Ο Ελληνοβρετανός φωτογράφος παρουσιάζει μια μεγάλη αναδρομική έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη της Πειραιώς, με πορτραίτα διάσημων προσωπικοτήτων και φωτογραφίες από την Πάρο
Το Μουσείο Μπενάκη παρουσιάζει την πρώτη μεγάλη αναδρομική έκθεση του Platon, του κορυφαίου φωτογράφου πορτρέτων της εποχής μας. Τα αποκαλυπτικά πορτρέτα του Ελληνοβρετανού δημιουργού έχουν κοσμήσει περισσότερα από 30 εξώφυλλα του περιοδικού TIME, συμπεριλαμβανομένου του εξωφύλλου του 2008 με τον Vladimir Putin, ο οποίος είχε ανακηρυχθεί τότε σε Πρόσωπο της Χρονιάς. Η φωτογραφία αυτή απέσπασε το πρώτο βραβείο στον διαγωνισμό World Press Photo.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το 2008, ο Platon εντάχθηκε στο δυναμικό του περιοδικού The New Yorker ως φωτογράφος, αποσπώντας ένα βραβείο Peabody. Εδώ και τέσσερις δεκαετίες οι φωτογραφίες του δημοσιεύονται σε διεθνή μέσα ενημέρωσης, όπως τα Rolling Stone,Vogue και Vanity Fair.
Γνωστός για τη μοναδική του ικανότητα να συνδέεται με τα πρόσωπα που φωτογραφίζει, ο Platon έχει απαθανατίσει περισσότερους παγκόσμιους ηγέτες από οποιονδήποτε άλλον στην ιστορία, μεταξύ των οποίων οι Barack Obama, Bill Clinton, Donald Trump, Vladimir Putin, Muammar Gaddafi, Tony Blair, Μπροστά από τον φακό του έχουν παρελάσει επίσης διάσημοι καλλιτέχνες, ακτιβιστές, καθώς και άνθρωποι του περιθωρίου.
Όλοι αυτοί πρωταγωνιστούν στην πρώτη ενότητα της έκθεσης. Στη δεύτερη ενότητα παρουσιάζεται μια επιλογή φωτογραφιών από την Πάρο, τον τόπο που επισκεπτόταν από μικρός, μέσω των οποίων αποτίει φόρο τιμής στην ελληνική του καταγωγή και τον ελληνικό πολιτισμό.
Η αναδρομική έκθεση του Platon έχει τίτλο «People Power». Ο 58χρονος πολυβραβευμένος φωτογράφος έχει απαθανατίσει εκατοντάδες προσωπικότητες. Έχει βρεθεί δίπλα στην εξουσία πολλές φορές και έχει καταφέρει να αποτυπώσει με αμεσότητα και διεισδυτικότητα το χαρακτήρα τους στα εμβληματικά πορτραίτα του. Η διαδικασία που ακολουθεί είναι πάντα η ίδια. Ολα τα πρόσωπα που φωτογραφίζει κάθονται στο ίδιο κουτί, μπροστά από το ίδιο μονόχρωμο φόντο.
To 2013 ίδρυσε το The People’s Portfolio, έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό αφιερωμένο στην ανάδειξη όσων υπερασπίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα σε όλο τον κόσμο.
Μια μέρα πριν τα εγκαίνια της έκθεσης, τον συναντήσαμε στο Μουσείο Μπενάκη και μιλήσαμε μαζί του για τη φωτογραφία, για την Ελλάδα και τις Λεύκες της Πάρου, που έχει στην καρδιά του, για την επαφή του με τους μεγάλους ηγέτες, για το τι σημαίνει να απαθανατίζεις διάσημους και καθημερινούς ανθρώπους.
-Ποιο είναι το στοιχείο που σας τράβηξε στη φωτογραφία; Τι σας προσέφερε η συγκεκριμένη τέχνη;
Νομίζω ότι το πιο όμορφο πράγμα στη δουλειά μου είναι ότι έχει να κάνει με τις ανθρώπινες σχέσεις. Δεν είναι η φωτογραφική μηχανή, δεν είναι η τεχνική, είναι η ικανότητα να συνδέεσαι με τους ανθρώπους. Ξεκίνησα να φωτογραφίζω στην Πάρο, πριν από 40 χρόνια. Αυτές ήταν οι πρώτες μου φωτογραφίες, μερικές από αυτές, που εκτίθενται εδώ. Κάθε χρόνο επέστρεφα στην Πάρο. Και καθώς βελτιωνόμουν ως φωτογράφος, επέστρεφα ξανά και ξανά. Έτσι έμαθα να φωτογραφίζω και να συνδέομαι με τους ανθρώπους.
