισμοί που πρέπει να τηρηθούν. Γι' αυτό η δημοσιοποίηση, σε δύο φάσεις, του μέρους της τεκμηρίωσης που αφορά τους πράκτορες πριν από την αλλαγή καθεστώτος και έχει διασωθεί μέχρι σήμερα, μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο σταδιακά, όπως είχε υποσχεθεί το κόμμα Τίσα στην προεκλογική του εκστρατεία πριν από τις ουγγρικές εκλογές του Απριλίου 2026.
Τι έχει ήδη δοθεί στη δημοσιότητα;
Οι φάκελοι που διατέθηκαν στις 4 Νοεμβρίου προέρχονται από τρία διαφορετικά μητρώα. Πρώτον, από τις κάρτες που καταγράφουν τα προσωπικά στοιχεία ταυτότητας των πρακτόρων, τις συνθήκες της στρατολόγησής τους και τον χρόνο που παρέμειναν στο δίκτυο. Δεύτερον, από τα λεγόμενα «ημερολόγια στρατολόγησης», τα οποία σε μορφή λίστας καταγράφουν ποιος στρατολογήθηκε πότε. Και τρίτον, από τα δικτυακά δεδομένα και τα συνθηματικά ονόματα που εξήχθησαν από το μαγνητοταινιακό, πρώιμο ηλεκτρονικό σύστημα που χρησιμοποιείται από τη δεκαετία του 1970. Σημαντικό είναι ότι οι αρχές έχουν διαγράψει από αυτά τα έγγραφα τις ευαίσθητες πληροφορίες που αφορούν την υγεία ή τη σεξουαλική ζωή.
Οι φάκελοι που περιέχουν πολύ περισσότερες πληροφορίες από το ήδη διαθέσιμο για αναζήτηση υλικό και περιγράφουν αναλυτικά την εργασία των πρακτόρων, σύμφωνα με τα σχέδια, θα αναρτηθούν στην ιστοσελίδα έως τις 25 Φεβρουαρίου 2027, ημέρα μνήμης των θυμάτων του κομμουνισμού.
Το πρόβλημα είναι ότι στον επόμενο γύρο θα δημοσιευθούν μόλις περίπου δέκα χιλιάδες φάκελοι, καθώς τόσοι έχουν απομείνει. Αυτό σημαίνει ότι μόνο για ένα μικρό μέρος των 50-60 χιλιάδων ανθρώπων που εμφανίζονται ήδη στους νέους φακέλους ως στρατολογημένοι πράκτορες θα γίνει γνωστό τι ακριβώς έκαναν και, συγκεκριμένα, αν έβλαψαν πράγματι κάποιον.
Οι πρώτες αντιδράσεις
Οι ιστορικοί προειδοποιούν ομόφωνα κατά των βιαστικών κρίσεων, υπογραμμίζοντας ότι το γεγονός και μόνο πως κάποιος εμφανίζεται σε αυτό το μητρώο δεν λέει τίποτα από μόνο του, καθώς δεν αποκαλύπτει τίποτα για τη δραστηριότητά του. Γι' αυτό καλούν σε υπομονή και θεωρούν ότι αξίζει να περιμένει κανείς τους αναλυτικούς φακέλους που θα δοθούν στη δημοσιότητα στις αρχές του επόμενου έτους. Το αν κάποιος έβλαψε πράγματι κάποιον ως στρατολογημένος πράκτορας, μπορεί να προκύψει μόνο από αυτές τις δικογραφίες.
Μέρος των πολιτικών δηλώσεων κινείται στο ίδιο μήκος κύματος, ενώ ο επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας του Φίντεζ, Μπόκα Γιάνος, εξαπέλυσε δριμεία επίθεση κατά της κυβέρνησης, κατηγορώντας το κόμμα Τίσα για εξαπάτηση. Όπως διατύπωσε χαρακτηριστικά: «Το Τίσα εξαπατά και σήμερα τον ουγγρικό λαό: η δημοσιοποίηση δεκάδων χιλιάδων εγγράφων αποσπασμένων από τα συμφραζόμενά τους, χωρίς καμία ανάλυση, δεν μας φέρνει πιο κοντά στην κατανόηση και την επεξεργασία του παρελθόντος μας». Ο πολιτικός πρόσθεσε επίσης ότι με αυτή την κίνηση η κυβέρνηση υποδαυλίζει κοινωνικές αντιπαραθέσεις και στρέφει τους ανθρώπους τον έναν εναντίον του άλλου.
Δήλωση εξέδωσε και η Ουγγρική Καθολική Εκκλησία, σημειώνοντας ότι «αν και στις λίστες περιλαμβάνονται και εκκλησιαστικά πρόσωπα, είναι σημαντικό να διακρίνει κανείς καθαρά τον γενικευμένο κατασταλτικό μηχανισμό της δικτατορίας και τις χιλιάδες διωκόμενων ιερέων, ώστε να αποφευχθούν η μονομερής κρίση και οι απλοϊκές διαπομπεύσεις».
