Καύσωνες και θυελλώδεις άνεμοι: αντέχουν οι ΑΠΕ στην κλιματική κρίση;

Ο πόλεμος στο Ιράν έχει πυροδοτήσει απροσδόκητα μια κούρσα για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς η Ευρώπη έρχεται αντιμέτωπη με την πραγματικότητα της εξάρτησής της από τα ορυκτά καύσιμα.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Οι τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου έχουν σημειώσει έντονες διακυμάνσεις τις τελευταίες εβδομάδες, λόγω της ασφυκτικής πίεσης που ασκεί το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ, έναν θαλάσσιο δίαυλο 39 χιλιομέτρων από τον οποίο διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου.

Αναλυτές προειδοποιούν ότι οι τιμές-ρεκόρ στα πρατήρια και στους λογαριασμούς ενέργειας δεν θα υποχωρήσουν απότομα, ακόμη και όταν τελειώσει ο πόλεμος. Αυτό έχει οδηγήσει σε έκρηξη των ανανεώσιμων, με πολλούς Ευρωπαίους να σπεύδουν να αγοράσουν πράσινες τεχνολογίες όπως ηλεκτρικά οχήματα (EV), αντλίες θερμότητας και φορητά φωτοβολταϊκά συστήματα.

Παρότι οι ανανεώσιμες έχουν παρουσιαστεί ως η «πανάκεια» για το τελευταίο σοκ στις τιμές των ορυκτών καυσίμων, η αποδοτικότητά τους δοκιμάζεται από το ίδιο το φαινόμενο που προσπαθούν να αποτρέψουν: την κλιματική αλλαγή.

Μπορούν οι ΑΠΕ να αντέξουν την κλιματική αλλαγή;

Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, κάθε επιπλέον κλάσμα βαθμού θέρμανσης του πλανήτη οδηγεί σε «ταχέως κλιμακούμενους κινδύνους», όπως πιο έντονους καύσωνες, ισχυρότερες βροχοπτώσεις και άλλα ακραία καιρικά φαινόμενα που αυξάνουν τους κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία και τα οικοσυστήματα.

Ο Τόμας Μπαλογκούν, επενδυτής στις ανανεώσιμες, δηλώνει στο Euronews Earth ότι αυτό έχει εξελιχθεί σε μία από τις πιο «σημαντικές λειτουργικές και στρατηγικές προκλήσεις» για τα συστήματα παραγωγής καθαρής ενέργειας.

«Ενώ οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι κεντρικής σημασίας για τη μείωση των εκπομπών άνθρακα και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, εξαρτώνται εγγενώς από τις περιβαλλοντικές συνθήκες», τονίζει.

Ο Μπαλογκούν υποστηρίζει ότι, καθώς τα καιρικά μοτίβα γίνονται ολοένα πιο ασταθή –την ώρα που τα αέρια του θερμοκηπίου συνεχίζουν να ανεβάζουν τη θερμοκρασία– η αξιοπιστία, η αποδοτικότητα και η ανθεκτικότητα της πράσινης ενεργειακής μετάβασης ωθούνται στα όριά τους.

Το «παράδοξο» της ηλιακής ζέστης

Νέα ανάλυση της SolarPower Europe διαπίστωσε ότι η αξιοποίηση της ηλιακής ενέργειας εξοικονόμησε στην Ευρώπη πάνω από 3 δισ. ευρώ μόνο τον Μάρτιο – και θα μπορούσε να γλιτώσει την ήπειρο το εντυπωσιακό ποσό των 67,5 δισ. ευρώ έως το τέλος της χρονιάς, εφόσον οι τιμές του φυσικού αερίου παραμείνουν υψηλές.

Ωστόσο, το 2026 αναμένεται να είναι από τα θερμότερα έτη που έχουν καταγραφεί, με τις προβλέψεις να δείχνουν ότι το φαινόμενο Ελ Νίνιο μπορεί να ενισχυθεί αργότερα μέσα στη χρονιά. Αν και οι υψηλές θερμοκρασίες μοιάζουν να ευνοούν την ηλιακή παραγωγή, η έντονη ζέστη μπορεί στην πραγματικότητα να μειώσει την απόδοση και ταυτόχρονα να αυξήσει την πίεση στο ηλεκτρικό δίκτυο.

