Ένα σφάλμα προγραμματισμού επέτρεψε σε μια φανταστική ασθένεια να εξαπλωθεί στις πόλεις του παιχνιδιού. Η φυγή των παικτών, οι απόπειρες καραντίνας και η σκόπιμη διασπορά της απέκτησαν νέο ενδιαφέρον όταν ξέσπασε η Covid-19.
Ένα σφάλμα προγραμματισμού στο δημοφιλές διαδικτυακό παιχνίδι World of Warcraft προκάλεσε το 2005 μια εικονική «επιδημία», με μια φανταστική ασθένεια να εξαπλώνεται ανεξέλεγκτα και να οδηγεί στον θάνατο χιλιάδες ψηφιακούς χαρακτήρες.
Το περιστατικό προσέλκυσε το ενδιαφέρον επιδημιολόγων, οι οποίοι μελέτησαν τις πραγματικές αντιδράσεις των παικτών απέναντι σε έναν εικονικό κίνδυνο μόλυνσης. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, η πανδημία της Covid-19 επανέφερε στο προσκήνιο εκείνη την ασυνήθιστη επιστημονική μελέτη.
Η επιστροφή στο κλασικό Azeroth. Αυτή ήταν η υπόσχεση με την οποία η Blizzard κυκλοφόρησε παγκοσμίως, στις 4 Νοεμβρίου, το «World of Warcraft Forever». Για ορισμένους, ήταν μια ευκαιρία να επιστρέψουν σε μια παλαιότερη εποχή, με τη νοσταλγία να αποτελεί βασικό κίνητρο για την αγορά του παιχνιδιού. Για άλλους, όμως, εκείνη η εποχή είναι συνδεδεμένη με μια πανδημία.
Τον Σεπτέμβριο του 2005, ένα σφάλμα προγραμματισμού μετέτρεψε το ξόρκι «Μολυσμένο Αίμα» (Corrupted Blood), το οποίο είχε σχεδιαστεί αποκλειστικά για μια μάχη εναντίον ενός ισχυρού αντιπάλου σε ένα από τα μπουντρούμια του παιχνιδιού, σε μια μεταδοτική ασθένεια που εξαπλώθηκε στις εικονικές πόλεις του.
Το σφάλμα προκάλεσε τον θάνατο χιλιάδων χαρακτήρων και, δύο χρόνια αργότερα, το περιστατικό βρέθηκε στο εξώφυλλο της επιστημονικής επιθεώρησης «The Lancet Infectious Diseases».
Οι επιδημιολόγοι παρακολούθησαν στο Azeroth κάτι που θα ήταν αδύνατο να αναπαραχθεί με οποιονδήποτε άλλο τρόπο. Τα μοντέλα που χρησιμοποιούν οι επιστήμονες της δημόσιας υγείας μπορούν να υπολογίσουν με μεγάλη ακρίβεια πώς μεταδίδεται ένας παθογόνος μικροοργανισμός από άνθρωπο σε άνθρωπο, όχι όμως την ανθρώπινη συμπεριφορά ή το πώς αντιδρούν οι άνθρωποι όταν γνωρίζουν ότι κινδυνεύουν να μολυνθούν.
Και χωρίς κανείς να το έχει σχεδιάσει, εκατομμύρια παίκτες έδειχναν αυτές τις συμπεριφορές σε πραγματικό χρόνο.
Πώς εξαπλώθηκε το Μολυσμένο Αίμα
Όλα ξεκίνησαν στις 13 Σεπτεμβρίου, με την ενημέρωση 1.6 του παιχνιδιού και το άνοιγμα του μπουντρουμιού Zul'Gurub, σχεδιασμένου για 20 παίκτες.
Ο τελικός αντίπαλος, ο Hakkar, χρησιμοποιούσε το ξόρκι Μολυσμένο Αίμα, το οποίο αφαιρούσε πόντους ζωής κάθε λίγα δευτερόλεπτα και μεταδιδόταν σε όποιον βρισκόταν κοντά.
