Σε χώρες όπου η ιλαρά είναι ενδημική, ο ιός εξαπλώνεται σε έναν συνεχόμενο κύκλο από άτομο σε άτομο για ένα έτος ή περισσότερο.
Την ιδιότητα της χώρας απαλλαγμένης από την ιλαρά φέρεται να έχουν χάσει οι Ηνωμένες Πολιτείες μετά από 26 χρόνια, καθώς μια επιδημία που ξεκίνησε στο Τέξας στις αρχές του 2025 εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη χώρα.
Οι ΗΠΑ έχουν καταγράψει μέχρι στιγμής φέτος 5.739 κρούσματα ιλαράς, αυξημένα από 2.286 κρούσματα το 2025, σύμφωνα με εργαλείο παρακολούθησης του Πανεπιστημίου Τζονς Χόπκινς (πηγή στα Αγγλικά). Σχεδόν όλα τα κρούσματα αφορούν ανεμβολίαστους ανθρώπους ή άτομα με άγνωστο εμβολιαστικό ιστορικό. Τα πολιτειακά υπουργεία Υγείας αναφέρουν 10 θανάτους που συνδέονται με την ιλαρά το 2026.
Την περασμένη εβδομάδα (πηγή στα Αγγλικά), ομάδα ειδικών από τον Παναμερικανικό Οργανισμό Υγείας (Pan American Health Organization - PAHO) συνεδρίασε για να εξετάσει το καθεστώς των ΗΠΑ ως χώρας που είχε εξαλείψει την ιλαρά. Οι ειδικοί κατέληξαν ότι η ιλαρά έχει πλέον εδραιωθεί στις ΗΠΑ για πρώτη φορά μετά το 2000, όταν η χώρα απέκτησε καθεστώς εξάλειψης.
Η απώλεια του καθεστώτος απαλλαγής από την ιλαρά σημαίνει ότι «δεκαετίες προόδου στη δημόσια υγεία έχουν επισήμως αντιστραφεί», δήλωσε η γιατρός και πρόεδρος της Εταιρείας Λοιμωδών Νοσημάτων της Αμερικής (Infectious Diseases Society of America), Γουέντι Άρμστρονγκ.
Η απόφαση του Παναμερικανικού Οργανισμού Υγείας, η οποία αναμενόταν ευρέως από ειδικούς στις λοιμώδεις νόσους, δημοσιοποιήθηκε αρχικά από την εφημερίδα Wall Street Journal (πηγή στα Αγγλικά).
Αλλά τι σημαίνει καθεστώς εξάλειψης της ιλαράς, πώς το χάνουν οι χώρες και τι ακολουθεί στη συνέχεια;
Πώς χάνουν οι χώρες το καθεστώς εξάλειψης της ιλαράς;
Σε χώρες όπου η ιλαρά είναι ενδημική, ο ιός εξαπλώνεται σε συνεχόμενη αλυσίδα από άνθρωπο σε άνθρωπο για έναν χρόνο ή και περισσότερο.
Σε χώρες που έχουν εξαλείψει την ιλαρά, ο ιός δεν εξαπλώνεται συνεχώς, επειδή επαρκής αριθμός ανθρώπων είναι εμβολιασμένος. Σποραδικές επιδημίες μπορεί ακόμη να εμφανιστούν, συνήθως σε σύνδεση με διεθνή ταξίδια, όμως οι υπηρεσίες δημόσιας υγείας μπορούν να τις περιορίσουν αρκετά γρήγορα.
Μια χώρα χάνει το καθεστώς εξάλειψης εάν η ιλαρά επιστρέψει και συνεχίσει να εξαπλώνεται χωρίς διακοπή για τουλάχιστον ένα έτος, σύμφωνα με τον οργανισμό PAHO. (πηγή στα Αγγλικά) Ο οργανισμός παρακολουθεί αν τα ξεσπάσματα ιλαράς συνδέονται με το ίδιο στέλεχος του ιού, με τον ίδιο γονότυπο και την ίδια γενετική γραμμή.
Οι ΗΠΑ ανακηρύχθηκαν απαλλαγμένες από την ιλαρά το 2000, αφού υλοποίησαν εκτεταμένες εκστρατείες εμβολιασμού και δημιούργησαν πρόγραμμα που παρείχε δωρεάν εμβόλια σε εκατομμύρια παιδιά.