«Είναι μια συνηθισμένη παρανόηση ότι περισσότερο ήλιο σημαίνει πάντα περισσότερη ενέργεια», λέει στο Euronews Earth η Ιωάννα Βεργίνη, ιδρύτρια του [wfy24.com](http://wfy24.com %28πηγή στα Αγγλικά%29/), μιας πλατφόρμας που αναλύει μετεωρολογικά δεδομένα και τάσεις κλιματικής αστάθειας.

«Τα φωτοβολταϊκά (PV) στοιχεία είναι ημιαγωγοί και, όπως όλα τα ηλεκτρονικά, χάνουν αποδοτικότητα όσο αυξάνεται η θερμοκρασία».

Για κάθε βαθμό πάνω από τους 25°C, η απόδοση των ηλιακών πάνελ υποχωρεί κατά περίπου 0,4 έως 0,5%.

Κατά τη διάρκεια των ακραίων καυσώνων που έπληξαν πέρυσι μεγάλα τμήματα της Ισπανίας και της Ελλάδας, τα τοπικά ηλιακά πάρκα κατέγραψαν «σημαντικές πτώσεις παραγωγής», ακριβώς τη στιγμή που η ζήτηση για κλιματισμό βρισκόταν στο ζενίθ.

«Καταγράψαμε περιπτώσεις όπου η επιφανειακή θερμοκρασία στα πάνελ έφτασε τους 65°C, προκαλώντας σχεδόν 20% μείωση της θεωρητικής ισχύος», αναφέρει η Βεργίνη.

Πέρυσι, ο έντονος καύσωνας έπληξε εκτεταμένες περιοχές της Ευρώπης – ακόμη και τη συνήθως δροσερή Φινλανδία, η οποία βίωσε τρεις συνεχόμενες εβδομάδες με θερμοκρασίες 30°C. Πιο νότια, οι Ευρωπαίοι δοκιμάστηκαν με θερμοκρασίες άνω των 40°C, οδηγώντας δεκάδες χώρες σε ξηρασία.

Ερευνητές του Imperial College London και της Σχολής Υγιεινής & Τροπικής Ιατρικής του Λονδίνου εξέτασαν 754 ευρωπαϊκές πόλεις και διαπίστωσαν ότι η κλιματική αλλαγή ευθύνεται για άνοδο της θερμοκρασίας κατά μέσο όρο 3,6°C το καλοκαίρι του 2025.

Το ιδανικό εύρος λειτουργίας των ανεμογεννητριών

Οι θυελλώδεις συνθήκες είναι ιδανικές για την αιολική ενέργεια και βοήθησαν το Ηνωμένο Βασίλειο να καταρρίψει νέο ρεκόρ ανανεώσιμης παραγωγής φέτος. Στις 26 Μαρτίου, η παραγωγή αιολικής ενέργειας στη Βρετανία έφτασε σε νέο υψηλό, με 23.880 μεγαβάτ – αρκετή ισχύ για την τροφοδότηση περίπου 23 εκατομμυρίων νοικοκυριών.

Όταν όμως οι άνεμοι γίνονται υπερβολικά ισχυροί, το ηλεκτρικό δίκτυο συχνά πλημμυρίζει με περισσότερη πράσινη ενέργεια από όση μπορεί να απορροφήσει.

Σύμφωνα με την Octopus Energy, βρετανική εταιρεία ενέργειας, αυτό δημιουργεί «ώρες αιχμής στο δίκτυο», με αποτέλεσμα η ενέργεια να μην φτάνει εκεί όπου χρειάζεται.

Έτσι, οι ανεμογεννήτριες συχνά τίθενται εκτός λειτουργίας (μια διαδικασία γνωστή ως περικοπή παραγωγής), με αποτέλεσμα να πληρώνονται μονάδες φυσικού αερίου για να ξανασυνδεθούν στο σύστημα. Αυτό κόστισε στη Βρετανία το εντυπωσιακό ποσό των 1,47 δισ. λιρών (περίπου 1,78 δισ. ευρώ) πέρυσι.