Μέσα στην ομάδα των παικτών αποτελούσε ακόμη ένα εμπόδιο που μπορούσε να αντιμετωπιστεί, αλλά δεν έπρεπε να εξαπλωθεί πέρα από τον συγκεκριμένο χώρο. Έξω από αυτόν, απλούστατα, δεν θα έπρεπε να υπάρχει.
Όμως η ασθένεια ξέφυγε μέσω των κατοικιδίων που χρησιμοποιούσαν δύο κατηγορίες χαρακτήρων.
Τόσο οι κυνηγοί (hunters) όσο και οι warlocks μπορούσαν να αποσύρουν τα κατοικίδιά τους ενώ ήταν μολυσμένα και να τα καλέσουν ξανά σε μια από τις πρωτεύουσες του παιχνιδιού. Εκεί, η επίδραση του ξορκιού ενεργοποιούνταν εκ νέου, χωρίς να έχει εξασθενήσει.
Από τη σκοπιά ενός παίκτη, αυτό ήταν απλώς μια ενοχλητική δυσλειτουργία. Για έναν επιδημιολόγο, όμως, αποτελούσε χαρακτηριστικό παράδειγμα ζωονόσου: ενός παθογόνου που μεταδίδεται από τα ζώα στους ανθρώπους και αντίστροφα, με τα κατοικίδια να λειτουργούν ως δεξαμενές του παθογόνου.
Οι χαρακτήρες που ελέγχονταν από το ίδιο το παιχνίδι, οι λεγόμενοι NPCs, όπως οι φρουροί και οι έμποροι, μολύνονταν αλλά δεν αρρώσταιναν. Επειδή δεν μπορούσαν να πεθάνουν, λειτουργούσαν ως ασυμπτωματικοί φορείς της ασθένειας, παραμένοντας στα σημεία με τη μεγαλύτερη κίνηση.
Η «Τυφοειδής Μαίρη» του Ironforge ήταν ένας φρουρός.
Έλειπε μόνο το μέσο μεταφοράς και το παιχνίδι το παρείχε με ευκολία. Κάθε παίκτης μπορούσε να μετακινηθεί στιγμιαία από τη μία πόλη στην άλλη και πολλοί το έκαναν ενώ οι χαρακτήρες τους ήταν μολυσμένοι.
Ο Έρικ Λόφγκρεν και η Νίνα Φέφερμαν, συγγραφείς της μελέτης που δημοσιεύτηκε στο «The Lancet», συνέκριναν αυτή τη μετάδοση με την πανώλη που εξαπλώθηκε μαζί με τα μογγολικά στρατεύματα ή με τη χολέρα του 19ου αιώνα.
Στις πολυσύχναστες πρωτεύουσες του παιχνιδιού, η μετάδοση εξαρτιόταν από την πυκνότητα του πληθυσμού, όπως συμβαίνει και σε οποιαδήποτε πραγματική πόλη.
Οι ερευνητές υπολόγισαν ότι σε αυτά τα αστικά κέντρα ο ρυθμός μετάδοσης μπορούσε να φτάσει τις 100 νέες μολύνσεις την ώρα, αριθμό που οι ίδιοι θεωρούσαν αδύνατο για ένα πραγματικό παθογόνο.
Για έναν χαρακτήρα υψηλού επιπέδου, που στην πραγματική ζωή θα αντιστοιχούσε σε έναν υγιή μεσήλικα χωρίς υποκείμενα νοσήματα, η ασθένεια δεν ήταν πολύ σοβαρότερη από ένα κοινό κρυολόγημα.
Για έναν χαρακτήρα χαμηλού επιπέδου, που θα αντιστοιχούσε σε ηλικιωμένους ή ανθρώπους με προβλήματα υγείας, μπορούσε να προκαλέσει θάνατο μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.
Όπως συμβαίνει σε πολλές επιδημίες, οι πιο ευάλωτοι υπέστησαν τις σοβαρότερες συνέπειες.
Το «World of Warcraft» είχε τότε περισσότερους από τέσσερα εκατομμύρια συνδρομητές.