Ωστόσο μια επιδημία στο Δυτικό Τέξας στις αρχές του 2025 έκτοτε εξαπλώθηκε σε άλλες πολιτείες, με στενά συγγενείς ιούς να μολύνουν ανθρώπους στη Γιούτα ακόμη και τον Μάιο του 2026, σύμφωνα με ανάλυση από την ιστοσελίδα ProPublica (πηγή στα Αγγλικά). Αυτή η αλυσίδα μετάδοσης είναι πιθανό να κόστισε στις ΗΠΑ το καθεστώς απαλλαγής από την ιλαρά, γεγονός που σημαίνει ότι η νόσος πλέον θεωρείται ενδημική στη χώρα.
Ποιες άλλες χώρες έχουν χάσει το καθεστώς απαλλαγής από την ιλαρά;
Οι ΗΠΑ δεν είναι η μόνη χώρα. Ο βόρειος γείτονάς τους, ο Καναδάς, έχασε το καθεστώς απαλλαγής από την ιλαρά το 2025, μέσα σε επιδημία που προκάλεσε πάνω από 6.400 κρούσματα (πηγή στα Αγγλικά) σε 10 επαρχίες και εδάφη.
Τον Ιανουάριο, έξι χώρες στην ευρωπαϊκή περιφέρεια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, η Αρμενία, η Αυστρία, το Αζερμπαϊτζάν, η Ισπανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και το Ουζμπεκιστάν, έχασαν το καθεστώς απαλλαγής από την ιλαρά, μετά την αύξηση των κρουσμάτων το 2024.
Η ιλαρά θεωρούνταν ήδη ενδημική στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Πολωνία, τη Ρουμανία και σε ορισμένες ακόμη χώρες στην Ευρώπη και την Κεντρική Ασία. Στην περιφέρεια καταγράφηκαν σχεδόν 34.000 κρούσματα ιλαράς το 2025, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. (πηγή στα Αγγλικά)
Αξιωματούχοι υγείας αναφέρουν ότι τα υποχωρούντα ποσοστά εμβολιασμού δίνουν στην ιλαρά την ευκαιρία να εξαπλωθεί. Η νόσος είναι τόσο μεταδοτική, ώστε τουλάχιστον το 95% μιας κοινότητας πρέπει να είναι εμβολιασμένο για να αποτρέπονται οι επιδημίες. Δύο δόσεις του εμβολίου κατά της ιλαράς παρέχουν έως και 97% προστασία (πηγή στα Αγγλικά) έναντι της νόσου.
Πώς μπορούν οι χώρες να ανακτήσουν το καθεστώς απαλλαγής από την ιλαρά;
Οι ΗΠΑ και άλλες χώρες μπορούν να ανακτήσουν το καθεστώς απαλλαγής από την ιλαρά, εάν διακόψουν τη μετάδοση της νόσου για τουλάχιστον ένα έτος.
Στον Καναδά χρειάστηκε σχεδόν δύο χρόνια για να περιοριστεί η επιδημία που του κόστισε το καθεστώς απαλλαγής από την ιλαρά· ξεκίνησε τον Οκτώβριο 2024 (πηγή στα Αγγλικά) και κηρύχθηκε επίσημα λήξασα τον Οκτώβριο 2026. (πηγή στα Αγγλικά) Για να σταματήσει η μετάδοση, οι τοπικοί υγειονομικοί υπάλληλοι εντόπισαν τα μολυσμένα άτομα και τις επαφές τους, διενέργησαν εργαστηριακούς ελέγχους για να παρακολουθήσουν την εξάπλωση της ιλαράς και προώθησαν τον εμβολιασμό, ανέφερε η υπηρεσία δημόσιας υγείας του Καναδά.
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι υγείας έχουν αναφέρει ότι οι χώρες πρέπει να βελτιώσουν την επιτήρηση των ασθενειών, την ανταπόκριση σε επιδημίες και τις προσπάθειες προσέγγισης ανεπαρκώς εμβολιασμένων κοινοτήτων.
Στις ΗΠΑ, η Άρμστρονγκ κάλεσε την κυβέρνηση να χρηματοδοτήσει τα πολιτειακά και τοπικά τμήματα υγείας, να επενδύσει στο ανθρώπινο δυναμικό των λοιμωδών νόσων και να προωθήσει τον εμβολιασμό κατά της ιλαράς.
«Η επανεμφάνιση της ιλαράς σε επικίνδυνα επίπεδα έχει γρήγορα μετατραπεί σε απειλή για τις κοινότητες σε όλη τη χώρα», είπε.