Η απαρχαιωμένη και υποχρηματοδοτημένη ευρωπαϊκή ενεργειακή υποδομή σημαίνει ότι τεράστιες ποσότητες ανανεώσιμης ενέργειας χάνονται κάθε χρόνο.
Τα επιχειρήματα υπέρ των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι ισχυρότερα από ποτέ, καθώς ο πόλεμος κατά του Ιράν συνεχίζει να αναδεικνύει τους κινδύνους της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Παρότι το πετρέλαιο Brent, το παγκόσμιο σημείο αναφοράς για τις τιμές του αργού, υποχώρησε χθες το πρωί (26 Μαρτίου) εν μέσω αυξανόμενων ελπίδων για αποκλιμάκωση, η τιμή ανά βαρέλι έχει ξεπεράσει τα 100 δολάρια (περίπου 86,38 ευρώ) επανειλημμένα από την έναρξη της σύγκρουσης. Πριν από τον αμερικανοϊσραηλινό πόλεμο κατά του Ιράν, οι τιμές του πετρελαίου ήταν κάτω από 63 ευρώ το βαρέλι.
Μεγάλο μέρος της ανόδου αποδίδεται στην ουσιαστική διακοπή της κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα στρατηγικά περάσματα για τα ορυκτά καύσιμα παγκοσμίως, από το οποίο διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου.
Αναλυτές προειδοποιούν ότι οι τιμές του πετρελαίου δεν θα επανέλθουν απότομα στα προηγούμενα επίπεδα μόλις τελειώσει ο πόλεμος, ιδίως εάν στο στόχαστρο βρεθούν κι άλλες ενεργειακές υποδομές.
Γι’ αυτό οι τιμές των καυσίμων και της ενέργειας έχουν εκτοξευθεί σε όλη την Ευρώπη, γεγονός που έχει οδηγήσει σε εκκλήσεις για άνοιγμα νέων αδειών εξόρυξης στη Βόρεια Θάλασσα.
Ωστόσο, ανάλυση του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης έδειξε ότι η μέγιστη δυνατή εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου στην περιοχή θα εξοικονομούσε για τα βρετανικά νοικοκυριά μόλις έως 82 λίρες (95 ευρώ) τον χρόνο. Αντιθέτως, ένα Ηνωμένο Βασίλειο που θα καλυπτόταν εξ ολοκλήρου από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα μπορούσε να προσφέρει στα νοικοκυριά εξοικονόμηση έως 441 λίρες (510 ευρώ) τον χρόνο στους λογαριασμούς ενέργειας.
Πόση ανανεώσιμη ενέργεια σπαταλά η Ευρώπη;
Παρά το γεγονός ότι οι γεωπολιτικές εντάσεις ενισχύουν την ελκυστικότητα της πράσινης ενέργειας, η Ευρώπη συνεχίζει να σπαταλά δισεκατομμύρια σε παραγόμενη αιολική και ηλιακή ενέργεια.
Πέρυσι, η Βρετανία σπατάλησε το αστρονομικό ποσό των 1,47 δισ. λιρών (περίπου 1,78 δισ. ευρώ) απενεργοποιώντας ανεμογεννήτριες και πληρώνοντας μονάδες φυσικού αερίου για να τεθούν σε λειτουργία.
Χθες, η σπατάλη αιολικής ενέργειας κόστισε στη Βρετανία πάνω από 1,31 εκατ. λίρες (περίπου 1,5 εκατ. ευρώ). Περίπου 95.091 λίρες (109.831 ευρώ) αυτού του ποσού αντιστοιχούν στο κόστος απενεργοποίησης των ανεμογεννητριών (περιορισμός παραγωγής), ενώ τα υπόλοιπα σχετίζονται με την αγορά ενέργειας από αλλού, η οποία συχνά βασίζεται σε ορυκτά καύσιμα.
Στη Γερμανία, οι αποζημιώσεις για τον περιορισμό της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έφτασαν πέρυσι τα 435 εκατ. ευρώ. Παρότι πρόκειται για μείωση κατά 22% σε σχέση με το 2024 (554 εκατ. ευρώ), αναδεικνύει το τεράστιο μέγεθος της σπατάλης πράσινης ενέργειας σε όλη την Ευρώπη.
Τα ποσοστά περιορισμού παραγωγής έφτασαν σε επίπεδα ρεκόρ σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ, μεταξύ των οποίων η Ισπανία και η Γαλλία, κατά τους πρώτους εννέα μήνες του 2025, ενισχύοντας τις εκκλήσεις για αντιμετώπιση των σημείων συμφόρησης και βελτίωση των ενεργειακών υποδομών σε όλη την ήπειρο.
Γιατί η Ευρώπη σπαταλά τόση ανανεώσιμη ενέργεια;
Όταν η ένταση των ανέμων είναι πολύ μεγάλη, το ηλεκτρικό δίκτυο συχνά πλημμυρίζει με περισσότερη πράσινη ενέργεια από όση χρειάζεται πραγματικά.
