Πολλοί άνθρωποι με έλλειψη σιδήρου δεν διαγιγνώσκονται αμέσως.
Η πιο συχνή διατροφική ανεπάρκεια είναι η έλλειψη σιδήρου, που επηρεάζει περισσότερους από ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους παγκοσμίως, ωστόσο πολλοί δεν αντιλαμβάνονται ότι δεν προσλαμβάνουν αρκετό σίδηρο.
Ο σίδηρος, που υπάρχει στο κόκκινο κρέας, τα όσπρια, τα αποξηραμένα φρούτα και άλλα τρόφιμα, είναι βασικό μέταλλο με σημαντικό ρόλο στον οργανισμό. Συμβάλλει στην παραγωγή (πηγή στα Αγγλικά) αιμοσφαιρίνης, της πρωτεΐνης στα ερυθρά αιμοσφαίρια που μεταφέρει το οξυγόνο, και μυοσφαιρίνης, που τροφοδοτεί με οξυγόνο τους μυς. Ο σίδηρος είναι επίσης απαραίτητος για την παραγωγή ενέργειας, τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, την ανάπτυξη και την εγκεφαλική ανάπτυξη.
Όταν κάποιος δεν προσλαμβάνει ή δεν συγκρατεί αρκετό σίδηρο, μπορεί να νιώθει κόπωση ή δυσκολία συγκέντρωσης, ή και να μην έχει καθόλου συμπτώματα. Καθώς εξαντλούνται τα αποθέματα σιδήρου του οργανισμού, η έλλειψη σιδήρου μπορεί να εξελιχθεί σε σιδηροπενική αναιμία, που δυσκολεύει το αίμα να μεταφέρει οξυγόνο στο σώμα και μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές.
«Σπάνια πεθαίνουν άνθρωποι από έλλειψη σιδήρου, αλλά έχει πολύ μεγάλη επίδραση σε παγκόσμιο επίπεδο», ανέφερε στο Euronews ο καθηγητής βιολογίας του σιδήρου στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, Χαλ Ντρέικσμιθ. «Αν δεν έχεις αρκετό σίδηρο, δεν έχεις αρκετή ενέργεια».
Ορισμένες ομάδες πληθυσμού διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο έλλειψης σιδήρου, μεταξύ των οποίων έφηβες και γυναίκες με έντονη έμμηνο ρύση. Οι έγκυες γυναίκες και τα έμβρυά τους, τα βρέφη και τα παιδιά χρειάζονται όλα επιπλέον σίδηρο για την ανάπτυξη, κάτι που η διατροφή από μόνη της δεν μπορεί πάντα να εξασφαλίσει.
Στους ηλικιωμένους η έλλειψη σιδήρου μπορεί να οφείλεται σε εντερική αιμορραγία ή σε χρόνια προβλήματα υγείας. Μια μελέτη του 2022 (πηγή στα Αγγλικά) διαπίστωσε ότι η έλλειψη σιδήρου είναι αρκετά συχνή σε σχετικά υγιείς ηλικιωμένους στην Ευρώπη. Όσοι ήταν 80 ετών και άνω και ζούσαν στην Αυστρία και την Πορτογαλία είχαν τον υψηλότερο κίνδυνο.
Διατροφή φτωχή σε κόκκινο κρέας ή άλλα τρόφιμα πλούσια σε σίδηρο μπορεί επίσης να συμβάλλει στην εμφάνιση έλλειψης σιδήρου. Τα άτομα που δίνουν αίμα συχνά μπορεί να παρουσιάσουν έλλειψη σιδήρου, αν και συνήθως υποβάλλονται σε εξετάσεις πριν από την αιμοδοσία, σημειώνει ο Ντρέικσμιθ.
«Είναι εξαιρετικά συχνό», πρόσθεσε ο Ντρέικσμιθ.
Παρ’ όλα αυτά, πολλοί άνθρωποι με έλλειψη σιδήρου δεν διαγιγνώσκονται αμέσως. Τα συνηθισμένα συμπτώματα είναι ασαφή και δεν είναι ειδικά για την έλλειψη σιδήρου, και η κατάσταση αναπτύσσεται με τον χρόνο, καθώς οι άνθρωποι δεν χάνουν όλο τον σίδηρο τους απότομα, εξηγεί ο Ντρέικσμιθ.
Ο σίδηρος και η φερριτίνη, μια πρωτεΐνη που αποθηκεύει τον σίδηρο, έχουν γίνει δημοφιλή θέματα στους κύκλους ευεξίας. Ένας ισχυρισμός που έγινε viral ότι τα άτομα με χαμηλό σίδηρο έχουν «πρόσωπο φερριτίνης» με ορατά σημάδια όπως ωχρό δέρμα και αραίωση των μαλλιών, «δεν είναι κλινικά χρήσιμος», υπογράμμισε ο Ντρέικσμιθ. Αν όμως αυτή η τάση αυξήσει την ενημέρωση για την έλλειψη σιδήρου και ωθήσει ανθρώπους με συμπτώματα να ζητήσουν εξετάσεις, ο ίδιος τη θεωρεί θετική.