Στη Γερμανία, οι αποζημιώσεις για την περικοπή της παραγωγής από ανανεώσιμες έφτασαν τα 435 εκατ. ευρώ το 2025, ενώ τα ποσοστά περικοπών εκτινάχθηκαν σε ιστορικά υψηλά σε αρκετές χώρες της ΕΕ, όπως η Ισπανία και η Γαλλία, κατά τους πρώτους εννέα μήνες του περασμένου έτους.

Η βρετανική κυβέρνηση παρουσίασε πρόσφατα σχέδια για να προσφέρει σε ιδιοκτήτες κατοικιών φθηνότερο ή και δωρεάν ρεύμα όταν το δίκτυο υπερφορτώνεται από πράσινη ενέργεια, ώστε να αντιμετωπιστεί αυτό το δαπανηρό πρόβλημα.

Οι πολύ ισχυροί άνεμοι μπορούν επίσης να αναγκάσουν τις ανεμογεννήτριες να σταματήσουν αυτόματα, ανεξάρτητα από κυβερνητικές εντολές διακοπής.

«Οι ανεμογεννήτριες έχουν ένα “ιδανικό σημείο λειτουργίας” – όταν οι ταχύτητες του ανέμου ξεπερνούν περίπου τα 90 χλμ./ώρα, οι τουρμπίνες περνούν σε “λειτουργία επιβίωσης” και γυρίζουν τα πτερύγιά τους εκτός ανέμου, σταματώντας, για να αποφευχθούν δομικές βλάβες», εξηγεί η Βεργίνη.

Κατά τη διάρκεια της καταιγίδας Ciarán στα τέλη του 2023, υπεράκτια αιολικά πάρκα υψηλής ισχύος στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία αναγκάστηκαν να κλείσουν, παρά τις «ιδανικές» συνθήκες ανέμου στα χαρτιά. Αυτό οδήγησε σε ξαφνική στροφή σε μονάδες αιχμής φυσικού αερίου για κάλυψη του κενού.

Προηγουμένως, σε καταιγίδα στην Αυστραλία, μια πτέρυγα ανεμογεννήτριας έσπασε στα δύο μόλις έξι μήνες μετά την εγκατάστασή της.

Γι’ αυτό και σε όλο τον κόσμο οι διαχειριστές προσαρμόζουν τις ανεμογεννήτριες ώστε να αντέχουν υψηλότερες ταχύτητες ανέμου – ιδιαίτερα σε περιοχές επιρρεπείς σε τυφώνες και τροπικούς κυκλώνες.

Το 2023, η MingYang Smart Energy εγκατέστησε μια ανεμογεννήτρια «ανθεκτική σε τυφώνες» στη Νότια Σινική Θάλασσα, η οποία, σύμφωνα με την εταιρεία, μπορεί να αντέξει ταχύτητες ανέμου έως και 215 χλμ./ώρα για 10 λεπτά.

Όμως, με τις κλιματικές προβολές να δείχνουν ότι οι χειμερινοί ανεμοθύελλες θα αυξηθούν ελαφρώς σε αριθμό και ένταση, πολλές από τις ευρωπαϊκές ανεμογεννήτριες ενδέχεται να κινδυνεύουν με αστοχία.

Αδειάζει η «μεγαλύτερη μπαταρία» της Ευρώπης;

Οι υψηλότερες θερμοκρασίες – αποτέλεσμα της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής – επηρεάζουν και την υδροηλεκτρική παραγωγή.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Νορβηγία, που συχνά αποκαλείται «η μεγαλύτερη μπαταρία της Ευρώπης» λόγω των χιλιάδων φραγμάτων της. Μετά από έναν ζεστό, ξηρό χειμώνα, τα αποθέματα χιονιού στη σκανδιναβική χώρα έχουν πέσει στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων δύο δεκαετιών.

Οι ειδικοί λένε ότι αυτό έχει δημιουργήσει έλλειμμα περίπου 25 TWh, ποσότητα ενέργειας αρκετή για να τροφοδοτήσει γύρω στα 2,5 εκατ. νοικοκυριά για ένα έτος – σχεδόν το ένα πέμπτο της συνολικής υδροηλεκτρικής παραγωγής της Νορβηγίας πέρυσι.