Οι Έλληνες της Πάρου με έμαθαν τις ανθρώπινες σχέσεις και να κατανοώ πώς λειτουργεί ο χαρακτήρας. Έτσι μπόρεσα στη συνέχεια να ταξιδέψω σε όλο τον κόσμο και να φωτογραφίσω πολλούς ισχυρούς ανθρώπους, επειδή η ελληνική μου καταγωγή με έμαθε να δημιουργώ σχέσεις και να συνδέομαι. Οι Έλληνες είναι πραγματικά καλοί στο να δημιουργούν σχέσεις. Δεν φοβούνται να τείνουν το χέρι της φιλίας. Υπάρχει αυτή η βαθιά πίστη στη φιλοξενία. Έτσι, όταν βρίσκομαι στον Λευκό Οίκο, στην Ντάουνινγκ Στριτ, στο Κοινοβούλιό σας ή στο Κρεμλίνο, μπορώ να αξιοποιήσω αυτή την υπέροχη ελληνική ιδιότητα του να τείνω το χέρι και να συνδέομαι.
Δεν πρέπει ποτέ να κρίνεις κανέναν. Πρέπει πάντα να είσαι περίεργος. Πρέπει λοιπόν να αποφεύγουμε την κρίση και να επαναφέρουμε την περιέργεια. Διότι όταν νιώθεις περιέργεια για κάποιον, ανακαλύπτεις τόσα πολλά πράγματα. Όταν κρίνουμε κάποιον, περιορίζουμε την ικανότητά μας να μαθαίνουμε. Η περιέργεια, λοιπόν, ανοίγει την πόρτα. Και δεν είναι δική μου δουλειά να κρίνω. Αυτό θα το κάνει η ιστορία.Φωτογραφίζω λοιπόν όλους αυτούς τους ισχυρούς, πολύ διάσημους ανθρώπους.
Σε αυτήν την αίθουσα, κανείς δεν είναι διάσημος. Κανείς δεν είναι πλούσιος. Κανείς δεν είναι ισχυρός, αλλά είναι πλούσιοι στην καρδιά. Και σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτοί οι άνθρωποι έχουν κατακτήσει την τέχνη της ζωής. Και πολλοί ισχυροί άνθρωποι που έχω φωτογραφίσει, δεν την έχουν κατακτήσει. Γι’ αυτό, για μένα, αυτή είναι η καρδιά όσων κάνω και ήθελα να την φέρω πίσω στην Ελλάδα για να πω «ευχαριστώ» που μου δώσατε αυτή την όμορφη ζωή. Είναι, λοιπόν, πραγματικά ένα ερωτικό ποίημα για την Ελλάδα.
Τι προσπαθείτε να συλλάβετε από τους ανθρώπους που φωτογραφίζετε;
Ο κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός, ο καθένας είναι απολύτως μοναδικός. Εκεί στο βάθος αυτής της αίθουσας, υπάρχει μια φωτογραφία ενός πέτρινου τοίχου από την Πάρο. Και θυμάμαι ότι όταν φωτογράφιζα τον τοίχο ήρθε προς το μέρος μου ένας αγρότης, ένας ηλικιωμένος άνδρας. Μου είπε: «Ξέρεις, έχτισα αυτόν τον τοίχο με τα χέρια μου όταν ήμουν νέος». Είπε ότι κάθε πέτρα είναι απολύτως μοναδική. Δεν υπάρχουν δύο πέτρες ίδιες. Και λέει: «Αυτό που κάνω είναι να παίρνω δύο διαφορετικά σχήματα και να τα ενώνω ώστε να λειτουργούν αρμονικά. Και όταν χτίζω έναν τοίχο με όλες αυτές τις διαφορετικές πέτρες να συνεργάζονται, ο τοίχος γίνεται ισχυρός». Και μετά είπε: «Μακάρι οι άνθρωποι να μπορούσαν να είναι σαν αυτές τις πέτρες».
Έτσι, όταν φωτογραφίζω ανθρώπους, είναι όλοι μοναδικοί. Δεν υπάρχουν δύο πρόεδροι ίδιοι, δεν υπάρχουν δύο πρωθυπουργοί ίδιοι. Δεν υπάρχουν δύο ηθοποιοί ίδιοι. Ο καθένας είναι διαφορετικός. Ο αγρότης είναι διαφορετικός, η σύζυγος του αγρότη είναι διαφορετική. Και αυτό είναι το συναρπαστικό στη δουλειά μου: να ανακαλύπτω τι κρύβεται μέσα στο μυαλό και στην ψυχή κάποιου, να συλλαμβάνει ένα κομμάτι από τη μοναδικότητα και τη διαφορετικότητά του. Είναι όμορφη ζωή, όταν ανακαλύπτεις μοναδικούς ανθρώπους.