Στις 16 Σεπτεμβρίου, η Blizzard παραδέχθηκε στα διαδικτυακά φόρουμ της ότι γνώριζε το πρόβλημα και επιχείρησε να εφαρμόσει αυτό που θα έκανε οποιαδήποτε υγειονομική αρχή: να δημιουργήσει ζώνες καραντίνας γύρω από τις περιοχές που είχαν πληγεί περισσότερο.
Το μέτρο απέτυχε.
Η ασθένεια ήταν υπερβολικά μεταδοτική, ήταν αδύνατο να απομονωθεί πραγματικά ένα τμήμα του χάρτη και οι παίκτες δεν ήταν διατεθειμένοι να συμμορφωθούν.
Τελικά, η εταιρεία κατέφυγε σε μια λύση που κανένα υπουργείο Υγείας δεν έχει στη διάθεσή του: επανεκκίνησε ολόκληρο τον εικονικό κόσμο.
Ύστερα από αρκετές πλήρεις επανεκκινήσεις των διακομιστών και μια ενημέρωση του λογισμικού που κατέστησε τα κατοικίδια άνοσα, η επιδημία θεωρήθηκε ότι είχε εξαλειφθεί στις 8 Οκτωβρίου.
Τι δίδαξε το Μολυσμένο Αίμα στην επιδημιολογία
Σύμφωνα με την πιο διαδεδομένη εκδοχή της ιστορίας, τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC) επικοινώνησαν με τη Blizzard ζητώντας δεδομένα από την επιδημία, θεωρώντας ότι επρόκειτο για μια σκόπιμα σχεδιασμένη προσομοίωση.
Όμως η εταιρεία δεν είχε τίποτα να τους παραδώσει. Το περιστατικό είχε προκύψει από ένα σφάλμα και κανείς δεν είχε καταγράψει την εξάπλωση της ασθένειας.
Οι επιστημονικές μελέτες εμφανίστηκαν το 2007.
Τον Μάρτιο, ο Ισραηλινός επιδημιολόγος Ραν Μπάλιτσερ, του Πανεπιστημίου Μπεν Γκουριόν του Νεγκέβ, επισήμανε στην επιστημονική επιθεώρηση «Epidemiology» τις ομοιότητες με τη γρίπη των πτηνών, κατά την οποία πτηνά όπως οι πάπιες μπορούν να μεταφέρουν τον ιό χωρίς να νοσούν.
Εντόπισε επίσης παραλληλισμούς με το SARS, το οποίο μεταξύ 2002 και 2004 εξαπλώθηκε από χώρα σε χώρα μέσω των αεροπορικών μετακινήσεων.
Τον Σεπτέμβριο, ο Λόφγκρεν, τότε φοιτητής στο Πανεπιστήμιο Tufts, ο οποίος είχε βιώσει την επιδημία μέσα από τον δικό του χαρακτήρα στο παιχνίδι, συνυπέγραψε με την επιβλέπουσα καθηγήτριά του, Φέφερμαν, το άρθρο που έγινε εξώφυλλο στο «The Lancet Infectious Diseases».
Οι μελέτες αυτές είχαν ως αφετηρία έναν γνωστό περιορισμό της επιδημιολογικής έρευνας.
Τα υπολογιστικά μοντέλα επιτρέπουν τη διεξαγωγή πειραμάτων με εικονικούς πληθυσμούς, αλλά δεν μπορούν να προβλέψουν τι θα κάνει κάθε άτομο ξεχωριστά. Από την άλλη, η σκόπιμη απελευθέρωση ενός πραγματικού παθογόνου για την παρατήρηση της εξάπλωσής του είναι αδιανόητη.
Στο «World of Warcraft», αντίθετα, οι παίκτες ήταν ιδιαίτερα δεμένοι με τους χαρακτήρες τους, στους οποίους είχαν αφιερώσει εκατοντάδες ώρες.
Η οικονομική και κοινωνική συμπεριφορά τους μέσα στο παιχνίδι έμοιαζε αρκετά με τη συμπεριφορά τους στην πραγματική ζωή.
Η πρόταση των ερευνητών δεν περιοριζόταν στο συγκεκριμένο περιστατικό.
