Το φετινό, πιθανώς ρεκόρ, Ελ Νίνιο μπορεί να πλήξει τα συστήματα τροφής, την παραγωγή ενέργειας, τις οικονομίες, τα οικοσυστήματα και την ανθρώπινη ευημερία
Οι κλιματολόγοι προειδοποιούν ότι το Ελ Νίνιο έχει επισήμως ξεκινήσει, καθώς ο πλανήτης προετοιμάζεται για μια χρονιά ιδιαίτερα έντονων καιρικών φαινομένων.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το φυσικό αυτό φαινόμενο, που εκδηλώνεται άναρχα κάθε δύο έως επτά χρόνια, εμφανίζεται όταν οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας στο ανατολικό τμήμα του Ειρηνικού Ωκεανού γίνονται ασυνήθιστα υψηλές.
Αυτό μπορεί να ανεβάσει τις παγκόσμιες θερμοκρασίες, ανοίγοντας τον δρόμο για πιο ακραία φαινόμενα. Το τελευταίο Ελ Νίνιο εκδηλώθηκε από τον Μάιο του 2023 έως τον Μάρτιο του 2024 και συνέβαλε στα πρωτοφανή επίπεδα ζέστης που τροφοδότησαν ένα κύμα θανατηφόρων καυσώνων, δασικών πυρκαγιών και πλημμυρών σε όλο τον κόσμο.
Ήδη, το 2026 προβλέπεται να είναι μία από τις θερμότερες χρονιές που έχουν καταγραφεί, με την πιο πρόσφατη εποχική πρόγνωση από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Προγνώσεων Καιρού (ECMWF) να προειδοποιεί ότι οι υψηλότερες από το κανονικό θερμοκρασίες είναι πολύ πιθανές για το καλοκαίρι και τις αρχές του φθινοπώρου.
Ήδη η Ευρώπη έχει περάσει έναν θανατηφόρο καύσωνα τον Μάιο, ενώ οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν ότι αναμένονται θερμοκρασίες 40°C και «τροπικές νύχτες» σε όλη τη Μεσόγειο τις επόμενες ημέρες.
Όμως το Ελ Νίνιο (που στα ισπανικά σημαίνει «το αγόρι») δεν επηρεάζει μόνο τη θερμοκρασία.
Ειδικοί από το Ινστιτούτο Εκπαίδευσης για το Νερό IHE Delft στην Ολλανδία προειδοποιούν ότι το κλιματικό αυτό φαινόμενο μπορεί να έχει σοβαρές αλυσιδωτές επιπτώσεις, προκαλώντας ξηρασία, επισιτιστική ανασφάλεια και ακόμη και ελλείψεις ηλεκτρικής ενέργειας.
Ο αντίκτυπος του Ελ Νίνιο στην καθαρή ενέργεια
Η έλλειψη βροχοπτώσεων και η χαμηλή παροχή των ποταμών μπορεί να οδηγήσουν σε εκτεταμένες ελλείψεις ηλεκτρικής ενέργειας, ιδίως σε περιοχές όπου τα υδροηλεκτρικά αποτελούν βασικό τμήμα του ενεργειακού μείγματος. Αυτό μπορεί να αυξήσει το κόστος και τις εκπομπές CO2, καθώς οι πάροχοι ηλεκτρισμού στρέφονται σε εναλλακτικές λύσεις με ορυκτά καύσιμα, όπως το πετρέλαιο και ο άνθρακας.
Η κλιματική αλλαγή είχε ήδη καταστήσει αυτό πραγματικότητα, πριν ακόμη σχηματιστεί το Ελ Νίνιο. Η Νορβηγία, που συχνά περιγράφεται ως η «μεγαλύτερη μπαταρία» της Ευρώπης λόγω του εκτεταμένου δικτύου φραγμάτων της, είδε τα αποθέματα χιονιού της να πέφτουν στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων δύο δεκαετιών εξαιτίας ενός ζεστού, ξηρού χειμώνα.
Οι ειδικοί λένε ότι αυτό έχει δημιουργήσει έλλειμμα περίπου 25 TWh, ποσότητα ενέργειας που θα αρκούσε για να τροφοδοτήσει περίπου 2,5 εκατομμύρια νοικοκυριά για έναν χρόνο, δηλαδή σχεδόν το ένα πέμπτο της συνολικής υδροηλεκτρικής παραγωγής της Νορβηγίας πέρυσι.
Οι ακραίες θερμοκρασίες μπορούν επίσης να μειώσουν την παραγωγή από φωτοβολταϊκά, λόγω αυτού που είναι γνωστό ως «παράδοξο της ηλιακής ενέργειας».
«Είναι μια συχνή παρανόηση ότι όσο περισσότερος ήλιος τόσο περισσότερη ισχύς», λέει στην Euronews Earth η Ιοάννα Βεργίνη, ιδρύτρια του [wfy24.com](http://wfy24.com %28πηγή στα Αγγλικά%29/), μιας πλατφόρμας που αναλύει δεδομένα καιρού και τάσεις κλιματικής μεταβλητότητας.
«Τα φωτοβολταϊκά στοιχεία (PV) είναι ημιαγωγοί και, όπως όλα τα ηλεκτρονικά, χάνουν απόδοση καθώς η θερμοκρασία ανεβαίνει».
Για κάθε βαθμό πάνω από τους 25°C, η απόδοση των ηλιακών πάνελ μειώνεται κατά περίπου 0,4 έως 0,5%.