Έχετε φωτογραφίσει πολλούς γνωστούς ηγέτες από όλο τον κόσμο. Πώς τους ξεκλειδώνετε; Πώς αποτυπώνετε τον ψυχισμό τους και την εξουσία, στα πορτραίτα σας;
Νομίζω ότι η εξουσία είναι κάτι πολύ δύσκολο στη ζωή. Νομίζω ότι είναι πολύ επικίνδυνη. Είναι σαν την ιστορία του Ίκαρου. Αν πετάξεις πολύ κοντά στον ήλιο, θα σε σκοτώσει. Και η εξουσία είναι σαν τον ήλιο. Σε παρασύρει. Σε κάνει να θέλεις να πλησιάζεις όλο και πιο κοντά. Πιστεύω ότι είναι πολύ επικίνδυνη, αλλά εγώ είμαι ουσιαστικά απρόσβλητος από την εξουσία. Δεν σημαίνει τίποτα για μένα. Έτσι, από πολλές απόψεις, επειδή δεν θέλω καμία εξουσία. Αυτό μου δίνει ελευθερία. Και μπορώ να αντιμετωπίζω όλους με τον ίδιο σεβασμό. Δεν έχει καμία διαφορά για μένα αν φωτογραφίζω τον Ίλον Μασκ, τον πλουσιότερο άνθρωπο στον κόσμο, ή έναν άστεγο, που είναι ο φτωχότερος άνθρωπος στον κόσμο. Για μένα, είναι δύο άνθρωποι. Και οι δύο κάθονται μπροστά από την κάμερά μου και μιλάω και στους δύο και τους αντιμετωπίζω με τον ίδιο τρόπο.
Έτσι, η εξουσία για μένα είναι μια ψευδαίσθηση. Δεν υπάρχει καν. Μου δίνει ελευθερία. Οπότε, όταν έχεις να κάνεις με ανθρώπους που έχουν εξουσία, αν είσαι σε θέση να είσαι αυθεντικός μαζί τους και να μένεις πιστός στον εαυτό σου, αυτό αλλάζει τη δυναμική. Δεν υποκλίνομαι μπροστά τους, τους μιλάω. Τους κάνω απλές, συνηθισμένες ερωτήσεις. Δεν τους ρωτώ για πολιτική ή χρήματα. Τους μιλάω για τον πολιτισμό. Μίλησα στον Πρόεδρο Πούτιν για τους Beatles. Με τον Ντόναλντ Τραμπ μιλήσαμε για τον Έλβις Πρίσλεϊ. Ο πολιτισμός είναι ένας εξαιρετικός τρόπος για να διερευνήσεις, να δεις πώς σχετίζεται κάποιος με τον πολιτισμό. Το βρίσκω πολύ αποκαλυπτικό.
Ποιός ήταν αυτός που σας έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση μέχρι σήμερα;
Πολλοί άνθρωποι. Ο Πούτιν μου είναι αξέχαστος. Ήταν η πρώτη φορά που βίωσα αυτό το επίπεδο εξουσίας. Αλλά, έχω φωτογραφίσει έξι προέδρους των ΗΠΑ και ο καθένας από αυτούς αποτέλεσε μια ιστορική στιγμή, συμπεριλαμβανομένου και του πιο πρόσφατου, που είναι ο Ντόναλντ Τραμπ. Φωτογράφισα τον Ντόναλντ Τραμπ την επομένη μέρα της εκλογικής του νίκης, το 2017. Τον φωτογράφισα ξανά όταν βγήκε για δεύτερη φορά πρόεδρος το 2025. Η δεύτερη είναι η στιγμή που γίνεται πραγματικά ο πιο ισχυρός άνθρωπος στον κόσμο. Το ένιωσα αυτό.
Αλλά υπάρχουν και άλλες μαγικές στιγμές, όπως η συνεργασία μου με τον Prince ή τον Μοχάμεντ Άλι. Ο Μοχάμεντ Άλι ήταν πολύ άρρωστος, όταν τον φωτογράφισα. Ήταν προς το τέλος της ζωής του. Και έπασχε από τη νόσο του Πάρκινσον, που σε κάνει να τρέμεις. Όμως ήταν αποφασισμένος να σηκώσει ξανά τα χέρια του σαν μποξέρ. Και ήταν η τελευταία φορά που το έκανε αυτό. Νομίζω ότι πέθανε λίγους μήνες μετά τη φωτογράφιση. Έτσι, απαθανάτισα την τελευταία μαγική στιγμή «ανυπακοής» αυτού του μεγάλου άνδρα. Μερικές φορές απαθανατίζεις κάποιον στην αρχή του ταξιδιού του και άλλες φορές τον απαθανατίζεις στο τέλος της διαδρομής του, και οι δύο στιγμές αφηγούνται μια διαφορετική ιστορία.
Ο Πρόεδρος Ομπάμα, για παράδειγμα, την πρώτη φορά που τον φωτογράφισα, ήταν πριν γίνει πρόεδρος. Είχε μόλις ανακοινώσει ότι θα ήταν υποψήφιος για την προεδρία. 24 λεπτά πριν από τη φωτογράφισή μου. Έτσι, η φωτογραφία μου αποτυπώνει την πρώτη στιγμή που ξεκινά το ταξίδι του προς την κορυφή, χωρίς να ξέρει αν θα πετύχει. Είναι λοιπόν πολύ ενδιαφέρον να βλέπεις κάποιον στην αρχή του ταξιδιού του. Ναι, είναι τόσες πολλές σημαντικές στιγμές.
