Ένα οδοιπορικό στη Σκήτη της Αγίας Τριάδος, με αφηγήσεις μοναχών για τα θαύματα του Οσίου Ακακίου και τις παραδόσεις αιώνων. Στα κελιά όπου ασκήτεψε ο Άγιος Πορφύριος, οι συναντήσεις με τους μοναχούς αποκαλύπτουν τη δύσκολη καθημερινότητα και την πνευματική ζωή τους.
Μοντάζ: Γιάννης Δήμας
Αφήγηση: Απόστολος Στάικος
Παραγωγή - Κείμενο: Βασίλης Μπίτσης
Ουρανούπολη
Σούρουπο στην Ουρανούπολη, με χειμωνιάτικο καιρό… αρχές Νοέμβρη! Οι τελευταίοι προσκυνητές της μέρας επιστρέφουν με την «Αγία Άννα».
Πόσες άραγε ψυχές για δεκάδες χρόνια γεύονται την αλμύρα της θάλασσας, στο δρόμο για τις προσευχές, τα τάματα και τις παρακλήσεις προς τη Μητέρα Όλων;
Χαράματα αρχίζει το ταξίδι της επόμενης μέρας. Καρτερικά οι πιστοί συνωστίζονται για τον έλεγχο των διαμονητηρίων.
Εμείς με το επόμενο δρομολόγιο. Το ταχύπλοο «Μικρά Αγία Άννα» θα μας μεταφέρει στα έσχατα της Αθωνίτικης ερήμου, στα Καυσοκαλύβια, που κρέμονται σε μία βραχώδη περιοχή νότια της χερσονήσου του Άθω.
Με γρήγορο ρυθμό η αποβίβαση για τα προσκυνήματα, πριν η θάλασσα φουσκώσει, κάτι που συμβαίνει πολύ συχνά και δυσκολεύει τις μετακινήσεις τον χειμώνα.
… και νάμαστε! Ένας μοναχός μας δείχνει το δρόμο, εδώ, στα βράχια των Αγίων Ακακίου και Πορφυρίου. Η παρακαταθήκη και οι μνήμες της αγιοσύνης τους πλημμυρίζουν το φθινοπωρινό αγιάζι που μας περιλούζει!
Καυσοκαλύβια – Άγιο Όρος
Τα Καυσοκαλύβια πήραν το όνομα τους από την ιδιόρρυθμη συνήθεια του μοναχού Μάξιμου, τον 14ο αιώνα. Ο ασκητής έκαιγε την κάθε καλύβα ή σπηλιά που έμενε, για να μην αποκτήσει ποτέ το δικαίωμα της ιδιοκτησίας κι αναζητούσε συνεχώς νέες γωνιές για την ασκητική του ζωή.
Το Κελί των Ιωασαφαίων ήταν η φιλόξενη αγκαλιά που μας περίμενε… εκτενή αναφορά κάναμε στο πρώτο μας οδοιπορικό.
Ο Γέροντας Νεόφυτος απουσίαζε κι ο μοναχός Πορφύριος θα είναι ο ξεναγός μας σε τούτα τα αγιασμένα καλντερίμια.
Η άφιξη μας είχε καθυστερήσει λόγω της θάλασσας και δεν τον βρήκαμε στο κελί…
Ο Πατέρας Πορφύριος εκτελεί και τα καθήκοντα του υδραυλικού στη Σκήτη της Αγίας Τριάδος. Το δυνατό κελάρισμα των νερών μας οδήγησε εκεί που μας είπαν να τον αναζητήσουμε… και οι πρωτόγνωρες εμπειρίες μας μόλις αρχίζουν!
Ο Όσιος Ακάκιος άρχισε την ασκητική του ζωή τον 18ο αιώνα. Με αντίξοες καιρικές συνθήκες και δυσκολίες διαβίωσης, απέκτησε πνευματικές αρετές και θεϊκά χαρίσματα… Η βραχώδης γη δεν είχε καθόλου νερά… ένα θαύμα που αποδίδεται στον Όσιο Ακάκιο, έδωσε πνοή και ώθηση στη ζωή της Σκήτης.