Ο συστηματικός έλεγχος για έλλειψη σιδήρου είναι σπάνιος, ακόμη και σε άτομα υψηλότερου κινδύνου, αναφέρει η Ελέιν ΜακΚάρτι, ανώτερη λέκτορας διατροφής στο Πανεπιστήμιο Κόλετζ του Κορκ στην Ιρλανδία. Για παράδειγμα, ενώ οι αιματολογικές εξετάσεις στην εγκυμοσύνη είναι τυπική πρακτική, συνήθως μετρούν την αιμοσφαιρίνη.
«Αυτό αποτελεί πρόβλημα, καθώς η αιμοσφαιρίνη είναι δείκτης πολύ προχωρημένου σταδίου των αλλαγών στην κατάσταση του σιδήρου, πράγμα που σημαίνει ότι χάνουμε τα άτομα στο πρώιμο στάδιο της ανεπάρκειας και χάνουμε την ευκαιρία να αποτρέψουμε την επιδείνωσή της», δήλωσε στο Euronews η ΜακΚάρτι.
Η ίδια υποστηρίζει τον έλεγχο τόσο της αιμοσφαιρίνης όσο και της φερριτίνης, η οποία λειτουργεί ως «δείκτης των πιο πρώιμων αλλαγών στην κατάσταση του σιδήρου».
Τον Σεπτέμβριο, η Αμερικανική Εταιρεία Αιματολογίας (American Society of Hematology - ASH) εξέδωσε νέες κλινικές οδηγίες (πηγή στα Αγγλικά) για τη διάγνωση της έλλειψης σιδήρου. Προτείνει οι ενήλικες, οι έγκυες γυναίκες και όσοι έχουν έμμηνο ρύση να διαγιγνώσκονται όταν η φερριτίνη ορού είναι 30 μικρογραμμάρια ανά λίτρο ή χαμηλότερη, αντί για 15 µg/L. Η σύσταση αυτή ευθυγραμμίζεται με τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Οργάνωσης Νόσου του Κρον και Κολίτιδας (European Crohn’s and Colitis Organisation).
Ωστόσο, το ποιο είναι το σωστό όριο φερριτίνης δεν έχει ακόμη συμφωνηθεί σε παγκόσμιο επίπεδο, επισημαίνει ο Ντρέικσμιθ.
«Το πού θα θέσεις αυτό το όριο φερριτίνης ουσιαστικά θα καθορίσει τον επιπολασμό» της έλλειψης σιδήρου, σημειώνει ο Ντρέικσμιθ. «Νομίζω ότι προτιμούν να είναι σίγουροι ότι δεν θα χάσουν τη διάγνωση, κάτι απολύτως λογικό. Αλλά ταυτόχρονα μπορεί να συμπεριλάβουν άτομα που πιθανότατα δεν έχουν τόσο μεγάλη έλλειψη σιδήρου».
Η αποκλειστική χρήση των επιπέδων φερριτίνης επίσης δεν αρκεί για να εντοπιστούν όλοι όσοι έχουν έλλειψη σιδήρου. Τα άτομα με φλεγμονώδεις καταστάσεις (πηγή στα Αγγλικά), όπως η χρόνια νεφρική νόσος, μπορεί να έχουν φυσιολογικά ή και υψηλά επίπεδα φερριτίνης, αλλά να είναι χαμηλά σε σίδηρο. Η φλεγμονή στον οργανισμό μπορεί να προκαλέσει άνοδο της φερριτίνης ακόμη και όταν τα αποθέματα σιδήρου είναι χαμηλά.
Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές συστάσεις, άτομα με φλεγμονώδεις καταστάσεις μπορεί να έχουν φερριτίνη ορού έως και 100 µg/L και να εξακολουθούν να παρουσιάζουν έλλειψη σιδήρου.
Η έλλειψη σιδήρου συχνά μπορεί να αντιμετωπιστεί με συμπληρώματα, εφόσον εντοπιστεί και αντιμετωπιστεί η υποκείμενη αιτία. Ωστόσο, τα συμπληρώματα σιδήρου μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες όπως δυσκοιλιότητα και πόνο στο στομάχι, κάτι που κάνει πολλούς ανθρώπους διστακτικούς να τα λαμβάνουν σταθερά, αναφέρει ο Ντρέικσμιθ.
Υπερβολικός σίδηρος μπορεί επίσης να είναι πρόβλημα, σημειώνει η ΜακΚάρτι. Πολύ υψηλές δόσεις μπορεί να αποδειχθούν θανατηφόρες (πηγή στα Αγγλικά), ιδιαίτερα για τα παιδιά.
«Δεν πρέπει να παίρνετε συμπλήρωμα σιδήρου, εκτός αν σας έχει γίνει διάγνωση έλλειψης σιδήρου ή σιδηροπενικής αναιμίας», τόνισε η ΜακΚάρτι. «Τα συμπληρώματα σιδήρου σε υψηλές δόσεις μπορεί να είναι επικίνδυνα, αν ο οργανισμός σας δεν χρειάζεται πραγματικά τον σίδηρο».