Έχω περάσει υπέροχες στιγμές με υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Έχω ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο, ήμουν στην Αιγυπτιακή Επανάσταση, στο Κονγκό, στη Βιρμανία, στη Ρωσία. Αυτές οι εμπειρίες ήταν πολύ ισχυρές για μένα, επειδή οι άνθρωποι έχουν πραγματικά πληγωθεί από τη ζωή και μου έμαθαν τι σημαίνει θάρρος και μου έμαθαν τι σημαίνει συμπόνια. Αλλά για να είμαι ειλικρινής, συνεχίζω να επιστρέφω στις ρίζες μου, στο μέρος από όπου ξεκίνησα, την Ελλάδα.
Οι εμπειρίες μου με την Ελλάδα έχουν να κάνουν με την καρδιά. Και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο αυτή η αίθουσα με τις ελληνικές μου φωτογραφίες αποτελεί το επίκεντρο της έκθεσής μου. Διότι, καθώς περιηγείστε στην έκθεση, θα βιώσετε τον θόρυβο της εποχής μας, την ενέργεια. Θα δείτε διάσημους ανθρώπους, θα δείτε αμφιλεγόμενους ανθρώπους, μερικούς θα τους αγαπήσετε ως ήρωες, άλλους θα τους μισήσετε. Έχουν κάνει κακά πράγματα στην κοινωνία.
Η δουλειά μου δεν είναι να εξυμνώ όλους. Αλλά να κρατήσω έναν καθρέφτη μπροστά στην κοινωνία και να πω: «Αυτό συμβαίνει στον κόσμο αυτή τη στιγμή» και ας κάνουμε μια συζήτηση γι’ αυτό. Ας το συζητήσουμε με σεβασμό. Αλλά στη συνέχεια, στη μέση της έκθεσης, μπαίνετε σε αυτό το δωμάτιο, και είναι σαν το εσωτερικό της Ακρόπολης. Εδώ μέσα υπάρχει γαλήνη. Οι τοίχοι αλλάζουν χρώμα από σκούρο γκρι σε λευκό, και η καρδιά σου ανοίγει, το μυαλό σου ανοίγει. Και είναι ένας χώρος ηρεμίας, και είναι ένας χώρος αλήθειας. Και θέλω οι άνθρωποι, θέλω ο ελληνικός λαός να περπατήσει σε αυτή την αίθουσα και να δει πόσο όμορφη είναι πραγματικά η κουλτούρα μας.
Η Πάρος έχει κομβική θέση στη δουλειά σας. Τι σας έμαθε το νησί και οι άνθρωποί του;
Το πρώτο πράγμα που μου έρχεται στο μυαλό είναι φιλοξενία, εμπιστοσύνη. Όταν μεγάλωνα στο χωριό Λεύκες, στα βουνά, δεν είχαμε ηλεκτρικό ρεύμα. Υπήρχε μόνο μία τηλεφωνική γραμμή σε ολόκληρο το χωριό και αυτή βρισκόταν στο ταχυδρομείο. Και όλες οι γιαγιάδες συνήθιζαν να ακούνε τη συνομιλία σου. Και μέχρι να τελειώσεις το σημαντικό σου τηλεφώνημα και να γυρίσεις στο σπίτι σου, όλοι στο χωριό γνώριζαν τις υποθέσεις σου. Αυτά ήταν τα πρώτα social media. Οπότε μπορείτε να φανταστείτε πώς είναι για μένα που προέρχομαι από εκείνο το περιβάλλον, να κάνω συζητήσεις με τον Ίλον Μασκ, τον Μαρκ Ζάκερμπεργκ, να συναναστρέφομαι όλους τους γίγαντες της τεχνολογίας της εποχής μας.
Αλλά αυτό από το οποίο προέρχομαι ήταν ένα όμορφο περιβάλλον. Ήταν σκληρές και δύσκολες συνθήκες. Δεν ήταν εύκολη ζωή και δεν είμαι εδώ για να τη ρομαντικοποιήσω, γιατί ξέρω πόσο σκληρή ήταν η ζωή για αυτούς τους ανθρώπους. Αν είσαι αγρότης, δεν είσαι πλούσιος, δουλεύεις τη γη και αυτό φαίνεται από το δέρμα σου, από τον ήλιο που σε χτυπάει συνεχώς. Αλλά είναι μια ζωή συνδεδεμένη με το περιβάλλον και την κοινότητά σου.
Και από πολλές απόψεις, στη σημερινή κοινωνία, στη νεωτερικότητα, έχουμε χάσει τη σύνδεση με το περιβάλλον μας και με τους ανθρώπους που είναι γείτονές μας. Όταν ήμουν παιδί, όλα τα παιδιά έπαιζαν στο δρόμο και ένιωθαν ασφαλή, επειδή κάθε γείτονας πρόσεχε τα παιδιά, ακόμα κι αν δεν ήταν δικά του. Έτσι, όλοι προστατεύονταν. Και δεν έδιωχναν μακριά τους ηλικιωμένους. Δεν τους απομάκρυναν. Οι ηλικιωμένοι έχαιραν σεβασμού, οι υπόλοιποι απευθύνονταν σε αυτούς για καθοδήγηση, επειδή γνώριζαν τα σκαμπανεβάσματα της ζωής.