«Η Παναγιά σας ευλόγησε να δείτε το αγίασμα. Ο Όσιος Ακάκιος έδωσε νερό στη Σκήτη, έδωσε ζωή στη Σκήτη. Το πρώτο θαύμα που έκανε ο Άγιος Ακάκιος ήταν όταν έστειλε τον μαθητή του να σκάψει σ’ αυτό εδώ το σημείο και σχηματίστηκαν οι σχισμές, ήταν σαν να έπεσε κεραυνός», εξηγεί ο Πατέρας Πορφύριος από το Ιερό Κελί του Αγίου Γεωργίου στα Καυσοκαλύβια.
Και συνεχίζει: «Εδώ είναι το πρώτο τούνελ. Το έκαναν στενό εκείνη την εποχή, επί Ακακίου, για να μην μπαίνουν τα ζώα… πολύ στενά, ίσα που μπορεί να μπει ένας άνθρωπος. Μετέπειτα έγινε και το δεύτερο θαύμα: Εδώ βλέπετε τις τρεις σχισμές και έτσι πήρε και η Σκήτη το όνομα της, της Αγίας Τριάδος! Αυτές οι σχισμές δεν γίνονται ούτε με εργαλεία, ούτε με σκαπάνη. Είναι πολύ μεγάλες και αρκετά βαθιές, δεν ήταν δυνατόν να έχουν γίνει με ανθρώπινη παρέμβαση, είναι από θεία επέμβαση!».
Ο Πατέρας Πορφύριος, μέσα στη σπηλιά, περιγράφει: «Το νερό έρχεται από τρία σημεία, γιατί έτσι θέλησε ο θεός να γίνει, για να υμνείται η Αγία Τριάδα. Βρισκόμαστε εξήντα μέτρα από την είσοδο. Εδώ σ’ αυτό το σημείο έγινε το δεύτερο θαύμα: Έγινε ένας μεγάλος σεισμός, πλήρη αναφορά δεν έχουμε για τη χρονολογία, περίπου το 1840-1860. Έπεσε όλο το βουνό, όλη η σάρα έφυγε και σκεπάστηκε ολόκληρο το τούνελ, εξήντα μέτρα. Άρχισαν οι μοναχοί να σκάβουν, σκάβανε και χτίζανε αλλά δεν έβρισκαν το αγίασμα. Μετά την παράκληση και τη δέηση που έκαναν στον Άγιο Ακάκιο, έγινε κι άλλος σεισμός. Και ξαφνικά, από τη δεξιά πλευρά άρχισε να τρέχει το νερό, το αγίασμα! Έτσι έγινε το δεύτερο θαύμα! Σκάβανε και χτίζανε και ξαναβγήκαν στο πρώτο τούνελ όπου έτρεχε το νερό, εκεί που είχαν γίνει τα πρώτα έργα για την υδροδότηση της Σκήτης. Αυτη είναι η μεγάλη παρακαταθήκη που μας άφησε ο Άγιος Ακάκιος και δεν είναι η μόνη».
Ο Πατέρας Πορφύριος μας ξεναγεί στα μυστήρια των βράχων. Γλαφυρός και παραστατικός αφηγείται τις παραδόσεις αιώνων.
Εδώ, στα έγκατα της γης, ένα δέος μας καταλαμβάνει… κι αν το βουνό αρχίσει ξαφνικά να τρέμει; Ο φακός της κάμερας γίνεται μάρτυρας μιας ανερμήνευτης πραγματικότητας.
Μούσκεμα από την υγρασία στο Αγιασμένο τούνελ, βγαίνουμε στο ξέφωτο για την επόμενη πρόκληση: Ένας «προσκυνητής» απρόσμενος στο διάβα μας (φιδάκι)… ήρεμος κι ακίνδυνος στα στοργικά χέρια του Π. Πορφύριου, αφήνεται ελεύθερος στην περιπλάνηση του, ανάμεσα στις πέτρες.
Διασχίζουμε τις πυκνές φυλλωσιές και τα κρυμμένα μονοπάτια, περπατάμε ανάμεσα στα πεσμένα βράχια και τις πέτρες προς στη μεγάλη σάρα. Τα βήματα προσεκτικά, δύσκολα ισορροπείς στο γλιστερό μονοπάτι. Για τον αεικίνητο ασκητή Πορφύριο όμως, είναι μια ακόμα συνηθισμένη μέρα.