«Αυτό δημιουργεί μποτιλιάρισμα στο δίκτυο και η ενέργεια δεν μπορεί να φτάσει εκεί όπου χρειάζεται», εξηγεί η Octopus Energy, βρετανική εταιρεία ενέργειας. «Με αποτέλεσμα να πληρώνουμε για να την ξαναπαράγουμε, συχνά από “βρώμικα” ορυκτά καύσιμα, αλλά και για να κλείνουμε τις ανεμογεννήτριες.»
Η αναβάθμιση του δικτύου θα είναι ο σημαντικότερος παράγοντας για τη μείωση της σπατάλης ηλεκτρικής ενέργειας, όμως είναι και δαπανηρή και περίπλοκη. Το ευρωπαϊκό δίκτυο σχεδιάστηκε αρχικά γύρω από τον άνθρακα και αργότερα γύρω από το φυσικό αέριο, πράγμα που σημαίνει ότι είναι φτιαγμένο για να μεταφέρει ηλεκτρισμό από κεντρικά σταθμούς παραγωγής.
Πολλά αιολικά πάρκα βρίσκονται σε απομακρυσμένες ή υπεράκτιες περιοχές, γεγονός που καθιστά δυσκολότερη τη μεταφορά της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγουν.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο εξελίσσεται ολοένα και περισσότερο σε βασικό εμπόδιο για την επίτευξη του στόχου της κλιματικής ουδετερότητας. Μελέτη της Aurora Energy Research του 2025 ζητά ταχεία διεύρυνση του δικτύου, ώστε να αντιμετωπιστούν οι αυξανόμενες ουρές για σύνδεση, η συμφόρηση και η περιορισμένη διασυνοριακή ικανότητα.
Σύμφωνα με την έκθεση, το κόστος διαχείρισης της συμφόρησης στην Ευρώπη πλησίασε τα 9 δισ. ευρώ το 2024, ενώ 72 TWh, κυρίως από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, περιορίστηκαν λόγω των σημείων συμφόρησης. Πρόκειται για ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στην ετήσια κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας της Αυστρίας.
Παρότι οι επενδύσεις στο δίκτυο στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί κατά 47% τα τελευταία πέντε χρόνια, φτάνοντας περίπου τα 70 δισ. ευρώ ετησίως, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι παραμένουν κατώτερες των αναγκών.
Είναι η δωρεάν ενέργεια η λύση;
Εν μέσω εκκλήσεων για αναβάθμιση του απαρχαιωμένου ευρωπαϊκού ενεργειακού δικτύου, το βρετανικό Υπουργείο Ενεργειακής Ασφάλειας και Κλιματικής Ουδετερότητας παρουσίασε σχέδια για την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος με έκπτωση στα νοικοκυριά τις ημέρες με ισχυρούς ανέμους.
«Κάποιες φορές φυσά τόσο πολύ που το απαρχαιωμένο δίκτυό μας δεν μπορεί να το διαχειριστεί, ιδίως στη Σκωτία και την Ανατολική Αγγλία», έγραψε η κυβέρνηση στην πλατφόρμα Χ (πρώην Twitter).
«Αντί να πληρώνουμε τα αιολικά πάρκα για να κλείνουν, δοκιμάζουμε ένα νέο σύστημα όπου όσοι ζουν κοντά σε αυτές τις περιορισμένες περιοχές θα λαμβάνουν φθηνότερο, ή και δωρεάν, ρεύμα.»
Ο Γκρεγκ Τζάκσον, διευθύνων σύμβουλος της Octopus Energy, η οποία εδώ και χρόνια πιέζει για μεταρρυθμίσεις που θα προσφέρουν φθηνότερη ενέργεια αντί για περιορισμό της αιολικής παραγωγής, υποστηρίζει ότι οι δοκιμές είναι «εξαιρετικά αναποτελεσματικές», παρότι δήλωσε «ικανοποιημένος» με την ανακοίνωση.
«Μόνιμες αλλαγές θα σήμαιναν ότι θα μπορούσατε να αγοράσετε ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο ή μια αντλία θερμότητας ή μπαταρίες, ώστε να χρησιμοποιείτε ρεύμα όταν είναι φθηνό, ή να χτίσετε ένα κέντρο δεδομένων», λέει
«Όλα αυτά θα μετέφεραν τη ζήτηση πολύ πιο αποτελεσματικά από ό,τι θα δούμε σε οποιαδήποτε δοκιμή. Μάλιστα, χωρίς αυτά οι δοκιμές θα μπορούσαν να αποδειχθούν αρκετά αναποτελεσματικές.»
Ο Τζάκσον καλεί πλέον την κυβέρνηση να καταστήσει μόνιμη την πρότασή της, ώστε να δώσει στους καταναλωτές την απαραίτητη σιγουριά για να επενδύσουν στον εξηλεκτρισμό.