Στη σημερινή κοινωνία, οι ηλικιωμένοι έχουν καταστεί από πολλές απόψεις ένα βάρος και μιλάμε για τα προβλήματα που δημιουργεί η παρουσία τους. Αυτό είναι τρομερό. Στην κοινότητα όπου μεγάλωσα, οι ηλικιωμένοι ήταν ξεχωριστοί. Τους σεβόταν ο κόσμος. Έτσι, έβλεπες τον κύκλο της ζωής, από τα παιδιά μέχρι τους ηλικιωμένους. Και καταλάβαινες πώς θα είναι η ζωή, γιατί την έβλεπες μπροστά σου σαν θεατρική παράσταση. Και καταλάβαινες επίσης τον κύκλο της φύσης. Οι εποχές αποτελούσαν πολύ πιο ουσιαστικό μέρος του ρυθμού της ζωής, αν ήσουν αγρότης ή ψαράς. Ξεχώριζες τη μέρα από τη νύχτα, το πρωί από το βράδυ. Το μεσημέρι είχε ζέστη, το απόγευμα όλα ηρεμούσαν και τη νύχτα όλοι ξεκουράζονταν. Ο κύκλος της ζωής, ο κύκλος των εποχών, ο κύκλος της ημέρας, όλα αυτά είναι τα όμορφα πράγματα που παραμένουν στην καρδιά μου.
Όταν ταξιδεύω ανά τον κόσμο, βρίσκομαι σε αεροδρόμια, σε αυτοκίνητα κι είμαι απομακρυσμένος από τη φύση και τους γείτονες που γνωρίζω και την οικογένειά μου. Και μερικές φορές βρίσκομαι σε επικίνδυνες καταστάσεις. Μας έχουν πυροβολήσει, ή μας κυνηγήσει η μυστική αστυνομία. Είμαι λοιπόν τόσο μακριά από όλα αυτά που βιώνω στην Ελλάδα. Γι’ αυτό επιστρέφω στην Πάρο κάθε χρόνο για να επανασυνδεθώ με τον εαυτό μου και να πω: «Από εδώ κατάγομαι. Είμαι τυχερός που το έχω αυτό στην καρδιά και στο μυαλό μου, και πόσο τυχερή είναι η Ελλάδα που το έχει αυτό στην κληρονομιά μας.
Πρέπει να αγκαλιάσουμε τη νεωτερικότητα, πρέπει να αγκαλιάσουμε την τεχνολογία. Όλοι θέλουμε καλύτερα πράγματα στη ζωή, όλοι θέλουμε υλικές ανέσεις, αλλά δεν πρέπει να χάσουμε τον πολιτισμό μας και να ανταλλάξουμε την πραγματική ανθρώπινη συντροφικότητα για κάτι τεχνητό.
Γιατί ονομάσατε την αναδρομική σας έκθεση People power; Έχουν οι απλοί άνθρωποι, οι λαοί σήμερα την εξουσία, την ισχύ;
Στην πραγματικότητα, είναι μια υπενθύμιση για όσους δεν είναι πλούσιοι και διάσημοι, ότι στην πραγματικότητα η εξουσία βρίσκεται στα χέρια των απλών ανθρώπων. Θεωρητικά, οι πολιτικοί είναι οι υπηρέτες μας. Βρίσκονται εκεί για να μας φροντίζουν και να μας βοηθούν. Όμως, μερικές φορές αυτό αντιστρέφεται και εμείς καταλήγουμε να τους υπηρετούμε. Πρέπει να το αλλάξουμε αυτό. Πιστεύω λοιπόν ότι αυτή η έκθεση θέτει ένα ερώτημα. Δεν δίνει απάντηση. Τι είναι η εξουσία; Και ποιος πρέπει να την έχει;
Νομίζω ότι υπάρχει ένα μεγάλο κίνημα σε όλο τον κόσμο, όπου οι άνθρωποι αμφισβητούν πλέον την εξουσία. Και πιστεύω ότι αυτό είναι κάτι υγιές. Εννοώ, το όνομά μου είναι Πλάτων. Υπάρχει ένας Πλάτων που πάντα έθετε ερωτήσεις. Ποτέ δεν έδινε απαντήσεις. Τι είναι σωστό; Τι είναι λάθος; Τι είναι δίκαιο; Τι δεν είναι δίκαιο; Να είστε σκεπτικοί απέναντι στο αίσθημα της βεβαιότητας. Μερικές φορές το να λες «Δεν ξέρω» έχει επίσης πολλή δύναμη.
Σήμερα, όλοι θέλουν να δείξουν ότι έχουν την απάντηση, αλλά οι πραγματικά ισχυροί άνθρωποι είναι εκείνοι που έχουν την αυτοπεποίθηση να πουν: «Δεν ξέρω». Χρειάζεται θάρρος για να το παραδεχτεί κανείς αυτό. Αυτή είναι πραγματικά η αλήθεια. Κανείς από εμάς δεν ξέρει τι θα φέρει το μέλλον. Πιστεύω λοιπόν ότι η δύναμη ανήκει στον λαό. Και αυτή η έκθεση θέτει πολύ σημαντικά ερωτήματα σχετικά με την εξουσία και θέλω οι άνθρωποι να περιηγηθούν και να συζητήσουν ποιος είναι πραγματικά πιο ισχυρός.