«Στην απέναντι πλευρά είναι η μεγάλη σάρα, με τεράστιους βράχους να κρέμονται πάνω από τη Σκήτη. Εκείνο το ντουβάρι, ο τοίχος, από τη εποχή του Ακακίου, συγκρατεί επί αιώνες, τόνους από βράχια και ογκόλιθους, που συνεχώς πέφτουν. Από εδώ περνάει το πρώτο κανάλι του νερού, που χτίστηκε στα χρόνια του Ακάκιου. Αυτό είναι το τρίτο θαύμα. Ετσι προστατεύει ο Άγιος τη Σκήτη», τονίζει ο Πατέρας Πορφύριος.
Ακόμα κι αν η λογική δεν εξηγεί τα πάντα, πως να παραβλέψεις την πραγματικότητα που απλώνεται μπροστά στα μάτια σου; Σιωπηλά συνεχίζεις, κάθε αντίλογος φαντάζει αδύναμος…
Το μονοπάτι δυσκολεύει ολοένα και πιο πολύ. Όμως, τα δώρα της φύσης που συναντάς είναι ευλογία ανεκτίμητη. Κομμάτια της ασκητικής ιστορίας βρίσκονται σκόρπια παντού.
«Εδώ πριν από αιώνες ζούσε ένας ασκητής με πολλά χαρίσματα. Τον ακολούθησαν αρκετοί καλόγεροι κι έτσι έκανε την συνοδεία του, περίπου στα 1800», αφηγείται ο Πατέρας Πορφύριος.
Απομεινάρια μιας άλλης εποχής, μοναχικά σύμβολα έμπνευσης και λατρείας. Με τη θέα να σε σαγηνεύει και την αγιοσύνη να σε περιλούζει, οι σκέψεις σου ακατάπαυστα στροβιλίζουν.
«Φτάσαμε στην αμυγδαλιά, ένα ξεροκάλυβο. Ο Άγιος Πορφύριος όταν έλαβε το χάρισμα, εδώ στην Αγία Τριάδα - βέβαια μέσω του Γερό-Δημά πήρε την επιφώτιση - κοινώνησε στο Κυριακό κι έφυγε να πάει στο κελί του. Στη μέση της διαδρομής γύρισε, άνοιξε τα χέρια του και κοιτούσε την αμυγδαλιά. Και εφραινόταν… για πόσες ώρες δεν ξέρουμε. Ήταν τα λόγια του Αγίου Πορφυρίου, μεγάλη ευλογία! Αυτόν το ξύλινο σταυρό τον βρήκα εδώ πεταμένο και τον έστησα σ' αυτό το σημείο, σε ανάμνηση εκείνων των στιγμών», θυμάται ο Πατέρας Πορφύριος.
Παίρνουμε το κατηφορικό μονοπάτι για την απέναντι πλευρά. Το επόμενο προσκύνημα, εκεί που ο Άγιος Πορφύριος έζησε την πρώτη του νιότη ως μοναχός, εκεί που στα τελευταία του χρόνια παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο.
Ιερά Καλύβη Αγίου Γεωργίου – Καυσοκαλύβια
«Είμαστε στον Άγιο Γεώργιο, το κελάκι που έζησε ο Άγιος Πορφύριος. Με τα ίδια του τα χέρια, όπως έλεγε, έβαλε κι αυτός μαζί με τους δύο γέροντές του, πέτρες για να χτιστεί. Έζησε εδώ μερικά χρόνια, αλλά τον ευλόγησε ο Θεός με μια ασθένεια, να πάει έξω, στην Αθήνα και σε άλλα μέρη της Ελλάδας. Στο τέλος της ζωής του, ήρθε πάλι εδώ να κοιμηθεί στα Καυσοκαλύβια, που τόσο αγάπησε!» λέει ο Πατέρας Πορφύριος.
Για λόγους υγείας αναγκάστηκε να φύγει και για 33 χρόνια, διετέλεσε θεραπευτής ψυχών στην Πολυκλινική Αθηνών. Επέστρεψε στα Καυσοκαλύβια για να αφήσει την ψυχή του στα χώματα, που λάτρεψε. Εκοιμήθη το 1991.
Σήμερα ασκητεύει εδώ ένας από τους λίγους μοναχούς που πήραν το χάρισμα του, ο Γέροντας Ιωαννίκιος. Ζει απομονωμένος με τις μνήμες και τις προσευχές του μόνο για συντροφιά. Ένας μικρός κήπος και λίγα καρποφόρα δέντρα φροντίζουν για την επιβίωση του.