Ζητούσαν να σχεδιαστούν σκόπιμα επιδημίες μέσα στο παιχνίδι, με γνωστές παραμέτρους, οι οποίες θα ενσωματώνονταν χωρίς να διαταράσσουν τη λειτουργία του.
Οι διακομιστές θα κατέγραφαν το ποσοστό των μολύνσεων που προερχόταν από κάθε τρόπο μετάδοσης, ενώ το πείραμα θα επαναλαμβανόταν σε διαφορετικούς πληθυσμούς παικτών, ώστε να είναι δυνατή η επαλήθευση των αποτελεσμάτων.
Η συναίνεση των συμμετεχόντων θα μπορούσε να εξασφαλιστεί μέσω των συμφωνιών άδειας χρήσης του παιχνιδιού, αν και οι ερευνητές αναγνώριζαν ότι η προστασία της ιδιωτικής ζωής και η ανωνυμία εξακολουθούσαν να αποτελούν προβλήματα.
Αναγνώριζαν επίσης τον πιο προφανή περιορισμό: σε ένα βιντεοπαιχνίδι, ο θάνατος είναι κάτι που μπορεί να αντιμετωπιστεί με λίγη υπομονή.
Η ανθρώπινη συμπεριφορά σε μια πανδημία, στην εκδοχή του Azeroth
Όσα συνέβησαν εκείνες τις εβδομάδες ακούγονται σήμερα πολύ οικεία.
Πολλοί παίκτες εγκατέλειψαν τις πόλεις ή σταμάτησαν να συνδέονται στο παιχνίδι. Οι χαρακτήρες με θεραπευτικές ικανότητες έσπευσαν στις περιοχές όπου είχε ξεσπάσει η επιδημία, αναλαμβάνοντας ρόλο αντίστοιχο με εκείνον των διασωστών και των υγειονομικών που παρεμβαίνουν πρώτοι σε μια κρίση.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, πιθανότατα περιόρισαν τη θνησιμότητα, αλλά ταυτόχρονα παρέτειναν τη διάρκεια της επιδημίας, καθώς διατηρούσαν στη ζωή μολυσμένους χαρακτήρες.
Η δυνατότητα ανάστασης ενθάρρυνε τους παίκτες να αναλαμβάνουν περισσότερους κινδύνους, ένα φαινόμενο που στη δημόσια υγεία είναι γνωστό ως «αντιστάθμιση κινδύνου»: όταν ο κίνδυνος αυξάνεται, οι άνθρωποι τείνουν να γίνονται πιο προσεκτικοί, ενώ όταν μειώνεται, συμβαίνει το αντίθετο.
Υπήρχαν παίκτες που πλησίαζαν από περιέργεια για να δουν τι συνέβαινε και κατέληγαν να μολυνθούν, μια συμπεριφορά που θα φανεί δυσάρεστα οικεία σε οποιονδήποτε δημοσιογράφο.
Άλλοι μολύνονταν σκόπιμα και έτρεχαν προς τα σημεία με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση παικτών.
Η τελευταία αυτή ομάδα κίνησε ακόμη και το ενδιαφέρον Αμερικανών ερευνητών που μελετούν την τρομοκρατία, οι οποίοι είδαν στη συμπεριφορά τους έναν τρόπο να βελτιώσουν τα μοντέλα που χρησιμοποιούν για να κατανοήσουν πώς λαμβάνουν αποφάσεις οι δράστες επιθέσεων.
Δεν έλειψαν, ωστόσο, και οι σκεπτικιστές.
Αρκετοί ερευνητές αμφισβήτησαν κατά πόσον η συμπεριφορά κάποιου που χειρίζεται έναν νάνο στην οθόνη μπορεί να μοιάζει με εκείνη που θα είχε στον πραγματικό κόσμο, ιδιαίτερα όταν ο θάνατος στο παιχνίδι σημαίνει απλώς ότι πρέπει να επιστρέψει ως φάντασμα στο σημείο όπου βρίσκεται το σώμα του χαρακτήρα του.