Μερικές από τις φωτογραφίες μου απεικονίζουν ανθρώπους που δεν είναι διάσημοι, ειδικά στον χώρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι οποίοι όμως έχουν συμβάλει στην αλλαγή της ιστορίας. Αυτό είναι πραγματικά κάτι για το οποίο νιώθω πολύ τυχερός που το έκανα. Επειδή δεν ήταν για κάποιον διάσημο, ήταν με έναν άστεγο. Δημιούργησα όμως μια εικόνα που ήταν πολύ δυνατή και ισχυρή και άλλαξε τον τρόπο που σκέφτονται οι άνθρωποι στην κοινωνία. Τι είναι λοιπόν η εξουσία και ποιος την κατέχει; Νομίζω ότι αυτό είναι το ερώτημα.
Είστε ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένος σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Δίνετε συχνά φωνή σε ανθρώπους που αγωνίζονται γι’ αυτά.
Είμαι ένας πολιτιστικός προβοκάτορας. Χρησιμοποιώ τις φωτογραφίες μου για να υποκινήσω και να προκαλέσω μια σεβαστή συζήτηση στην κοινωνία. Δεν είμαι εδώ για να πουλήσω κανέναν. Ξέρω ότι υπάρχουν πολλοί διάσημοι κινηματογραφικοί αστέρες σε αυτή την έκθεση, αλλά δεν σας τους πουλάω. Απλώς δείχνω ότι αυτοί είναι οι άνθρωποι που διαμορφώνουν τον πολιτισμό μας. Οι πολιτικοί είναι αυτοί που διαμορφώνουν την πολιτική μας, και οι υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι αυτοί που διαμόρφωσαν τη συνείδησή μας. Και όλα αυτά τα διαφορετικά στοιχεία στροβιλίζονται συνεχώς στο μυαλό μας. Έτσι, υπάρχει ένας τοίχος στην έκθεση όπου βρίσκονται όλοι οι ηγέτες του κόσμου, και απέναντί τους βρίσκονται όλοι οι υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Έχουμε, λοιπόν, τους ανθρώπους που κατέχουν την απόλυτη εξουσία και τους ανθρώπους που έχουν στερηθεί την εξουσία. Αυτοί συνομιλούν μεταξύ τους στην έκθεση. Είναι ένας κλασικός πλατωνικός διάλογος μεταξύ φτωχών και πλουσίων, ισχυρών και αδύναμων, διάσημων και παραμελημένων, και όλοι συνομιλούν μεταξύ τους σε αυτή την έκθεση. Γι’ αυτό, για μένα, το μεγαλύτερο προνόμιο είναι ότι έχω ένα κουτί στο οποίο κάθονται όλοι. Δεν είναι πολύ μεγάλο. Είναι ένα ξύλινο κουτί. Δεν είναι καν καρέκλα. Και περισσότεροι ηγέτες του κόσμου έχουν καθίσει σε αυτό το κουτί από ό,τι σε οποιαδήποτε καρέκλα στην ιστορία μέχρι σήμερα. Αλλά αυτό δεν είναι το ενδιαφέρον σε αυτό.
Το ενδιαφέρον είναι ότι όλοι οι υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν επίσης καθίσει σε αυτό το κουτί. Μπορείτε λοιπόν να φανταστείτε πόσο ενδυναμωμένοι αισθάνονται; Φανταστείτε ότι είστε μέλος των Pussy Riot και έχετε φυλακιστεί στη Σιβηρία για δύο χρόνια λόγω των διαδηλώσεών σας για τα δικαιώματα των γυναικών και τα δικαιώματα της LGBTQ κοινότητας, και κάθεστε στο ίδιο κάθισμα στο οποίο έχει ήδη καθίσει ο Πρόεδρος Πούτιν. Αυτή είναι μια πραγματικά ενδιαφέρουσα δυναμική και έχω δει ανθρώπους από την κοινότητα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων να νιώθουν ενδυναμωμένοι. Επειδή τώρα τους ακούν και τους βλέπουν.
Και τους υπόσχομαι ότι θα μεταφέρω τις ιστορίες τους στον κόσμο με σεβασμό. Και θα βάλω τα δυνατά μου για να διασφαλίσω ότι η αξιοπρέπειά τους θα διατηρηθεί με το μέγιστο σεβασμό. Γι’ αυτό με ενδιαφέρει βαθιά ο τρόπος με τον οποίο μεταφέρονται οι ιστορίες και πώς φτάνουν στον κόσμο. Ο δημόσιος διάλογος. Και ακόμη και αυτή η έκθεση αποτελεί μια ακόμη ευκαιρία για αυτές τις ιστορίες ανθρωπίνων δικαιωμάτων να φτάσουν σε όλο και περισσότερους ανθρώπους.
