Διεθνή φεστιβάλ κινηματογράφου, ηθοποιοί, σκηνοθέτες και επαγγελματίες του κλάδου ενώθηκαν καταδικάζοντας τη συνεχιζόμενη δίωξη του πολυβραβευμένου σκηνοθέτη της ταινίας «It Was Just An Accident».
Στο πλευρό του Ιρανού διαφωνούντα σκηνοθέτη Τζαφάρ Παναχί τάσσεται η διεθνής κινηματογραφική κοινότητα, ο οποίος τον Οκτώβριο καταδικάστηκε από το Επαναστατικό Δικαστήριο της Τεχεράνης σε ποινή φυλάκισης πέντε ετών και ενός μήνα.
Επιστολή που ξεκίνησε η Διεθνής Συμμαχία Κινηματογραφιστών σε Κίνδυνο (International Coalition for Filmmakers at Risk) και μοιράστηκε με το Variety (πηγή στα Αγγλικά) περιλαμβάνει μέχρι στιγμής περισσότερους από 200 υπογράφοντες, «που ανησυχούν βαθιά από τις αναφορές για τη νέα ποινή φυλάκισης πέντε ετών και ενός μήνα που εξέδωσε το Επαναστατικό Δικαστήριο της Τεχεράνης ερήμην του Ιρανού σκηνοθέτη Τζαφάρ Παναχί».
Ο σκηνοθέτης, υποψήφιος για Όσκαρ, επέστρεψε στο Ιράν την άνοιξη, μετά την ολοκλήρωση της πορείας των βραβείων για την ταινία του, βραβευμένη με Χρυσό Φοίνικα, It Was Just an Accident, η οποία ήταν υποψήφια για Καλύτερη Διεθνή Ταινία και Καλύτερο Πρωτότυπο Σενάριο στα Όσκαρ του 2026.
Στην επιστολή αναφέρεται: «Τον Μάρτιο του 2026, ο 66χρονος κ. Παναχί αποφάσισε με θάρρος να επιστρέψει στο Ιράν, έχοντας επίγνωση των κινδύνων αλλά έχοντας πάντα μιλήσει για την βαθιά αγάπη του για τη χώρα του και για την επιθυμία του να μείνει και να εργαστεί εκεί».
Σε αυτήν σημειώνεται ακόμη: «Τον Οκτώβριο του 2026 έμαθε για τη νέα δικαστική απόφαση σε βάρος του, όταν πάγωσαν οι τραπεζικοί του λογαριασμοί, όπως ανέφερε σε δήλωσή του στον ιρανικό Τύπο ο δικηγόρος του, Μοσταφά Νιλί. Οι νέες κατηγορίες σε βάρος του παραμένουν ασαφείς, αλλά φαίνεται να συνδέονται με επαναλαμβανόμενες προσπάθειες εκφοβισμού του, ώστε να σταματήσει να κάνει ταινίες. Η υπόθεση θα εξεταστεί τώρα από περιφερειακό δικαστήριο και η ποινή μπορεί να προσβληθεί με έφεση. Αυτό απαιτεί πόρους, αλλά όλοι οι λογαριασμοί του κ. Παναχί έχουν μπλοκαριστεί».
Η δήλωση καταλήγει: «Στεκόμαστε αλληλέγγυοι με τον κ. Παναχί και όλους τους Ιρανούς που αντιμετωπίζουν διώξεις για το έργο τους από την ίδια τους την κυβέρνηση. Καλούμε το Επαναστατικό Δικαστήριο της Τεχεράνης να ανακαλέσει όλες τις ενέργειες που στοχεύουν στην τιμωρία και φυλάκιση του κ. Παναχί και να συμμορφωθεί με το Διεθνές Σύμφωνο για τα Αστικά και Πολιτικά Δικαιώματα (International Covenant on Civil and Political Rights), στο οποίο η ιρανική κυβέρνηση είναι συμβαλλόμενο μέρος».
«Σε αυτήν την εξαιρετικά οξυμένη στιγμή σύγκρουσης και πολιτικής έντασης, καλλιτέχνες όπως ο κ. Παναχί, που καλλιεργούν την κατανόηση εντός και πέρα από τα σύνορα, είναι υψίστης σημασίας. Η διεθνής δημιουργική κοινότητα στέκεται εδώ ενωμένη για να καταθέσει μαρτυρία και να προστατεύσει την ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης παντού».
Διαβάστε ολόκληρη τη δήλωση εδώ (πηγή στα Αγγλικά).
Στους ηθοποιούς και σκηνοθέτες που έχουν υπογράψει την επιστολή περιλαμβάνονται η Τίλντα Σουίντον, ο Μαρκ Ράφαλο, ο Μπάρι Τζένκινς, ο Άλεξ Γκίμπνεϊ, ο Ζακ Οντιάρ, ο Κλέμπερ Μεντόνσα Φίλιο, η Λόρα Πόιτρας, η Κατρίν Μπρεγιά, ο Μάικλ Μουρ, η Άλις Μπράγκα, ο Άσιφ Καπάντια, η Λουκρέσια Μαρτέλ, και πολλοί ακόμη.