Κυρίαρχο θέμα και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης
Το τελευταίο 24ωρο, πάρα πολλοί έκαναν αναζητήσεις για γνωστούς τους, συγγενείς, φίλους, αλλά και για τους συγγενείς και φίλους αυτών, στην ιστοσελίδα nyitottaktak.hu. Πολλοί εξέφρασαν απορία για το γεγονός ότι το ηλεκτρονικό σύστημα δεν εμφάνισε κανένα αποτέλεσμα για ορισμένα πρόσωπα, για τα οποία γνώριζαν με βεβαιότητα ή τα ίδια είχαν παραδεχτεί παλαιότερα ότι υπήρξαν πράκτορες της κρατικής ασφάλειας.
Και σημειώθηκε και ένα ιδιαίτερα σοβαρό σφάλμα του συστήματος, η συμπερίληψη, μεταξύ άλλων, ενός πολιτικού της εποχής της αλλαγής καθεστώτος και μετέπειτα αντιπροέδρου του κοινοβουλίου, του Λεζάκ Σάντορ. Εκείνος όχι μόνο δεν υπήρξε χαφιές, αλλά ανήκε μάλιστα στους ανθρώπους που βρίσκονταν υπό παρακολούθηση. Για αυτό το λάθος το αρχείο ζήτησε συγγνώμη και ξεκίνησε την επανεξέταση του σχετικού τμήματος του υλικού.
Υλοποιήθηκε αυτό που περιμένει η ουγγρική κοινωνία από την αλλαγή καθεστώτος;
Συνολικά μπορεί να ειπωθεί ότι, ενώ η κυβέρνηση Τίσα εκπλήρωσε μία ακόμη σημαντική προεκλογική της υπόσχεση, η υπόθεση αυτή έχει πολύ ευρύτερες προεκτάσεις. Η ουγγρική κοινωνία περιμένει εδώ και δεκαετίες να μάθει ποιοι ήταν, ακόμη και στο άμεσο περιβάλλον της σε προσωπικό επίπεδο, εκείνοι που συντηρούσαν αυτόν τον κατασταλτικό μηχανισμό, ο οποίος κατέστησε τραγική τη ζωή πολλών ανθρώπων και, γενικότερα, διατηρούσε μια ατμόσφαιρα καχυποψίας και, σε ορισμένες περιόδους, φόβου.
Από την αλλαγή καθεστώτος και μετά, περισσότερες από μία πολιτικές δυνάμεις υποσχέθηκαν ότι θα δημοσιοποιήσουν αυτά τα μυστικά μητρώα, όμως για τον έναν ή τον άλλον λόγο αυτό αποτύγχανε συνεχώς. Οι ιστορικοί, που ζητούσαν επίμονα την πλήρη δυνατότητα έρευνας αυτών των, πλέον, αρχειακών συλλογών, προειδοποιούσαν σταθερά για τους κινδύνους της απεριόριστης πρόσβασης στα επίμαχα δεδομένα.
Η πραγματικότητα είναι ότι η πλειονότητα των μη ειδικών δεν διαθέτει επαρκείς γνώσεις για τον εσωτερικό τρόπο λειτουργίας, ούτε καν για τη δομή, των παλαιών υπηρεσιών κρατικής ασφάλειας. Έτσι, όταν αναζητεί κανείς ένα όνομα σε ένα τέτοιο μητρώο, δεν γνωρίζει, για παράδειγμα, τι σημαίνουν τα γράμματα ή/και οι αριθμοί που αναγράφονται στον φάκελο, δηλαδή ποιο τμήμα ή ποιο κλιμάκιο και με ποιο υποθετικό καθήκον στρατολόγησε το συγκεκριμένο άτομο.
Την κατάσταση περιπλέκει ακόμη περισσότερο το ήδη αναφερθέν γεγονός ότι οι εργαζόμενοι στις υπηρεσίες κρατικής ασφάλειας κατέγραφαν σε αυτές τις λίστες και πρόσωπα τα οποία δεν γνώριζαν καν ότι είχαν συμπεριληφθεί, μόνο και μόνο για να αποδείξουν ότι είχαν στρατολογήσει τον αριθμό των ατόμων που απαιτούσαν οι προϊστάμενοί τους.
Ίσως το πιο κρίσιμο ερώτημα είναι τι θα συμβεί με τις δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους των οποίων τα ονόματα περιλαμβάνονται στους φακέλους που δόθηκαν τώρα στη δημοσιότητα, αλλά δεν θα βρίσκονται στα περίπου δέκα χιλιάδες αναλυτικά δελτία που αναμένονται στον επόμενο γύρο. Για αυτούς δεν θα γίνει ποτέ γνωστό τι και για ποιον ανέφεραν, ή ακόμη και αν έστειλαν ποτέ οποιαδήποτε αναφορά για οποιονδήποτε.
Πηγή: ιστοσελίδα της κυβέρνησης της Ουγγαρίας (πηγή στα Ουγγρικά), Ιστορικό Αρχείο των Υπηρεσιών Κρατικής Ασφάλειας (πηγή στα Ουγγρικά), ATV (πηγή στα Ουγγρικά)