Αυτοσχεδιάζετε στις φωτογραφίες σας ή είναι όλα είναι σχεδιασμένα και προαποφασισμένα;
Τίποτα δεν είναι σκηνοθετημένο. Τίποτα. Υπάρχει ένα λευκό φόντο. Υπάρχει το κουτί πάνω στο οποίο κάθονται όλοι. Και αυτό είναι όλο. Δεν έχω ιδέα τι θα συμβεί, γιατί δεν έχω γνωρίσει ακόμα το άτομο. Είναι μια συνεργασία 50-50 με αυτούς που θα βρεθούν απέναντί μου. Και όταν κάποιος κάθεται μπροστά στην κάμερά μου, ίσως να είχε ένα πολύ άσχημο πρωινό. Και μπορεί να είναι πραγματικά καλός άνθρωπος, αλλά μπορεί να είναι πολύ δύσκολος μαζί μου επειδή είχε μια πολύ άσχημη εμπειρία. Και είναι ταραγμένος ως άνθρωπος. Ή μπορεί να είναι κάποιος που έχει κάνει κακά πράγματα στη ζωή του, αλλά να είναι πολύ γοητευτικός. Η ανθρώπινη φύση είναι πολύ περίπλοκη.
Και έτσι εκ των προτέρων δεν ξέρω ποτέ τι θα βιώσω και αυτό είναι το συναρπαστικό. Και μερικές φορές φωτογραφίζω το ίδιο άτομο πολλές φορές στη ζωή του. Και είναι πολύ διαφορετικό κάθε φορά. Ξέρετε, φωτογράφισα τον Νετανιάχου δύο φορές. Την πρώτη φορά ήταν περιτριγυρισμένος από άλλους ηγέτες του κόσμου στα Ηνωμένα Έθνη. Οπότε εμφανιζόταν ως πολιτικός. Και μου έλεγε συνεχώς: «Platon, κάνε με να φαίνομαι καλός». Αλλά την επόμενη φορά που τον φωτογράφισα ήταν μετά το θάνατο του πατέρα του. Και ήταν πολύ συντετριμμένος. Συναισθηματικά, ήταν θυμωμένος με τη ζωή. Ήταν αδύναμος, γιατί χωρίς τη δύναμη του πατέρα του, ένιωθε πολύ ευάλωτος. Και συνειδητοποίησα ότι όταν είναι ευάλωτος, είναι και ευμετάβλητος. Οπότε, ίδιο λευκό φόντο, ίδιο κοστούμι, ίδιος άνθρωπος, διαφορετικός χαρακτήρας ή φάση της ζωής του. Τα πάντα λοιπόν εξαρτώνται από τις περιστάσεις.
Ζούμε στην εποχή της ταχύτητας. Εσείς όμως ασχολείστε με μια τέχνη που παγώνει τον χρόνο. Πώς αισθάνεστε γι’ αυτό;
Ο χρόνος είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα έννοια. Φυσικά, δεν μπορείς πραγματικά να σταματήσεις τον χρόνο. Ζούμε σε μια ιστορική περίοδο, όπου η τεχνολογία εξελίσσεται με τόσο γρήγορους ρυθμούς. Νομίζω ότι όλοι νιώθουμε λίγο μοναξιά, ενώ ταυτόχρονα είμαστε διασπασμένοι σε δεκάδες πράγματα και ταυτόχρονα δεχόμαστε χιλιάδες ερεθίσματα, τόσες πολλές πληροφορίες. Υπάρχει τόσος θόρυβος που δεν έχουμε πια ούτε πέντε λεπτά, όταν περιμένουμε ένα ταξί ή ένα λεωφορείο, για να καθίσουμε απλά και να σκεφτούμε τι θα κάνουμε. Βγάζουμε το κινητό μας και σκρολάρουμε, κοιτάζουμε τις ενημερώσεις. Δείτε πόσοι είναι για φαγητό με την οικογένειά τους ή τους αγαπημένους τους και κολλάνε στα κινητά τους, ενώ βρίσκονται μπροστά στο πρόσωπο που αγαπούν πραγματικά.
Αυτό λοιπόν είναι ένα άλλο μεγάλο ερώτημα που θέτω στη δουλειά μου: πρέπει να επιβραδύνουμε ξανά και πρέπει να ανακτήσουμε τον έλεγχο της ζωής μας και να κατακτήσουμε την τέχνη του να ζούμε. Γι’ αυτό, ξαναγυρίζω στην Ελλάδα, γιατί αυτοί οι άνθρωποι ζούσαν, πριν από τη νεωτερικότητα, πριν από το διαδίκτυο, σε μια εποχή που όλοι ζούσαν τη στιγμή, για καλό ή για κακό. Αν είχες μια πραγματικά άσχημη μέρα, την ένιωθες πραγματικά. Και αν είχες μια καλή μέρα, το απολάμβανες. Ήμουν, λοιπόν, 200% ζωντανός. Αλλά τώρα όλα είναι κατά κάποιον τρόπο στο 20%, γιατί το υπόλοιπο ποσοστό είναι απόσπαση της προσοχής.