Από το Azeroth στην Covid-19
Τον Μάρτιο του 2020, όταν σχεδόν ο μισός πλανήτης βρισκόταν σε καθεστώς περιοριστικών μέτρων, η μελέτη για το Μολυσμένο Αίμα επανήλθε στο προσκήνιο.
Ο Λόφγκρεν, που εργαζόταν πλέον στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον, και η Φέφερμαν, στο Πανεπιστήμιο του Τενεσί στο Νόξβιλ, βρέθηκαν να εξηγούν ξανά τα συμπεράσματά τους, αυτή τη φορά με φόντο μια πραγματική πανδημία.
Οι ομοιότητες ήταν εμφανείς.
Οι ασυμπτωματικοί φορείς έπαψαν να αποτελούν μια ιδιαιτερότητα του Azeroth και μετατράπηκαν σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στην αντιμετώπιση της Covid-19.
Οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή της αντιμετώπισης της κρίσης, συχνά υπό συνθήκες εξαιρετικής πίεσης.
Στην παλαιότερη ένσταση ότι στην πραγματική ζωή κανείς δεν μεταδίδει μια ασθένεια σκόπιμα, μπορούσε πλέον να αντιπαρατεθεί το φαινόμενο της παρουσίας στην εργασία παρά την ασθένεια.
Πρόκειται για τη συνήθεια ορισμένων εργαζομένων να πηγαίνουν στη δουλειά ακόμη και όταν είναι άρρωστοι, επειδή δεν θέλουν να αφήσουν ακάλυπτους τους συναδέλφους τους. Μπορεί να μην υπάρχει κακή πρόθεση, αλλά οι συνέπειες για τη μετάδοση μιας ασθένειας μπορεί να είναι παρόμοιες.
Η χρονική σύμπτωση είχε και μια δόση μαύρου χιούμορ.
Το Zul'Gurub προστέθηκε στο «WoW Classic», την επίσημη επανέκδοση του αρχικού παιχνιδιού, τον Απρίλιο του 2020, εν μέσω των περιοριστικών μέτρων.
Αυτή τη φορά δεν ξέσπασε επιδημία, καθώς το Classic λειτουργούσε με μεταγενέστερη έκδοση του κώδικα, στην οποία είχε ήδη διορθωθεί το πρόβλημα με τα κατοικίδια.
Τον ίδιο μήνα, το Elysium, ένας ανεπίσημος διακομιστής που διατηρεί ζωντανή την αρχική έκδοση του «World of Warcraft», έκανε κάτι που η Blizzard δεν είχε επιχειρήσει ποτέ.
Χωρίς προηγούμενη προειδοποίηση, ξεκίνησε το «Pandemic in Azeroth», μια σκόπιμα σχεδιασμένη επιδημία που άρχισε από ένα μολυσμένο αντικείμενο και έναν αρχικό φορέα, τον λεγόμενο «ασθενή μηδέν».
Ο ιός μείωνε κατά 5% τα χαρακτηριστικά του χαρακτήρα και κατά 10% την ταχύτητά του.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσαν οι διαχειριστές του διακομιστή, η μόλυνση έφτασε στο 88% των παικτών όσο δεν υπήρχαν μέτρα πρόληψης.
Το ποσοστό μειώθηκε στο 42,2% όταν εισήχθησαν μέτρα όπως το πλύσιμο των χεριών και η τήρηση αποστάσεων.
Δεν επρόκειτο για επιστημονική μελέτη, αλλά το εγχείρημα πλησίαζε αρκετά την ιδέα μιας ελεγχόμενης επιδημίας, όπως την είχαν προτείνει οι Λόφγκρεν και Φέφερμαν.
Έξω από τον κόσμο του Azeroth, η ιδέα αυτή έχει βρει εφαρμογή κυρίως στην εκπαίδευση.
Το Whyville, ένας εικονικός κόσμος για παιδιά και εφήβους ηλικίας 8 έως 16 ετών, αντιμετωπίζει κάθε χρόνο ένα ξέσπασμα της Whypox, μιας φανταστικής μορφής ευλογιάς που αλλάζει την εμφάνιση των ψηφιακών χαρακτήρων και δυσκολεύει την επικοινωνία μεταξύ τους.