Στο πέρασμα του χρόνου η σπηλιά του Οσίου Ακακίου παραμένει ίδια. Στις αρχές του 18ου αιώνα, ο Όσιος, με τις διορατικές του ικανότητες και εμπειρίες, οργάνωσε τη διάσπαρτη κοινότητα των Καυσοκαλυβίων σε Σκήτη, συγκεντρώνοντας γύρω του αρκετούς μοναχικούς ασκητές. Κοιμήθηκε πλήρης ημερών, σε ηλικία 100 ετών.
Το κελί που φέρει το όνομα του, πανέμορφο και προσεγμένο. Εδώ ασκητεύει ο Πατέρας Πατάπιος με τον Γέροντα Μάρκο. Μείναμε για την εμπειρία του Εσπερινού, λιτή κι απέριττη.
Αφήνουμε την υπέροχη γωνιά που αγναντεύει το φουρτουνιασμένο πέλαγος, με εικόνες σαγηνευτικές, νιρβάνας και γαλήνης και με τα κελαηδίσματα των πουλιών να μας αποχαιρετούν, λίγο πριν πέσει το σούρουπο.
Ιερά Σκήτη Αγίας Τριάδος – Καυσοκαλύβια
Μια βροχερή μέρα ξημερώνει. Μετά την πρωινή λειτουργία, οι μοναχοί, σιωπηλοί κι απόμακροι, δεν συμμερίζονται όλοι την προσπάθεια μας να μάθουμε περισσότερα από τις εμπειρίες τους, για τον σύγχρονο Άγιο Πορφύριο. Κάποιοι είναι πιο συγκαταβατικοί και φιλοσοφημένοι.
«Με ρωτήσατε να πω κάτι για τον Άγιο Πορφύριο… Θα σας πω μόνο τούτο… ο μοναχός καν σιωπά, καν κρύπτεται, είναι το πλέον ακράδαντο κήρυγμα… κήρυγμα όχι λόγοις, αλλά έργοις… ένα κήρυγμα συγκλονιστικό!» λέει ο Γέροντας Μάξιμος από την Σκήτη Αγίας Τριάδος στα Καυσοκαλύβια.
Η ζωή γράφει σενάρια και ιστορίες πέρα από την καθιερωμένη λογική…
«Ο Γέροντας μου είναι ο γιός μου», μου είπε με αφοπλιστική απλότητα ο Μάξιμος.
Εδώ, στα γεμάτα από προσευχές μονοπάτια η διακριτικότητα κι ο σεβασμός δεν σε αφήνουν να ρωτήσεις περισσότερα…
«Ουδέν δυνατότερον ταπεινοφροσύνης και ουδέν ισχυρότερον μακροθυμίας», λέει ο Γέροντας Μάξιμος από την Σκήτη Αγίας Τριάδος στα Καυσοκαλύβια.
Τα σοφά λόγια για τη δύναμη της ταπεινότητας, της μεγάλης υπομονής και ψυχραιμίας απέναντι στις αδικίες, συχνά αποδίδονται στον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο.
Ο Γέροντας Μάξιμος ασκητεύει τα τελευταία χρόνια στα Καυσοκαλύβια, μαζί με τον γιό του, τον Πατέρα Δανιήλ.
Λίγο πριν φύγουμε, άνοιξαν οι ουρανοί! Βιώσαμε τις ασκητικές εμπειρίες των μοναχών σε ένα τόπο δύσκολο και τραχύ, αλλά πολύ φιλόξενο. Αποχαιρετώντας τα Καυσοκαλύβια νοιώσαμε πως κρύβουν ακόμα, πολλά αγιασμένα μυστικά και ιστορίες. Γωνιές γεμάτες από βιώματα αγίων, πέτρες και μονοπάτια που μιλούν με τη σιωπή τους.
Η βροχή μας συνοδεύει ασταμάτητα στην κατηφόρα για τον αρσανά. Στο μικρό εικόνισμα, λίγο πριν η «Μικρά Αγία Άννα» μας οδηγήσει στο νέο μας προορισμό, η γνώριμη επιθυμία μας, σκέψη και υπόσχεση, για την επόμενη φορά…!