Η φωτογραφία λοιπόν πράγματι παγώνει μια στιγμή ως τεκμήριο. Και πολλοί από τους ανθρώπους, ακόμη και σε αυτή την έκθεση, δεν ζουν πια, ειδικά οι ηλικιωμένοι. Έχουν φύγει όλοι. Αλλά ο χαρακτήρας τους, κατά κάποιον τρόπο, παραμένει ζωντανός στις φωτογραφίες μου. Λοιπόν, αυτό που βλέπετε είναι μια αδύναμη προσπάθεια να σταματήσω τον χρόνο.
Δεν μπορώ πραγματικά να σταματήσω τον χρόνο, αλλά ίσως μπορώ να δημιουργήσω μια στιγμή παύσης, όπου οι άνθρωποι ηρεμούν, σταματούν και σκέφτονται τις δικές τους ζωές. Και θα έρθει μια στιγμή που, ως ηλικιωμένοι, θα κοιτάξουμε πίσω στη ζωή μας και θα θέσουμε στον εαυτό μας το μεγάλο ερώτημα: “Τι έκανα σωστά; Τι έκανα λάθος;” Και θα έχουμε κάνει λάθη, αλλά ελπίζω να κάνουμε λιγότερα λάθη.
Υπάρχει κάποιο πρόσωπο που ονειρεύεστε να απαθανατίσετε; Και ποιον φωτογράφο θα επιλέγατε να σας απαθανατίσει;
Λοιπόν, δεν κατάφερα ποτέ να φωτογραφίσω τη Βασίλισσα Ελισάβετ, και αυτό με στενοχώρησε πολύ. Της έγραψα και μου απάντησε, και της είπα: «Μεγαλειότατη, η Βασίλισσά μου μου διαφεύγει». Μου απάντησε λέγοντας: «Λοιπόν, είμαι πολύ απασχολημένη αυτή τη στιγμή, αλλά είσαι στη λίστα του παλατιού». Έτσι, ήμουν πολύ αισιόδοξος, αλλά τελικά δεν έγινε. Λυπήθηκα πολύ που πέθανε πριν προλάβω να τη φωτογραφίσω.
Θέλω να φωτογραφίσω τον Πολ ΜακΚάρτνεϊ, και δεν το έχω κάνει ποτέ. Είμαι τεράστιος θαυμαστής των Beatles. Ο γιος μου λέγεται Jude. Το σκυλί μου λέγεται Sergeant Pepper. Είμαι φανατικός των Beatles. Οπότε, μόλις φωτογραφίσω τον Πολ ΜακΚάρτνεϊ, θα αποσυρθώ (γέλια). Αλλά ποτέ δεν ξέρεις πραγματικά ποιον θα φωτογραφίσεις. Αυτή είναι η αλήθεια. Και αυτό είναι στην πραγματικότητα η μαγεία. Ποτέ δεν ξέρω τι θα ακολουθήσει. Εννοώ, πριν από δύο εβδομάδες, φωτογράφισα τη Cher. Και ποτέ δεν πίστευα ότι θα περνούσα ένα απόγευμα μαζί της. Είναι λοιπόν κάτι μαγικό, είναι πάντα μια έκπληξη.
Όλοι με ρωτούν ποιος θα ήθελα να με φωτογραφίσει. Στην πραγματικότητα, είμαι παρών σε όλες τις φωτογραφίες μου. Εννοώ, κάθε μία από τις φωτογραφίες μου αποτελείται κατά 50% από εμένα. Είναι 50% το θέμα μου, 50% εγώ. Και είναι μια συνεργασία. Οπότε, ό,τι συνέβη σε εκείνη τη φωτογραφία, είμαι μέρος του. Και αν κοιτάξετε πραγματικά προσεκτικά όλα τα πορτρέτα που τραβάω, αν κοιτάξετε στα μάτια του καθενός, υπάρχει μια μικρή αντανάκλαση του φωτός και στο κάτω μέρος της αντανάκλασης, υπάρχει ένα μικρό μαύρο σχήμα.
Αυτό είναι το κεφάλι μου, είναι μια αντανάκλαση. Οπότε, στην πραγματικότητα, είμαι σε κάθε ένα από αυτά τα πορτρέτα. Αν κοιτάξετε προσεκτικά, μπορείτε να το βρείτε. Οπότε, έχω ήδη φωτογραφηθεί αρκετά. Δεν θέλω άλλο (γέλια)
Η αναδρομική έκθεση φωτογραφίας «People Power» του Platon στο Μουσείο Μπενάκη της Πειραιώς διαρκεί μέχρι τις 31 Ιανουαρίου
To ντοκιμαντέρ του Netflix για το έργο του Platon
ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ
Πειραιώς 138 & Ανδρονίκου, τηλ. 210 3453111
Ωράριο λειτουργίας: Πέμπτη, Κυριακή: 10:00-18:00, Παρασκευή, Σάββατο: 10:00-22:00
Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη: Κλειστά
Τιμή εισιτηρίου έκθεσης: 9, 7 ευρώ