Η ερευνήτρια Γιασμίν Καφάι μελέτησε επί χρόνια τις αντιδράσεις των χρηστών και, το 2021, η ομάδα της σχεδίασε το Spikey-20, μια εικονική επιδημία με σκοπό να διδάξει στους νέους πώς να ενημερώνονται και να προστατεύονται.
Το «Operation Outbreak» δημιουργήθηκε το 2015, κατά τη διάρκεια της επιδημίας του Έμπολα στη Δυτική Αφρική.
Πίσω από την πρωτοβουλία βρίσκονταν ο Τοντ Μπράουν, εκπαιδευτικός από τη Φλόριντα, και το εργαστήριο της Πάρντις Σαμπέτι στο Broad Institute του MIT και του Χάρβαρντ.
Μια εφαρμογή μεταδίδει έναν φανταστικό παθογόνο μικροοργανισμό μέσω Bluetooth μεταξύ κινητών τηλεφώνων που βρίσκονται κοντά το ένα στο άλλο και οι μαθητές πρέπει να περιορίσουν την εξάπλωσή του.
Το 2020 παρουσιάστηκε ως εργαλείο που θα μπορούσε να συμβάλει στην ασφαλέστερη επαναλειτουργία των σχολείων.
Παράλληλα, καταγράφει αυτόματα δεδομένα τα οποία σπάνια είναι δυνατόν να συγκεντρωθούν κατά τη διάρκεια πραγματικών επιδημιών.
Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι το «Plague Inc.», ένα παιχνίδι στο οποίο ο στόχος είναι η εξόντωση της ανθρωπότητας μέσω ενός παθογόνου μικροοργανισμού.
Το 2013, τα CDC προσκάλεσαν τον δημιουργό του, Τζέιμς Βον, να πραγματοποιήσει μια ομιλία.
Τον Ιανουάριο του 2020, οι λήψεις του παιχνιδιού αυξήθηκαν κατακόρυφα στην Κίνα και, στα τέλη Φεβρουαρίου, οι αρχές το απέσυραν από το κατάστημα εφαρμογών της χώρας.
Τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς, η εταιρεία του κυκλοφόρησε το «Plague Inc: The Cure», μια νέα λειτουργία του παιχνιδιού στην οποία ο στόχος ήταν πλέον η αναχαίτιση μιας πανδημίας.
Αναπτύχθηκε σε συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και διατέθηκε δωρεάν έως ότου η πανδημία της Covid-19 τεθεί υπό έλεγχο.
Οι επιδημίες που ακολούθησαν
Η Blizzard δεν ξέχασε το περιστατικό.
Τον Οκτώβριο του 2008, πριν από την κυκλοφορία του «Wrath of the Lich King», η εταιρεία προγραμμάτισε τη δική της επιδημία μέσα στο παιχνίδι.
Ορισμένα κιβώτια στο Booty Bay μόλυναν τους παίκτες και τους μετέτρεπαν σε ζόμπι, εάν δεν λάμβαναν εγκαίρως θεραπεία.
Η εταιρεία διέκοψε την επιδημία σε λιγότερο από μία εβδομάδα, ύστερα από παράπονα παικτών που ήθελαν απλώς να μπορούν να επισκέπτονται την τράπεζα του παιχνιδιού.
Ούτε οι ακούσιες εξαπλώσεις ασθενειών έχουν εκλείψει.
Τον Ιούλιο του 2026, το Withering Contagion, μια μεταδοτική επίδραση που προερχόταν από ένα μπουντρούμι του Dragonflight, εμφανίστηκε μέσα στην πόλη Stormwind, στον αμερικανικό διακομιστή Moon Guard, μέχρι που η Blizzard διόρθωσε το πρόβλημα με μια ενημέρωση του λογισμικού.
Τώρα, δύο εβδομάδες μετά την κυκλοφορία του «WoW Forever», οι παλιοί παίκτες του 2005 εξακολουθούν να κοιτάζουν με την άκρη του ματιού τους τα κατοικίδια των κυνηγών, περιμένοντας να δουν τι μπορεί να συμβεί.