«Το χαμηλό ύψος χιονιού στη Νορβηγία τον περασμένο χειμώνα είναι ένα καλό παράδειγμα μιας ευρύτερης μεταβολής: η υδροηλεκτρική παραγωγή στην Ευρώπη γίνεται πιο ασταθής», λέει στο Euronews Earth ο Άλεξ Τρούμπι από την Upstream Tech, ένα μοντέλο πρόγνωσης που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη.

«Ταυτόχρονα, τα πρότυπα των βροχοπτώσεων αλλάζουν. Μεγάλο μέρος της Ευρώπης ενδέχεται να δει αυξημένες συνολικές βροχοπτώσεις, αλλά περισσότερο νερό πέφτει ως βροχή και λιγότερο ως χιόνι.»

Για κάθε άνοδο της θερμοκρασίας του αέρα κατά 1°C, η ατμόσφαιρα μπορεί να συγκρατήσει περίπου 7% περισσότερη υγρασία, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε πιο έντονες και ισχυρές βροχοπτώσεις.

Ενώ η βροχή προσφέρει άμεση απορροή, το χιόνι αποθηκεύει νερό κατά τη διάρκεια του χειμώνα και το απελευθερώνει σταδιακά την άνοιξη και το καλοκαίρι, εξασφαλίζοντας μια σταθερή και προβλέψιμη παροχή νερού για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο Τρούμπι υποστηρίζει ότι, για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα, τα υδροηλεκτρικά εργοστάσια πρέπει να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες. Αυτό μπορεί να γίνει με καλύτερες εποχικές και βραχυπρόθεσμες προβλέψεις, αύξηση της αποθηκευτικής ικανότητας και αναβάθμιση του δικτύου, ώστε να διευκολύνεται η μεταφορά ανανεώσιμης ενέργειας μεταξύ περιοχών και να εξομαλύνονται οι διακυμάνσεις.

Το «ανεπαρκές» ενεργειακό δίκτυο της Ευρώπης

Δεν είναι μόνο οι υφιστάμενες ανανεώσιμες που δυσκολεύονται με το παρωχημένο ενεργειακό δίκτυο της Ευρώπης, αλλά, σύμφωνα με νέα ανάλυση, πάνω από 120 γιγαβάτ σχεδιαζόμενων πράσινων έργων κινδυνεύουν επίσης να μπλοκάρουν λόγω περιορισμένης χωρητικότητας στο δίκτυο.

Η δεξαμενή σκέψης Ember για την ενέργεια προειδοποιεί ότι ένας στους δύο διαχειριστές δικτύου έχει «ανεπαρκή χωρητικότητα» για να συνδέσει νέα έργα αιολικής και ηλιακής ενέργειας, με τους πιο σοβαρούς περιορισμούς να εντοπίζονται στην Αυστρία, τη Βουλγαρία, τη Λετονία, τις Κάτω Χώρες, την Πολωνία, την Πορτογαλία, τη Ρουμανία και τη Σλοβακία.

Τα εμπόδια στο δίκτυο επηρεάζουν τόσο τα μεγάλης κλίμακας έργα ανανεώσιμων όσο και τις οικιακές εγκαταστάσεις, προειδοποιεί η έκθεση. Στις 17 χώρες που δηλώνουν τη διαθέσιμη χωρητικότητα δικτύου, πάνω από τα δύο τρίτα των νέων αιολικών και μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων που σχεδιάζονται έως το 2030 βρίσκονται σήμερα σε κίνδυνο.

Η ανεπαρκής χωρητικότητα του δικτύου θα μπορούσε επίσης να καθυστερήσει 16 GW εγκαταστάσεων φωτοβολταϊκών στις στέγες, επηρεάζοντας πάνω από 1,5 εκατ. νοικοκυριά σε όλη την Ευρώπη.

Η ΕΕ εκτιμά ότι θα χρειάζονται ετήσιες επενδύσεις περίπου 85 δισ. ευρώ στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας την περίοδο 2031-2050.

Πέρυσι, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε, ως απάντηση, το πακέτο για τα δίκτυα της ΕΕ, μια προσπάθεια ύψους 1,2 τρισ. ευρώ για να εκσυγχρονιστεί το ηλεκτρικό σύστημα της Ένωσης: το δίκτυο καλωδίων, υποσταθμών και τεχνολογιών που μεταφέρουν ενέργεια σε όλη την ήπειρο.