Πώς θα επηρεάσει το Ελ Νίνιο την επισιτιστική ασφάλεια;
Το IHE Delft (πηγή στα Αγγλικά) εργάζεται σε περιοχές του κόσμου που επηρεάζονται άμεσα από το Ελ Νίνιο και προειδοποιεί ότι οι ελλείψεις τροφίμων μπορεί να επιδεινωθούν τα επόμενα δύο χρόνια.
Στη Νικαράγουα, για παράδειγμα, βασικές καλλιέργειες όπως το καλαμπόκι και τα φασόλια ενδέχεται να αποτύχουν σε ήδη ευάλωτες περιοχές, οδηγώντας σε επισιτιστική ανασφάλεια και απώλεια εισοδήματος.
Η έλλειψη βροχής και η χαμηλή ροή στα ποτάμια σημαίνουν επίσης ότι οι αρδευόμενες καλλιέργειες στην Κολομβία, τη βορειοανατολική Βραζιλία και την Ινδία θα αντιμετωπίσουν σοβαρούς περιορισμούς ή θα χρειαστεί να βασιστούν περισσότερο στα υπόγεια ύδατα, με κίνδυνο υπεράντλησης.
Αυτό αποτελεί ανησυχία και για την ΕΕ, η οποία εισάγει κάθε χρόνο τρόφιμα αξίας περίπου 188,6 δισ. ευρώ από άλλες χώρες. Βασικά προϊόντα όπως το σιτάρι, το καλαμπόκι και το κακάο είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε αποτυχία της παραγωγής σε ακραία κλίματα.
Το Ελ Νίνιο μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ξηρασίες στην Ευρώπη
Χθες (17 Ιουνίου) ήταν η Παγκόσμια Ημέρα Ερημοποίησης και Ξηρασίας, που λειτουργεί ως επείγουσα υπενθύμιση της ανάγκης να μειωθεί η υποβάθμιση της γης και να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα απέναντι στην ξηρασία.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το Ελ Νίνιο αναμένεται να προκαλέσει σοβαρές παγκόσμιες ξηρασίες το 2026 και το 2027, και ότι η Ευρώπη δεν αποτελεί εξαίρεση.
«Οι πιο ζεστές και ξηρές καιρικές συνθήκες που προβλέπονται για την Ολλανδία και σε όλη την Ευρώπη θα αυξήσουν τον κίνδυνο καυσώνων και δασικών πυρκαγιών, όπως έδειξαν τα επεισόδια ξηρασίας του 2018 και του 2022, με σημαντικές επιπτώσεις στα οικοσυστήματα και την ανθρώπινη υγεία», προειδοποιεί το IHE Delft.
Η χαμηλή ροή των ποταμών στην Ευρώπη θα μειώσει τη διαθεσιμότητα γλυκού νερού, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμούς στη γεωργία και στη χρήση νερού για ψύξη στους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
«Το επερχόμενο Ελ Νίνιο μας θυμίζει ότι η ξηρασία δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα», λέει ο δρ Μίχα Βέρνερ, καθηγητής ανθεκτικότητας στην ξηρασία στο Τμήμα Υδάτινων Πόρων και Οικοσυστημάτων του IHE Delft.
«Επηρεάζει τα συστήματα τροφίμων, την παραγωγή ενέργειας, τις οικονομίες, τα οικοσυστήματα και την ανθρώπινη ευημερία. Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας απαιτεί δράση πριν εκδηλωθεί η κρίση».
Το Ελ Νίνιο επισκιάζει την ανησυχία για την κλιματική αλλαγή;
Η άφιξη του Ελ Νίνιο έχει προσελκύσει την προσοχή των μέσων ενημέρωσης παγκοσμίως, με τίτλους που προειδοποιούν ότι έρχεται ένα «σούπερ» Ελ Νίνιο. Ωστόσο, αυτή δεν είναι επίσημη επιστημονική κατηγορία και δεν χρησιμοποιείται από τη NOAA.
Κλιματολόγοι προειδοποιούν επίσης ότι πολλοί σχολιαστές σπεύδουν να ανέβουν στο «άρμα του Σούπερ Ελ Νίνιο» αντί να εστιάσουν στη σύνδεση με την κλιματική αλλαγή.
Ερευνητές στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια (πηγή στα Αγγλικά) ανέφεραν σε πρόσφατη μελέτη ότι, παρότι η ισχύς και η συχνότητα του Ελ Νίνιο είναι σημαντικές – ιδίως σε σχέση με το αν επηρεάζονται από την υπερθέρμανση του πλανήτη –, ακόμη σημαντικότερο θέμα είναι «η συνεχιζόμενη, εξαιρετικά γρήγορη επιτάχυνση της θέρμανσης της επιφάνειας των ωκεανών».
Ορισμένοι μετεωρολόγοι εκτιμούν ότι ένα τυπικό επεισόδιο Ελ Νίνιο τείνει να προκαλεί μια προσωρινή αύξηση της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 0,1–0,2°C. Αυτό δεν είναι τόσο καθοριστικό όσο οι άνοδοι της θερμοκρασίας που τροφοδοτούνται από την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, η οποία έχει ανεβάσει τη μέση θερμοκρασία της επιφάνειας της Γης κατά περίπου 1,3–1,5°C σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα.
«Το Ελ Νίνιο είναι ένα φυσικό φαινόμενο», λέει η κλιματολόγος Φρίντερικε Ότο από το Imperial College London.
«Έρχεται και φεύγει. Η κλιματική αλλαγή, αντίθετα, επιδεινώνεται όσο δεν σταματάμε να καίμε ορυκτά καύσιμα. Γι’ αυτό η κλιματική αλλαγή είναι αυτή που πρέπει να μας ανησυχεί πραγματικά».