Από την πλευρά των φεστιβάλ, μεταξύ όσων υπέγραψαν την επιστολή είναι η διευθύντρια της Μπερλινάλε Τρίσια Τάτλ, ο Αλμπέρτο Μπαρμπέρα από τη Βενετία, η επικεφαλής του Telluride Τζούλι Χάντσινγκερ, ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Νέας Υόρκης Ντένις Λιμ, καθώς και εκπρόσωποι των φεστιβάλ Ρότερνταμ, Λοκάρνο, Κάρλοβι Βάρι, Σίδνεϊ, Τόκιο, Μπουσάν – όπως και της Γερμανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου, της Αυστριακής Ακαδημίας Κινηματογράφου και της Académie des César.
Η δήλωση ακολουθεί αντίστοιχη επιστολή διαμαρτυρίας που δημοσιεύτηκε από τις Κάννες αυτή την εβδομάδα, στην οποία αναφερόταν ότι το φεστιβάλ «καταδικάζει τη δικαστική δίωξη του Τζαφάρ Παναχί και καλεί για την άρση όλων των περιορισμών που τον εμποδίζουν να ταξιδεύει, να δημιουργεί και να εκφράζεται ελεύθερα».
«Όπως οι καλλιτέχνες, τα φεστιβάλ και οι πολιτιστικοί θεσμοί σε όλο τον κόσμο, το Festival de Cannes καλεί τη διεθνή κοινότητα να αναλάβει δράση και να μιλήσει με μία φωνή, ώστε να αποτραπεί η φυλάκισή του. Η ελευθερία του δεν αφορά μόνο έναν σκηνοθέτη, αφορά τα δικαιώματα όλων των καλλιτεχνών να σκέφτονται, να δημιουργούν και να εκφράζονται χωρίς φόβο φυλάκισης», αναφέρεται.
Ο Παναχί κέρδισε πέρσι τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες για το It Was Just An Accident. Καταδικάστηκε από το Επαναστατικό Δικαστήριο του Ιράν σε ένα έτος φυλάκισης και διετή απαγόρευση ταξιδιών, ερήμην στα τέλη του 2025.
Ο Παναχί φυλακίστηκε λίγο πριν γυρίσει το It Was Just An Accident και αποφυλακίστηκε μόνο αφού ξεκίνησε απεργία πείνας. Πέρασε 86 ημέρες στη διαβόητη φυλακή Εβίν του Ιράν το 2022 και το 2023, με κατηγορίες για αντικυβερνητική δραστηριότητα που χρονολογούνται από το 2010 και για τη συμμετοχή του σε διαμαρτυρίες κατά της φυλάκισης του φίλου του και συναδέλφου σκηνοθέτη Μοχάμαντ Ρασουλόφ.
Στη φυλακή ο Παναχί γνώρισε τον ακτιβιστή και πολιτικό κρατούμενο Μεχντί Μαχμουντιάν. Οι δυο τους συνεργάστηκαν στο σενάριο για το It Was Just An Accident, ένα θρίλερ εμπνευσμένο από τον χρόνο του Παναχί στη φυλακή.
Ο Μαχμουντιάν συνελήφθη εκ νέου νωρίτερα φέτος με κατηγορίες για «εξύβριση του Ανώτατου Ηγέτη» και «προπαγάνδα κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας».
Ο Παναχί έχει συγκρουστεί με τις κατασταλτικές ιρανικές αρχές ήδη από το 2003, έχει φυλακιστεί δύο φορές στο Ιράν και του έχει απαγορευθεί να σκηνοθετεί λόγω της αντι-καθεστωτικής του στάσης και της «προπαγάνδας κατά του κράτους».
Παρά την απαγόρευση συνεχίζει να γυρίζει ταινίες αψηφώντας τις αρχές και είναι γνωστός κυρίως για έργα όπως το This Is Not a Film, το No Bears και το Taxi Tehran, που κέρδισε τη Χρυσή Άρκτο στο Φεστιβάλ Βερολίνου το 2015.
Το It Was Just An Accident ακολουθεί μια ομάδα πρώην φυλακισμένων Ιρανών που αναρωτιούνται αν θα πρέπει να εκδικηθούν έναν άνδρα τον οποίο πιστεύουν ότι ήταν ο πρώην δεσμοφύλακας και βασανιστής τους. Αποτελεί αμείλικτη καταδίκη της καταστολής από την Ισλαμική Δημοκρατία και μια διαχρονική αποτίμηση των αμαρτημάτων της κρατικής δεσποτείας.
Στην κριτική του Euronews για το It Was Just An Accident, αναφερόταν: «Γυρισμένη μυστικά, δεδομένου ότι ο Παναχί δεν είχε λάβει άδεια γυρισμάτων από τις αρχές, το αποτέλεσμα είναι ένα σφιχτό, έντονο και αυστηρά δομημένο δράμα που εκπλήσσει χάρη στις ευέλικτες αλλαγές τόνου. (...) Πρόκειται για ένα ισχυρά συναρπαστικό έργο που εξερευνά τις συνέπειες του βασανισμού, το τίμημα της εκδίκησης και το κατά πόσο είναι δυνατή η επιείκεια, καθώς οι χαρακτήρες ταράζονται από την πιθανότητα ότι η αντιπαράθεση της βίας με βία μπορεί να τους απογυμνώσει ακόμη περισσότερο από την ανθρωπιά τους».